Кіріспе
Соломон аралдарындағы аралдар тобы Онтонг Ява атолы немесе Луангиуа (бұрынғы Лорд Хоу атолы, Лорд Хоу аралымен шатастырмау керек) - жер бетіндегі ең үлкен атолдардың бірі. Географиялық тұрғыдан ол үш атолдың шашыраңқы тобына жатады, оған жақын орналасқан Нукуману атолы мен оңтүстікке қарай орналасқан толығымен су астында қалған Ронкадор рифі кіреді.
Ontong Java Atoll or Luangiua (formerly Lord Howe Atoll, not to be confused with Lord Howe Island) is one of the largest atolls on earth. Geographically it belongs to a scattered group of three atolls which includes nearby Nukumanu Atoll and the wholly submerged Roncador Reef located to the south.
Сипаттама
Әкімшілік жағынан Онтонг Ява Соломон аралдарына жатады. Малаита провинциясының шеткі бөлігі ретінде ол Санта-Исабель аралының солтүстігінде осы штаттың ең солтүстік жерін құрайды. Алайда, ең жақын жер - Нұқаману атолы, ол Онтонг Яваның солтүстік ұшынан солтүстікке қарай орналасқан және тарихи жағынан Онтонг Явамен тығыз байланысты болса да, қазір Папуа-Жаңа Гвинеяның басқаруы астында. Онтонг-Жава шамамен ботинка пішіндес. Атолдың жалпы көлемі - 4 км2, бірақ 122 шағын аралға таралған құрлықтан басқа жер жоқ. Аралдардың көпшілігі төменгі жерде орналасқан коралл формациялары, ең биік жері. Атоллда шамамен 2000 адам тұрады. Халықтың саны 1,386 адамнан тұратын екі негізгі ауыл бар, олар шығыс жағындағы Луаниуа аралында және солтүстік-шығыстағы Пелауда 689 адам.
Approximately 2000 people live on the atoll. There are two main villages where the population is concentrated with 1,386 on the island of Luaniua in the eastern end and 689 on Pelau in the northeast.
Тарих
Аралдарда алғаш рет 2000 жыл бұрын полинезиялықтар мекендеген. Негізгі мәдени және сауда алмасуы көршілес Нукуману атолының тұрғындарымен болды, олармен Онтонг Ява халқы көптеген мәдени ұқсастықтармен бөліседі. Еуропалықтардың алғашқы байқауы 1568 жылы 1 ақпанда испан экспедициясы болған. Олар оны Bajos de la Candelaria (испан тілінде Шамшайымның құздары) деп белгіледі. Еуропалықтар келесі рет 1643 жылы Абель Тасманмен кездесті, ол оны Онтонг Ява деп атады; алайда 1791 жылға дейін еуропалықтар аралдарға аяқ басқан жоқ, Капитан Тасман 1643 жылы осы аралдарды аралдарға қоныстанды. Джон Хантер (кейіннен Жаңа Оңтүстік Уэльстің губернаторы) оны Лорд Хоу атолы деп атады. 1893 жылы аралдарды Германия басып алды, ал 1899 жылы Ұлыбританияға берілді. Бүгінде бұл атолл тұрғындары кокос, таро (тұқым) өсірумен және балық аулаумен айналысады. 2005 жылы тыйым салынғанға дейін негізгі табыс көзі Гонконгке жеткізілетін теңіз қабықшалары мен трохустар болды. Тұрғындар копра өсірумен де айналысады. Сонымен қатар, онда теңіз құстары көп, соның ішінде қара түске арналған терн, ол Онтонг Ява атолын көбейту орны ретінде пайдаланады.
