Кіріспе
Корсика () - Жерорта теңізіндегі арал және Франциядағы 18 аймақтың бірі. Бұл Жерорта теңізіндегі төртінші үлкен арал. Ол Франция материгінің оңтүстік-шығысында, Италия жарым аралының батысында және Италияның ең жақын жері - Сардиния аралының солтүстігінде орналасқан. Аралдың үштен екі бөлігін таулар тізбегі құрайды. 2024 жылдың қаңтарында оның халқы 355 528 адам болды. Облыстық астанасы Аякчо. Облыс екі әкімшілік департаментке, Haute Corse және Corse du Sud-қа бөлінгенімен, олардың тиісті өңірлік және департаменттік аумақтық ұжымдықтары 2018 жылдың 1 қаңтарында Корсиканың бірыңғай аумақтық ұжымдықтарын құру үшін біріктірілді. Корсиканың автономиясы Францияның басқа аймақтық бірлестіктерінен кеңірек, ал Корсика Ассамблеясына шектеулі атқарушы өкілеттіктерді жүзеге асыруға рұқсат етіледі. Корсиканың екінші ірі қаласы - Бастия, Верхняя Корсика префектурасы. Корсика 1284 жылдан 1755 жылға дейін Генуя Республикасымен басқарылды, содан кейін ол бөлініп шығып, өзін-өзі жариялаған, итальян тілінде сөйлейтін республикаға айналды. 1768 жылы Генуя оны ресми түрде Франция королі Людовик XV-ге Корсика көтерілісін басуда француз әскери көмегін сұрағаннан кейін туындаған қарыздар үшін кепіл ретінде берді; нәтижесінде Франция 1769 жылы аралды аннексиялады. Болашақ француз императоры Наполеон Бонапарт Корсиканың тумасы болды, сол жылы Аяччода дүниеге келді: оның ата-бабасының үйі, Бонапарт үйі, қазір туристерді қызықтыратын және мұражай болып табылады. Корсиканың Тосканамен тарихи байланыстары болғандықтан, аралда көптеген итальяндық мәдени элементтер сақталған, ал көптеген корсикандық тегі итальян түбегіндегі тамырлары бар. Француз тілі (Français) - бұл аралдағы ресми және ең кең таралған тіл. Корсика тілі - итальяндық-далматин тілінің бір түрі, ол Франция аймақтық тілдерінің бірі болып танылған. Корсика - Франциядағы Майотта мен Француз Гвианасынан кейінгі ең аз халықты мекендейтін үшінші аймақ.
Corsica ('/k//ɔr//s//ɪ//k//ə/ KORsikə, , , ˈkɔrsika; kɔʁs; ) is an island in the Mediterranean Sea and one of the 18 regions of France. It is the fourth largest island in the Mediterranean and lies southeast of the French mainland, west of the Italian Peninsula and immediately north of the Italian island of Sardinia, the nearest land mass. A single chain of mountains makes up two thirds of the island. as of January 2024, it had a population of 355,528. The regional capital is Ajaccio. Although the region is divided into two administrative departments, Haute Corse and Corse du Sud, their respective regional and departmental territorial collectivities were merged on 1 January 2018 to form the single territorial collectivity of Corsica. Corsican autonomy is more extensive than in other regional collectivities of France and the Corsican Assembly is permitted to exercise limited executive powers. Corsica's second largest town is Bastia, the prefecture of Haute Corse. Corsica was ruled by the Republic of Genoa from 1284 to 1755, when it seceded to become a self proclaimed, Italian speaking Republic. In 1768, Genoa officially ceded it to Louis XV of France as part of a pledge for the debts incurred after enlisting French military help in suppressing the Corsican revolt; as a result, France annexed the island in 1769. The future Emperor of the French, Napoleon Bonaparte, was a native Corsican, born that same year in Ajaccio: his ancestral home, Maison Bonaparte, is now a visitor attraction and museum. Because of Corsica's historical ties to Tuscany, the island has retained many Italian cultural elements, and many Corsican surnames are rooted in the Italian peninsula. French (Français) is the official and most widely spoken language on the island. Corsican, the native tongue and an Italo Dalmatian language, is recognized as one of France's regional languages. Corsica is the third least populated region of France after Mayotte and French Guiana.
Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең
Корсика мезолит дәуірінен бері қоныстанған. Корсикада тұрақты адам болуы неолит кезеңінде б.з.д. Карфагендіктердің қысқа уақытқа басып алуынан кейін, ежелгі гректер отарлаудан кейін және этрусктар аздап ұзақ уақыттан кейін, ол Бірінші Пуникалық соғыс соңында Рим Республикасына қосылды және Сардиниямен бірге 238 жылы Рим Республикасының провинциясы болды. Алериаға колония құрған римдіктер Корсиканы Рим әлемінің ең артта қалған аймақтарының бірі деп санады. Арал қой, бал, шайыр және балауыз өндірді, сондай-ақ көптеген құлдарды экспорттады, олардың қатыгез және бүлікшіл мінез-құлқына байланысты жақсы қарастырылмаған. Корсика Рим Италиясына император Диоклетианмен біріктірілді. Әкімшілік жағынан арал pagi болып бөлінді, ол орта ғасырларда 1768 жылға дейін аралдың негізгі әкімшілік бірліктері болған pievi болды. Франк патшасы және Карл І-нің әкесі Қысқа Пипин Ломбардтарды қуып, Корсиканы Папа Стефан II-ге берді. Бұған қарсы халық төңкерісі болды және Феодалдар Самбукуччо д'Аландо бастаған Генуяның көмегін алды. Содан кейін, Италия тәжірибесі бойынша, Цисмонте коммуни мен шіркеулердің лигасы ретінде басқарылды. XVI ғасырда арал Испания мен Франция арасындағы Италиядағы үстемдік үшін күреске түседі. Бұл оқиғаның сәттіліксіз кейіпкері Сампиеро ди Бастелика болды, ол кейін аралдың батыры деп саналды. Олардың билігі қалпына келтірілді, генуэздіктер корсикалық дворяндарға аралдың үкіметінде қатысуға рұқсат бермеді және тұрғындарды ауыр салық жүктемесімен қыспақтады. Екінші жағынан, олар каштандарды кең көлемде пайдаланып, халықтың тамақтануын жақсартты және Корсиканы Солтүстік Африкадан келген варварлық қарақшылардың шабуылдарынан қорғау үшін жағалау бойында мұнаралар тізбегін салды. Бұл бейбіт кезең 1729 жылға дейін созылып, бір шаруаның салық төлеуден бас тартуы аралда Генуяға қарсы жалпы көтеріліске себеп болды. Арал жалдамалы сарбаздар мен офицерлердің көптігімен танымал болды. 1743 жылы 4600 - ден астам корсикалықтар, яғни арал тұрғындарының 4% -ы әртүрлі әскерлерде (негізінен Генуя, Венеция және Испанияның) әскери қызмет атқарды, бұл оны Еуропадағы ең әскериленген қоғамдардың бірі етті.
Корсика Республикасы
1729 жылы Корсика революциясы Генуядан тәуелсіздік алу үшін, алдымен Луигги Джаффери мен Джацинто Паоли, кейін Паолидің ұлы Паскуале Паоли бастады. Генуя Республикасына қарсы 26 жыл күрестен кейін, оның ішінде 1736 жылы неміс авантюрисі Теодор фон Нейхоффтың басшылығымен Корсиканың тәуелсіз Корольдігін жариялау үшін қысқа мерзімді әрекеттен кейін, 1755 жылы Паскуале Паолидің басшылығымен тәуелсіз Корсика Республикасы жарияланды және 1769 жылға дейін тәуелсіз болып қалды. арал Франциямен жаулап алынды. 1789 жылы Француз төңкерісі басталғаннан кейін Паскуале Паоли Ұлыбританиядағы жер аударылудан Корсикаға оралды. 1794 жылы ол лорд Худтың қол астындағы британдық күштерді Корсиканы француз билігінен босату үшін араласуға шақырды. Англо-корсикалық әскерлер француздарды аралдан қуып шығып, Англо-корсикалық патшалықты құрды. Испания соғысқа кіргеннен кейін, ағылшындықтар 1796 жылы Корсикадан кетуге шешім қабылдады.
