Кіріспе
Филиппиндегі өлім жазасы туралы жалпы түсінік Филиппиндегі өлім жазасы, атап айтқанда, мемлекет қолдаған қуғын-сүргін түрі ретінде, Филиппиндегі испан үкіметі енгізді және кеңінен қолданды. Мариано Гомес, Хосе Бургос және Жасинто Замора сияқты филиппиндік ұлттық шейітлердің едәуір саны (сонымен қатар GomBurZa Багумбайдың он үш шейітін, Биколдың он бес шейітін (Quince Martires de Bicolandia), Акланның он тоғыз шейітін және Хосе Ризалды іспан үкіметі өлтірді. Филиппиндік көптеген саябақтар, ескерткіштер, оқу орындары, жолдар және жергілікті мемлекеттік органдар Хосе Ризалдың және испандықтар өлтірген басқа да шейіттердің есімдерін алып, испандықтардың өлім жазасын қолдану арқылы жасаған зұлымдықтарын үнемі еске түсіреді. 1946 жылы Филиппиндегі Лагуна қаласында Жапон императорлық армиясының генералы Томуюки Ямашитаның өлім жазасына кесілгенінен кейін және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Филиппин үкіметінің ресми құрылуынан кейін, өлім жазасы негізінен Филиппинде 1972 жылы әскери жағдайды жариялауға әкелген заңсыздық кезінде "қылмысқа қарсы" шара ретінде қолданылды. Филиппиндер Камбоджамен бірге Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қауымдастығының (АСЕАН) мүше мемлекеттерінің ішінде өлім жазасын жойған жалғыз ел болып табылады.
Capital punishment in the Philippines specifically, the death penalty, as a form of state sponsored repression, was introduced and widely practiced by the Spanish government in the Philippines. A substantial number of Filipino national martyrs like Mariano Gómez, José Burgos, and Jacinto Zamora (also known as GomBurZa Thirteen Martyrs of Bagumbayan, Fifteen Martyrs of Bicol (Quince Martires de Bicolandia), Nineteen Martyrs of Aklan and Jose Rizal were executed by the Spanish government. Numerous Philippine parks, monuments, learning institutions, roads, and local government units are named after Jose Rizal and other martyrs executed by the Spanish as a constant reminder of Spanish atrocities through the imposition of the death penalty. After the execution of Imperial Japanese Army General Tomuyuki Yamashita in Laguna, Philippines in 1946 and the formal establishment of the post World War II Philippines government, capital punishment was mainly used as an "anti crime" measure during the rampant lawlessness that dominated the Philippines leading to the declaration of martial law in 1972. The Philippines, together with Cambodia, are the only Association of South East Asian Nations (ASEAN) member states that have abolished the death penalty.
Испан және американ кезеңдері
Испанияның отаршылдық билігі кезінде атыспен өлім жазасының ең көп таралған әдістері (әсіресе, басқыншылық / әскери қылмыстар үшін, әдетте тәуелсіздік күрескерлері үшін) және garrote болды. Филиппиндегі репрессивті испан үкіметімен Garrote арқылы өлім жазасына кесудің айқын оқиғасы - үш филиппиндік католик шейіт діни қызметкерін, Мариано Гомес, Хосе Бургос және Гомбурза деп те белгілі Жасинто Замораны өлтіру. Бұл жазалау іспан отаршылдық билігі кезінде орын алған әділетсіздіктің үлгісі ретінде жиі келтіріледі және Филиппиннің тәуелсіздік жолындағы күрестің маңызды бұрылыс нүктесі болып саналады. Ажал жазасының тағы бір кең тараған әдісі - асылу болды. Тағы бір көрнекті мысал - 1896 жылы 30 желтоқсанда таңертең оның есімін алған саябақта атылған филиппиндік реформатор-ұлтшыл Хосе Ризальдің өлімі. Бұл жазалау іспан отаршылдығынан 1898 жылы тәуелсіздік алған Филиппиннің тәуелсіздік қозғалысын жеделдетті. 1902 жылы Филиппин комиссиясы қылмыскерлерді жазалау құралы ретінде гарротаны қолдануды тоқтатты және оның орнына асып өлтіруді орнына қойды. 1926 жылы электрлік орындықты (испанша: silla eléctrica; филиппинше: silya eléktrika) АҚШ-тың отарлаушы аралдық үкіметі енгізді, бұл Филиппинді осы әдісті қолданатын жалғыз ел етті. Соңғы рет колониялық дәуірде өлім жазасы 1932 жылы ақпанда генерал-губернатор Теодор Рузвельт-младший тұсында орындалды. Комонвелттің бірінші президенті Мануэль Л. Кесонның тұсында өлім жазасы қолданылмаған.