Антропология және лингвистика
Онтонг Ява полинезиялық ерекшелік. Тұрғындар Соломон аралдарының Меланезия архипелагында орналасқанына қарамастан полинезиялық сипатты сақтайды. Бұрын ерлер де, әйелдер де денелеріне таңбалар салуға бейім болатын. Бұл атолда бір тілдің екі диалектісі - Луангиуа және Пелау тілдерінде сөйлейді. Бұл тіл полинезиялық тілге жатады. Онтонг Яваға 19 ғасырдың ортасында ағылшын миссионері Джордж Браун келген. Браун халықты полинезиялық деп сипаттап, бұл жерді Луа Ниуа деп атады. Ол Онтонг-Явада екі сыныптық жүйенің бар екенін жазды және оған сүйене отырып, экзогамиялық сыныптар бұрын Самоада да болған болуы мүмкін деп тұжырымдады. Алайда, Онтонг Ява тұрғындары туралы алғашқы егжей-тегжейлі зерттеулерді неміс этнографтары Эрнст Сарферт пен Ханс Дамм 1908-1910 жылдары Оңтүстік теңіздердегі неміс ғылыми экспедициясы кезінде жүргізді. Бұл экспедиция Онтонг Ява мен көршілес Нукуману атолына барып, зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олардың "Luangiua und Nukumanu" атты еңбегі 1931 жылы жарық көрді. Сарферт пен Дамм атоллдың екі атауы да, Лорд Хоу және Онтонг Ява, дұрыс емес деп мәлімдеді және бұл атолды өздерінің еңбектерінде Луангиуа деп атады. Джек Лондон бұл атолды алғаш рет "Уолонг" деп атады. Кейін ол өзінің бір романында былай деп жазады: Лорд Хоуға немесе кейде оны Онтонг Ява деп атаған ешкім келмейді. Томас Кук пен оның ұлдары оған билет сатпайды, ал туристер оның бар екендігі туралы армандай да алмайды. Тіпті ақ миссионер де оның жағалауына келген жоқ. Оның бес мың тұрғыны бейбіт, әрі ерте заманғы. Алайда олар әрдайым татулықта болған жоқ. "Жүргізу нұсқаулықтары" оларды жауыздық пен опасыздық деп атайды. Бірақ адамдар құрастыруға Саяхат бағыттарын ешқашан естіген емес өзгерісі, жұмыс істеді жүректе тұрғындары, кім, көп емес, жыл бұрын, үлкен bark кесу және өлтірді барлық қолмен, екінші сержант. Аман қалған жігіт бұл хабарды ағаларына жеткізді. Ол үш сауда кемесінің капитандарымен бірге Лорд Хауға қайтып келді. Олар өз кемелерін лагунаға шығарып, ақ адамның хабарын уағыздады: ақ адамдар ғана ақ адамдарды өлтіруі керек, ал төменгі жынысты адамдар қол тигізбеуі керек. Шхуналар лагунаның үстінен-үстінен жүзіп, адамдарды қырып-жойып, қырып-жойып жүрді. Қашып құтылу үшін бұталар да, құм да жоқ еді. Олар көзге түскенде атып түсірілді, ал көзге түсуден аулақ болу мүмкін емес еді. Ауылдар өртеніп, каноэлер талқандалды, тауықтар мен шошқалар өлтірілді, ал қымбат кокостұңқырлар кесілді. Бір ай бойы бұл жалғасты, қашан шхуна отплыл, бірақ қорқыныш ақ адам болды жапқан жанды арал тұрғындары және ешқашан қайтадан олар болды шапшаң жеткілікті зиян бір. Онтонг-Жаваға кейін 1927 жылы Сидней университетінің антропологы Герберт Ян Хогбин келді. Хогбиннің Онтонг-Жава туралы зерттеуі 1934 жылы жарияланды. Діни тұрғыдан алғанда, Онтонг-Джава Мелаитаның меланезиялық епархиясының Англикан шіркеуінің бөлігі болып табылады.
Nobody ever comes to Lord Howe, or Ontong Java as it is sometimes called. Thomas Cook & Son do not sell tickets to it, and tourists do not dream of its existence. Not even a white missionary has landed on its shore. Its five thousand natives are as peaceable as they are primitive. Yet they were not always peaceable. The Sailing Directions speak of them as hostile and treacherous. But the men who compile the Sailing Directions have never heard of the change that was worked in the hearts of the inhabitants, who, not many years ago, cut off a big bark and killed all hands with the exception of the second mate. The survivor carried the news to his brothers. The captains of three trading schooners returned with him to Lord Howe. They sailed their vessels right into the lagoon and proceeded to preach the white man's gospel that only white men shall kill white men and that the lesser breeds must keep hands off. The schooners sailed up and down the lagoon, harrying and destroying. There was no escape from the narrow sand circle, no bush to which to flee. The men were shot down at sight, and there was no avoiding being sighted. The villages were burned, the canoes smashed, the chickens and pigs killed, and the precious cocoanut trees chopped down. For a month this continued, when the schooner sailed away; but the fear of the white man had been seared into the souls of the islanders and never again were they rash enough to harm one. Ontong Java was later visited by Sydney University anthropologist Herbert Ian Hogbin in 1927. Hogbin's study of Ontong Java was published in 1934. In religious terms, Ontong Java is part of the Anglican Church of Melanesia Diocese of Malaita.