19 ғасыр
Императордың туған жері болғанына қарамастан, арал Наполеон үкіметімен сәл елеусіз қалды. 1814 жылы Наполеон соғыстарының аяғына таман Корсиканы британ әскерлері қысқа уақытқа басқарды. Бастия келісім-шарты аралдың британдық таққа егемендігін берді, бірақ кейіннен Лорд Кастлерэа оны қабылдамады, ол аралдың француз монархиясына қайтару керектігін талап етті. Қайта қалпына келтірілгеннен кейін арал француз мемлекеті тарапынан одан әрі назардан тыс қалдырылды. Бастия мен Аяччода орта таптың болуына қарамастан, Корсика басқаша примитивті орын болып қалды, оның экономикасы негізінен тіршілік ету шаруашылығынан тұрады және оның халқы кландар мен өш алу ережелері үстемдік ететін малшыл қоғамды құрады. Корсикалықтардың өш алу ережесіне сәйкес, олар өздерінің отбасы намысына қарсы жасалған қылмыстар үшін өлім жазасын алуы керек еді. 1821 және 1852 жылдар аралығында Корсикада кем дегенде 4300 адам өлтірілді. Ғасырдың бірінші жартысында Корсика халқы әлі де итальяндық мәдени әлемге шомылды: буржуазия балаларды Пизаға оқуға жіберді, ресми актілер итальян тілінде жасалды және кітаптардың көпшілігі итальян тілінде басылды. XIX ғасырдан бастап XX ғасырдың ортасына дейін корсикалықтар Француз империясына қатысу арқылы француз ұлтына жақындай түсті. Францияның басқа аймақтарымен салыстырғанда Корсика кедей болды және көптеген корсикалықтар көшіп кетті. Корсикалықтар бүкіл әлем бойынша, әсіресе Оңтүстік Американың көптеген елдеріне көшіп барған кезде, көптеген француздар Империяның шет елдеріне барып жұмыс істеудің жақсы мүмкіндіктерін таба алатындықтан, көптеген жас корсикалықтар империяның шет бұрыштарында жұмыс таба алатындықтан, империяның ішінде көшіп-қонуды таңдады. Империяның көптеген бөліктерінде корсикалықтар қатты өкілдік етті, мысалы, Сайгонда 1926 жылы еуропалықтардың 12% -ы Корсикадан еді. Француз империясының барлық жерінде көптеген корсикалықтар қауымдастық сезімін сақтап, олар жүйелі түрде кездесетін, Корсикадағы оқиғалар туралы бір-бірін хабардар ететін және қажеттілік кезінде бір-біріне көмек көрсететін ұйымдар құрды.
Қазіргі заман
1940 жылы Франция Германия Вермахтасының қолына түскеннен кейін Корсика нацистік Германиямен ынтымақтастық жасаған Виши француз режимі билігіне өтті. 1942 жылдың қарашасында Солтүстік Африкаға ағылшын-американдықтардың қонуынан кейін аралды итальяндықтар мен неміс күштері басып алды. 1943 жылдың қыркүйегінде Италияның қарулы келісімінен кейін итальяндықтар мен еркін француздар немістерді аралдан қуып, Корсиканы азат етілген алғашқы француз департаментіне айналдырды. 1958 жылғы мамыр дағдарысы кезінде Алжирдегі француз әскери командасы Франция Төртінші Республикасына қарсы көтеріліс жасады және 24 мамырда Корси операциясы деп аталатын аралды басып алды, бұл үкіметтің құлдырауына әкелді; Төңкеріс әрекеті екінші кезеңінде, Парижді басып алу, Шарль де Голльдің басшылығымен өтпелі үкімет құрылғаннан кейін тоқтатылды. 1950-1970 жылдар аралығында Аргентелла шахталарында жер асты ядролық сынақтарды жүргізу ұсыныстары, шығыс жазықтықтағы Алжирден 18 000 бұрынғы қоныс аударушылардың ("Pieds Noirs") көшіп келуі және Италия материгінен химиялық ластанудың жалғасуы (Фанги Росси) жергілікті тұрғындар мен француз үкіметі арасындағы шиеленісті арттырды. 1975 жылы 23 тамызда Корсика ұлтшылдары басып алған Алериядағы пиас-ноарларға тиесілі шарап сөресіне қарулы полиция шабуыл жасағанға дейін шиеленістер күшейді. Бұл Корсика қақтығысының басталуы болды, француз үкіметінен қарулы ұлтшылдық күрес. Сол кезден бастап Корсиканың ұлттық саясаты аралдың саясатының бір ерекшелігі болды, Корсика мәдениеті мен корсика тілін қорғау және одан әрі автономияға, тіпті толық тәуелсіздікке шақырады. Корсиканың Ұлттық азаттық майданы сияқты тәуелсіздікті қолдайтын кейбір топтар француз үкіметін өкілдік ететін ғимараттар мен лауазымды тұлғаларды нысанаға алған бомбалаулар мен өлтірулерді қамтитын күшті науқан жүргізді; рейдтер мен өлтірулердің кезеңдік жануы 1998 жылы префект Клод Эриньяктің өлтірілуімен аяқталды. Соңғы уақытта тәуелсіздікке ұмтылу сайлауға көбірек бағытталған, онда корсикалықтар соңғы бірнеше сайлауда автономияға немесе тәуелсіздікке жақтаушы партияларды басым көпшілікпен сайлады. 2018 жылы Корсика Францияда ең көп кісі өлтіруді көрсетті. 2022 жылдың наурызында Корсикада Клод Эриньякты өлтірген Иван Колонна түрмеде өлтірілгеннен кейін үлкен наразылықтар мен тәртіпсіздіктер болды. 2022 жылдың тамызында Корсика-дерегуто аралды аралап, алты адамды өлтірді, ондаған адамды жарақаттады және едәуір залал келтірді.