1946-1986 жылдар
1946 жылы шілдеде толық егемендік алғаннан кейін өлім жазасына кесілген қылмыстар - кісі өлтіру, зорлау және сатқындық болды. Алайда 1950 жылдың сәуірінде Хулио Гуллиен президент Мануэль Роксасты өлтіруге тырысқаны үшін жазаға кесілгенге дейін өлім жазасы қолданылмады. Басқа да елеулі оқиғаларға Марсиал "Бейби" Ама жатады, ол 16 жасында 4 қазанда 1961 жылы түрмеде кішігірім айыптаулар бойынша жасаған кісі өлтіру үшін электр тогымен соқты. Амма 1976 жылы шыққан "Бітаин си бейби Ама!" атты танымал фильмнің тақырыбы болды. (Бала ананы жазалау!) Негрос-Оксидентальдың бұрынғы губернаторы Рафаэль Лаксон және оның 22 одақтасы 1954 жылдың тамызында саяси қарсыласын өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді. Ақырында, Лаксон ешқашан өлім жазасына кесілген жоқ. 1961 жылға дейін барлығы 51 адам электр тогынан зардап шекті. Өлім жазасына кесілгендердің саны президент Фердинанд Маркос кезінде өсті, ол 1939 жылы өзінің әкесі Марианоның саяси қарсыласы Хулио Налундасанды өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді; жас Фердинанд апелляциялық шағымда ақталды. 1972 жылы мамыр айында Жайм Хосе, Базилио Пинеда және Эдгардо Акино 1967 жылы жас актриса Мэгги де ла Риваны ұрлап, ұрысып зорлағаны үшін электр тогымен соққыға ұшыраған кезде, дау тудыратын үш рет өлім жазасы орындалды. Мемлекет бұл жазалауларды ұлттық радио арқылы хабарлауға бұйырды. Маркостың режимі кезінде есірткі айналымы үшін ату жазасы тағайындалды, мысалы, Лим Сенгтің 1973 жылы 15 қаңтарда өлім жазасына кесілгені туралы бұйрық ұлттық теледидардан көрсетілді. Болашақ президент, кейін Филиппин полициясының бастығы генерал Фидель В. Рамос өлім жазасына кесілді. Электрлік орындық 1976 жылға дейін қолданылды, содан кейін оны атылу тобымен орындау оны жалғыз әдіс ретінде алмастырды. Алайда Маркостың 20 жылдық авторитарлық билігі кезінде оның билігіне қарсылық білдірген көптеген адамдар жазасыз қаза тапты, азап шекті немесе жоғалып кетті.
1987 жылғы Конституция
Маркос 1986 жылы биліктен құтылғаннан кейін 1987 жылы жаңадан әзірленген Конституция өлім жазасына тыйым салды, бірақ Конгресске оны "қасіретті қылмыстар" үшін "қазірнен" қалпына келтіруге мүмкіндік берді; Филиппинді өлім жазасын жойған алғашқы Азия елі етіп жасады. Өлім жазасы өмір бойы бас бостандығынан айырумен ауыстырылды. Филиппинде өлім жазасы қолданылған кезде өлім жазасына кесілген ер адамдар Жаңа Билибид түрмесінде, ал әйелдер әйелдер үшін түзеу мекемесінде (Мандалуйонг) ұсталды. Электр тогымен өлтіретін тұтқындар үшін өлім камерасы 14-үйде, Жаңа Билибидтің ең жоғары қауіпсіздік аймағында орналасқан. Бұрынғы уақытта Бюроның музейі (BuCor) өлімге ұшырату камерасы ретінде қызмет еткен.
Қайта қабылдау және мораторий
Президент Фидель В. Рамос сайлауалды кампания кезінде өлім жазасын қайта енгізуді қолдайтынын уәде етті. 1993 жылы Рамос әзірлеген жаңа заң (Республикалық 7659 заң) қабылданды, ол 1993 жылдың 31 желтоқсанында өлім жазасын қалпына келтірді. Бұл заң газ камерасын (әкімшілік электр тогымен өлтірудің орнына таңдаған) пайдалануға дейін электрлік орындықты пайдалануға мүмкіндік берді. 1996 жылы 8177 республикалық заң қабылданды, ол өлім жазасын орындау әдісі ретінде өлімге ұшырататын инъекцияны қолдануды белгіледі. Өлім жазасы 1999 жылы қайта басталды, оның басында Лео Эчегарей болды, ол президент Жозеф Эстраданың тұсында өлім жазасын қайта енгізгеннен кейін алғашқы өлім жазасын алды. Келесі жазалау кезінде президент Эстрада соңғы минутта кешіктіруді шешті, бірақ жазалауды тоқтату үшін түрме басшыларына уақтылы хабарласпады. Рухани кеңесшісі епископ Теодоро Баканидің жеке өтініші бойынша Эстрада 2000 жылы Мәсіхтің туғанына екі мың жыл толуын атап өту үшін мораторий жариялауға шақырды. Бір жылдан кейін өлім жазасы қайтадан жалғастырылды.