География
Корсика шамамен 250 миллион жыл бұрын батыс жағында гранитті арқалықтардың көтерілуімен пайда болды. 50 миллион жыл бұрын осы гранитке шөгінді жыныстар қысылып, шығыс жағындағы шисталар пайда болды. Бұл - Жерорта теңізіндегі ең таулы арал, "теңіздегі тау". Аралдың ең ұзын, ең кең жағалауы бар, Парагвано сияқты 200-ден астам жағажайлары бар. Корсика өте таулы, Монте-Синто ең биік шыңы болып табылады, ал 120-ға жуық басқа шыңдар, аралдың үштен екі бөлігін құрайды, олар бір тізбекті құрайды. Аралдың 20%-ын орман құрайды. Бұл арал - Сицилия, Сардиния және Кипр аралдарынан кейін төртінші үлкен арал. Корсиканың жалпы жер көлеміне шамамен 20% табиғи қорықтар бар, оның ішінде негізінен Корсика аймақтық табиғи паркі орналасқан. Корсикада GR20 бар, ол Еуропаның ең танымал жаяу жүру жолдары. Бұл арал Италияның Тоскана және Францияның Азурлық жағалауынан. Ол оңтүстікке қарай Сардиниядан Бонифацио бұғазымен бөлінеді, оның ені кемінде 1,5 км.
Климат
Климатты классификациялаудың Кёппен схемасы бойынша, жағалау аймақтарына жазғы медет теңізі климаты (Csa) тән. Даланың ішкі бөлігінде жазғы жылы Жерорта теңізі климаты (Csb) жиі кездеседі. Ең биік жерлерде субарктикалық климатты (Dsc, Dfc) және сирек кездесетін Жерорта теңізі климатын қамтитын шағын аймақтар кездеседі. Сари Солензара станциясында 1981-2010 жылдар аралығында орташа жылдық 16,41 °C температурамен Франциядағы ең жоғары температура тіркелді. 2008-2016 жылдар аралығында жыл сайын күн сәулесінің орташа мөлшері 2715 сағат болды.