Республикалық 9346 Заңы
Президент Глория Макапагал Арройо өлім жазасына қарсы болған. Ол өлім жазасын қолдануды тоқтатуға рұқсат берді. 2006 жылы Конгресс 9346 Республикалық заңды қабылдады, оған президент сол жылдың 24 маусымында қол қойды, 7 маусымда Конгресс бұл практиканы жою үшін басым дауыс берді. Өлім жазасы өмір бойы бас бостандығынан айыру және мәңгілік бас бостандығынан айыру (белгісіз мерзімге қамауға алу, әдетте кем дегенде 30 жыл) жазаларымен алмастырылды. Арройоның бастамасын сынға алғандар оны Рим-католик шіркеуін қанағаттандыру үшін жасалып отырған саяси қадам деп атады, өйткені оның кейбір топтары оның билігіне қарсылық білдіруде. 2006 жылдың 15 сәуірінде өлім жазасына кесілген 1230 адамның жазасы өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырылды.
Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіге хаттама
2007 жылы Филиппиндер азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің өлім жазасын жоюға қатысты екінші факультативтік хаттамасына қатысушы болды. Факультативтік хаттама мүшелерін өздерінің шекаралары шегінде өлім жазасын жоюға міндеттейді. Филиппин 2006 жылдың 20 қыркүйегінде Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші Факультативтік хаттамасына қол қойды және оны 2007 жылдың 20 қарашасында ратификациялады. Президент Аройо өзінің президенттік өкіметі кезінде көптеген тұтқындарға кешірім жасады, соның ішінде 2009 жылы бұрынғы сенатор және оппозиция көшбасшысы Бениньо Акиноның 1983 жылғы өлтіріліміне қатысты сотталған барлық қылмыскерлерге кешірім жасады.
Ұсынылған қайта енгізу
2015 жылдың ақпан айында австралиялық бала зорлаушы Питер Скалли тұтқындалғаннан кейін бірнеше филиппиндік прокурорлар зорлық-зомбылықпен жасалатын жыныстық қылмыстар үшін өлім жазасын қайта енгізуді талап етті. 2016 жылғы сайлау науқаны кезінде президенттікке үміткер және Давао қаласының жетекші мэрі Родриго Дутерте Филиппинде өлім жазасын қалпына келтіру үшін үгіт-насихат жүргізді. Дутерте "Манала шығанағын қылмыскерлердің денелерімен шашыратуға" ант берді. 2016 жылдың наурызында өткен екінші президенттік дебатта Дутерте мен сенатор Грейс По өлім жазасын ішінара қалпына келтіруді жақтаған жалғыз кандидаттар болды. Дутерте Поны асып өлтіру арқылы өлім жазасын қалпына келтіруге қолдау білдірді. Ол "аң-дәрмектер мен қатысы бар адамдарды оңалтуға болмайтын бірнеше қылмыстар" үшін сотталған қылмыскерлерге өлім жазасы қолданылуы керектігін айтты. 2016 жылдың желтоқсан айында Өкілдер палатасының әділет комитеті деңгейінде белгілі бір "жаман қылмыстар" үшін өлім жазасын қайта енгізу туралы заң жобасы қабылданды. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссары Зейд Раад Аль Хусейн Филиппин Палатасының спикері мен Сенат Төрағасына ашық хатпен жауап берді. "Халықаралық құқық Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялаған немесе оған қосылған мемлекетке оны денонсациялауға немесе одан шығуға рұқсат бермейді" деп жазды. Зейд хаттамада "өлім жазасын қайта енгізуге тыйым салу туралы ереже" жоқ екенін, "осылайша, хаттаманы ратификациялаған мемлекеттердің өлім жазасын қайта енгізбеуіне кепілдік беретінін" айтты. Аталған заң жобасы 2017 жылдың ақпан айында Өкілдер палатасының жалпы отырысында қабылданды. 2017 жылы Pulse Asia жүргізген сауалнамада филиппиндіктер арасында 1200 респонденттің 67% өлім жазасын қолдаған. 2017 жылы сұхбаттасқан актриса және зорлау құрбаны Мэгги де ла Рива тек есірткімен байланысты қылмыстар ғана өлім жазасына тартылатынын, ал зорлау сияқты қорқынышты қылмыстар ұсынылып отырған заң жобасына енгізілмегенін айтып, үрейін білдірді. Өлім жазасын қайта енгізу туралы заң жобасы 2017 жылдың сәуірінде Сенатта тоқтап қалды, онда оның қабылдануы үшін дауыс саны жеткіліксіз болып көрінді. 2019 жылдың шілдесінде Филиппинде өлім жазасын қайта енгізуге бағытталған заң жобалары 18-ші Конгресс ашылғанға дейін Сенатта қайта жаңғыртылды. 2020 жылғы Тарлак атысынан кейін сенаторлар Рональд дела Роза мен Мэнни Пакьяо өлім жазасын қайта жаңғыртуды қарастыруға шақырды.
Әдістер
Филиппиндер АҚШ-тан басқа, АҚШ-тың отарлау кезеңінде енгізілген электрлік креслоны қолданған жалғыз ел болды. 1987 жылы оны алғаш рет жойғанға дейін ел ату отряды арқылы өлімге қайта оралды. 1993 жылы өлім жазасы қайта енгізілгеннен кейін, елде өлім жазасын орындаудың жалғыз әдісі ретінде өлімге ұшырату әдісі қолданылды.