Биіктікке қарай аймақтар
Арал биіктігіне қарай төрт негізгі экологиялық аймаққа бөлінеді. Төменде жағалау аймағының Жерорта теңізі климаты, ыстық, құрғақ жаз және салқын, жаңбырлы қыстар. Бұл аймақтың табиғи өсімдіктері - Жерорта теңізі орманы, шөптесіндер мен бұталар. Жағалаудағы жазықтар Тиррень-Адриан склерофильді және аралас орман экорегионының бөлігі болып табылады, онда әрдайым жасыл склерофильді қарағайлар, негізінен қайың (Quercus ilex) және топырақ емен (Quercus suber) орман және орман алқаптары басым. Жағалаудағы жазық жерлердің көп бөлігі ауыл шаруашылығы, жайылым және ағаш кесу үшін тазартылды; бұл іс-шаралар орман аумағын едәуір қысқартты. Арасында - қоңыржай тау аймағы. Таулар салқын және ылғалды, және Корсиканың таулық кең жапырақты және аралас орман экорегионына үй. Бұл аймақта әр түрлі емен, қарағай және жапырақты жапырақты ағаштар өседі, өсімдіктер көбірек Солтүстік Еуропаға тән. Халықтың басым бөлігі төменгі бөлігінде тұрады, тек қойшылар мен жолаушылар тұрады. Өсімдіктер аз, жел қатты соғады және жиі бұлтпен қалады. Бұл аймақта ешкім тұрмайды. Корсикада құстар саны өте көп. Бір танымал мысал - бұл сақаллы жебелер немесе Ламмергейер, олар (белгілі грифон жебелерімен бірге) өлген жануарлардың қалдықтарын тазалап, қоршаған ортаның "үй шаруаларын" атқарады, осылайша жұқпалы микробтар мен аурулардың таралуын шектейді. Сондай-ақ, құстардың басқа түрлері: құсқұйрық, көк тас құсқұйрығы, қарапайым кран, Корсика жаңқасы, алтын бүркіт, үлкен фламинго, оспрей, қаңғыбас соколь, қызыл қайың және жұлдызды ащы. Кейбір жағдайларда Корсика түрлердің таралу аймағының оқшауланған бөлігі болып табылады; басқа жағдайларда ол түрлердің таралу аймағының ең алыс нүктесі болып табылады. Мысалы, Корсикада, бірақ одан әрі оңтүстікке қарай емес, капотталған қарғаның (Corvus cornix cornix) бір түркі кездеседі. Корсикада көп жыртқыш және қосмекенділер бар, олардың бірі қорғалатын түрлер сезімтал Германның қиялы, олар А Купулатада Веро мен Мольтифао өңірлік табиғи паркіне жатады. Корсиканың өзен және от саламандралары, жапыраққа тіккен геко, сары және жасыл шөпті жыландар да кең таралған. Еуропалық көлдік торналар, әсіресе, Фанго сағасының суларында, оңтүстік Кальви, Бигулья лагунасы мен Питракорбарада көрінеді.
The elevation above is the high alpine zone. Vegetation is sparse, with high winds and frequent cloud cover. This zone is uninhabited. There is considerable birdlife in Corsica. One famous example is the bearded vulture, or Lammergeier, which (along with the iconic griffon vulture) serve as environmental "janitors" by scavenging the remains of deceased animals, thus limiting the proliferation of infectious microbes and diseases. Other avian species to be seen include the barn owl, blue rock thrush, common crane, Corsican nuthatch, golden eagle, greater flamingo, osprey, peregrine falcon, red kite, and starry bittern. In some cases, Corsica is an isolated portion of a species' distribution; in other cases, it is the furthest point in a species' range. For example, a subspecies of hooded crow (Corvus cornix cornix) occurs in Corsica, but not anywhere further south. Corsica has abundant reptile and amphibians, one protected species being the sensitive Hermann's tortoise, which are found at A Cupulatta at Vero and Moltifao Regional Natural Park. Corsican brook and fire salamanders, leaf toed gecko, and yellow and green grass snakes are also common. The European pond turtle can be seen, especially in the waters of Fango Estuary, southern Calvi, Biguglia Lagoon and Pietracorbara.
Корсика аймақтық табиғи саябағы
Аралда сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктер түрлерін қорғайтын табиғи парк (Parc Naturel Régional de Corse, Parcu di Corsica) бар. Парк 1972 жылы құрылған және оған Голф-де-Порто, Скандола табиғи қорығы (ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны) және аралдағы ең биік таулардың кейбірі кіреді. Скандолаға жаяу барып жетпейді, бірақ адамдар Галерия ауылынан және Портодан (Ота) қайықпен кіре алады. Паркте құйрықты сүтқоректілердің жойылып бара жатқан екі түрі - еуропалық муфлон (Ovis aries musimon) және корсикалық қызыл бұғы (Cervus elaphus corsicanus) мекендейді. Корсикалық қызыл бұғы өте көп аң аулаудан кейін жойылып кеткеннен кейін қайта әкелінді. Корсиканың бұл түрін Сардинияда сақталған түрмен бірдей, сондықтан ол эндемик. Корсикаға, әсіресе жоғарғы тау жоталарында, тағы да басқа түрлері бар, мысалы, Корсиканың жаңғақ, Корсиканың отты саламандрасы және Корсиканың бұлақ саламандрасы және көптеген өсімдіктер тұқымдары.
Құрып кеткен жануарлар
Корсика, басқа да Жерорта теңізі аралдары сияқты, Плейстоценнің соңында эндемикалық сүтқоректілерге үй болды, олардың көпшілігі немесе барлығы Сардиниямен бөлінеді (Плейстоценнің көп бөлігінде Сардиния Корсикаға қосылған). Мезолиттегі адамдар келгеннен кейін шамамен б.з.д. Кішігірім сүтқоректілердің кейбірі кем дегенде ерте темір дәуіріне дейін тірі қалады, бірақ қазір олардың барлығы жойылып кетті. Корсикаға бұрын мекендеген жойылған сүтқоректілерге сардиниялық dhole, мустелид Enhydrictis galictoides, бұғы Praemegaceros cazioti, Корсиканың алып шыбығы, Тирренский моль, Сардиниялық пика, Тирренский воль және Тирренский далалық тышқан жатады.
Демография
2024 жылғы қаңтарда Корсиканың 355 528 тұрғыны бар. 1806 1881 жылғы санақтар, INSEE санақтары (1982 2021 ж., сондай-ақ 1936 1975 жылғы түзетілген сандар) және INSEE бағасы (2024 ж.). Корсикадағы шетелдік көшіп келушілердің көпшілігі Магрибтен (әсіресе марокколықтар, олар Корсикадағы барлық көшіп келушілердің 29,0% -ын құрады) және Оңтүстік Еуропадан (әсіресе португалдар мен итальяндықтар, аралдағы көшіп келушілердің 23,9% және 12,5% -ы). Айта кетейік, иммигрант Францияға көшіп келгеннен кейін француз азаматтығын алған болуы мүмкін, бірақ ол әлі де француз статистикасында иммигрант ретінде саналады. Екінші жағынан, Францияда шетел азаматтығымен туған адамдар (көшпелілердің балалары) көшпелілер ретінде санатылмайды.3Марокко, Тунис, Алжир4Португалия, Италия, Испания
Тілдер
Француз тілі (Français) - бұл аралдағы ресми және ең кең таралған тіл. Итальян тілі Корсиканың ресми тілі болды 9 мамыр 1859 жылға дейін, ол француз тілімен ауыстырылды. Корсика тілі (Corsu), ортағасырлық Тоскана тіліне (Toscano) жақын азшылық тілі, француз тілінен кейін екінші орынды иеленеді. Алайда, 18-ғасырда аралды Франция басып алғаннан бері, корсика тілі француз тілінің қысымына ұшырады. Бүгінгі таңда Корсика халқының тек 10% -ы ғана тілге ана тілі ретінде ие, ал 50% -ы ғана оны біледі. Корсика тілі екі негізгі түрге бөлінеді: Цисмунтану және Ультрамунтану, тиісінше Girolata Porto Vecchio желісінің солтүстік-шығысында және оңтүстік-батысында сөйленеді. Бұл бөліну Корсикаға орта ғасырдың төменгі кезеңінде Тосканадан келген жаппай көшіп келуіне байланысты болды: нәтижесінде, Цисмунтану итальяндық-далматин тілдер тобының бөлігі болып, Тоскана диалектілеріне өте ұқсас болды, ал Ультрамунтану өзінің бастапқы сипаттамаларын сақтады, бұл оны оңтүстік роман тілдеріне, мысалы, сардиния (Сарду) тілдеріне көбірек ұқсатады. Сондықтан негізгі диалектілік түрлерінің айырмашылығына байланысты көптеген лингвистер корсиканы итало-далматин тілі деп жіктейді, ал басқалары оны оңтүстік роман тілі деп санайды. Көптен бері тіл аралы болған Бонифациода және Аякчода агхаччину диалектісі деп аталатын лигуриялық диалектпен сөйлейтіндер саны азайып келеді. Каргезеде, XVII ғасырда грек иммигранттары құрған ауылда, грек (Ελληνικά) дәстүрлі тіл болды. Шетел тілдерінің ішінде ең көп сөйленгендері ағылшын тілі (39%) және итальян тілі (34%) болды, деп хабарлады аймақтық үкімет ресми сауалнамасында.
Ас мәзірі
Таулардан бастап жазықтарға дейін, теңізге дейін көптеген ингредиенттер өз рөлін атқарады. Жабайы шошқа (Сингале, Сингжари) сияқты ойын кең тараған. Сонымен қатар, теңіз өнімдері мен бұта сияқты өзен балықтары бар. Фигателлу (фикатеду деп те аталады) сияқты бауыр, коппа, ветчина (призутту), лонзу сияқты лазымдықтар корсика шошқасынан (porcu nustrale) жасалады. Ірі сырлардың бірі - брокчю (рикотаға ұқсас), ол көптеген тағамдарда жаңа ингредиент ретінде қолданылады, бірінші курстардан (штурзапрети) торттарға (фиадон). Басқа ірімшіктер, мысалы, кажу мерзу ("сирек ірімшік", сардиниялық казу марцуның корсикалық аналогы) және кажу вегжу ешкі немесе қой сүтінен жасалады. Каштандар - пулента кастагнина мен пирогтарды (фалькулеле) дайындаудың негізгі ингредиенті. Сондай-ақ, аквавитадан (коньяк), қызыл және ақ корсика шараптарынан (Вину Корсу), мускат шараптарынан (тұр немесе іспетті) бастап, Mattei өндіретін әйгілі "Cap Corse" аперитивіне дейін әр түрлі алкоголь бар. Макидің құрамына кіретін шөптер мен Корсика ормандарындағы қаштан мен бұршақтарды жергілікті жануарлар жейді, нәтижесінде ондағы тағамның дәмін байқайды.
Спорт
Қазіргі уақытта Корсиканың көптеген футбол клубтары француз футболының бірінші, екінші, үшінші, төртінші және бесінші деңгейлерінде. Аякчо - ең жоғары рейтингтегі команда, 2021-2022 маусымда жоғарылаудан кейін 1-ші лигада ойнайды, SC Bastia қазіргі уақытта 2-ші лигада ойнайды, FC Bastia Borgo қазіргі уақытта Чемпионат Ұлттық және Gazélec Ajaccio қазіргі уақытта Чемпионат Ұлттық 3-те ойнайды. ÉF Bastia бұған дейін 1-ші аймақта бәсекелескен, бірақ 2021 жылы Корсиканың басқа командасы Association de la Jeunesse de Biguglia-мен бірігіп, Football Jeunesse Étoile Biguglia құрамын құрды. Алайда, Аяччо 2022 жылы жоғарылатылғаннан кейін дереу төмендеді және 2023-2024 маусымда 2-лигада ойнайды. Тур де Корсе - 1956 жылдан бері өткізілетін ралли, ол 1973 жылдан 2008 жылға дейін Әлемдік ралли чемпионатының кезеңі болды, кейіннен Континентаралық ралли сынағы және Еуропа ралли чемпионаты. Тур де Корсе 2015 жылы Дүниежүзілік ралли чемпионатының кезеңі ретінде қайта оралды.
Экономика
2021 жылы өңірдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 10 миллиард еуроны құрады. 1584 жылы Генуя Республикасының губернаторы барлық шаруалар мен жер иелеріне жылына төрт ағаш отырғызуды бұйырды: каштан, зәйтүн, фикус және шөптесін ағаштары. Көптеген қауымдар өздерінің пайда болуы мен бұрынғы байлығын кестень ағаштарына байланысты. Қашаған нан екі апта бойы жаңа күйінде сақталады. Корсиканың негізгі экспорттық тауарлары гранит пен мәрмәр, таник қышқылы, пробка, ірімшік, шарап, цитрус жемістері, зәйтүн майы және темекі.
Теміржол
Аралдың темір жолы метрлік шкалалы. Негізгі желі Бастия мен Аяччо арасында Понте Леччиа арқылы өтеді, ал Понте Леччиадан Кальвиге дейінгі тармақ желісі бар. Темір жол желісінің атауы - Chemins de fer de la Corse (CFC). Станциялар тізімі үшін Корсикадағы теміржол станцияларын қараңыз. Сондай-ақ Тиррен теңізінің жағалауында Шығыс жағалауы темір жолы болды; бұл желі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қатты зақымдалды, содан кейін ол мәңгіге жабылды.
Теңіз порттары
Корсика Еуропаның негізгі бөлігімен (Италия мен Франция) түрлі автомобиль паром желілерімен жақсы байланысқан. Аралдың ең көп жолаушы жүретін порты - Бастия, 2012 жылы 2,5 миллионнан астам жолаушы келді. Екінші ең көп жүретін теңіз порты - Аякчо, содан кейін Л'Иль Руссе және Кальви. Оңтүстіктегі Проприано мен Порто Веккьода да кішігірім паромдық доктар бар және олар маусымдық түрде Франциядан (Марсельден) қызмет көрсетеді, ал Бонифацио портына тек көршілес Сардиния аралынан кішігірім автомобиль паромдары жиі келеді. Корсикаға қызмет көрсететін паромдық компаниялар: Corsica Ferries Sardinia Ferries (Италиядағы Савона, Ливорно және Пьомбинодан; Францияда Тулон және Ниццадан), SNCM (Францияда Марсель, Тулон және Ниццадан), CMN La Méridionale (Францияда Марсельден) және Moby Lines (Италиядағы Ливорно мен Генуядан).
Саясат
Француз үкіметі толық тәуелсіздікке қарсы, бірақ кейде белгілі бір деңгейдегі автономияға қолдау көрсетті. Корсиканың көбіне автономияға үміткер, бірақ сауалнамалар корсикалықтардың басым көпшілігі толық тәуелсіздікке қарсы екенін көрсетеді. 1972 жылы итальяндық Монтедисон компаниясы Корсика жағалауында уытты қалдықтарды лақтырып, аралдың айналасындағы суларда қызыл саз сияқты суды пайда етті, теңіздің уыты болды, ең көрінетін әсерлер жағалауда өлі табылған кит тәрізділер болды. Сол кезде Корсика халқы француз үкіметі оларды қолдамайды деп ойлады. Улануды тоқтату үшін Италиядан улы қалдықтар тасымалдайтын бір кеме бомбаға ұшырады. Корсиканың тәуелсіздігін қолдаймыз деп мәлімдейтін кейбір ұлтшыл топтар, мысалы Корсиканың Ұлттық азаттық майданы, 1970-жылдардан бастап бомбалаулар мен өлтірулерді қамтитын күшті науқан жүргізді, әдетте бұл саяси себептермен француз үкіметін немесе корсикалықтарды білдіретін ғимараттар мен лауазымды адамдарды нысанаға алады. 2000 жылы премьер-министр Лионель Жоспен Корсикаға автономияны ұлғайтуға келісті. Корсиканың ұсынылған автономиясы корсика тіліне (Corsu) көбірек қорғауды қамтитын болар еді, бұл аралдың дәстүрлі тілі, оның қолданылуы мен оқытуы, Францияның басқа да аймақтық немесе азшылық тілдері сияқты, бұрыннан бері кедергі келтірілген. ЮНЕСКО-ның классификациясына сәйкес, қазіргі уақытта корсика тілі жойылып кету қаупі төнген. Алайда, автономияны арттыру жоспарларына француз Ұлттық Ассамблеясындағы голлистік оппозиция қарсылық білдірді, олар басқа өңірлерден (Британ, Эльзас немесе Прованс сияқты) автономияға шақыруды бастайды деп қорықты, нәтижесінде Франция бірлігі ел ретінде қауіпке ұшырады. Корсиканың автономиясы туралы 2003 жылғы 6 шілдедегі референдумда корсикалық сайлаушылардың аз көпшілігі Жан-Пьер Раффариннің үкіметі мен сол кездегі ішкі істер министрі Николя Саркозидің аралдың екі департаментін жою және Корсиканың аумақтық ұжымдыққа үлкен автономия беру туралы ұсынысына қарсы болды. 2015 жылдың 13 желтоқсанында Корсиканың Корсика және Корсика Либера Фемюдің қолдауымен және Жиль Симеони бастаған аймақтық коалиция 36,9% пайызбен аумақтық сайлауда жеңіске жетті. 2015 жылдың 17 желтоқсанында Жан Гай Таламони Корсика Ассамблеясының президенті болып сайланды, ал Жиль Симеони Корсика аймақтық кеңесінің атқарушы президенті болып сайланды. Сонымен қатар Корсикаға автономияның жоғары дәрежесін беретін заң қабылданды. 2022 жылдың 16 наурызында ішкі істер министрі Жеральд Дарманин екі күндік сапардан бұрын Corse Matin аймақтық газетінде: "Біз автономияға дейін баруға дайынбыз, бұл жерде сіз барасыз, сөз айтылды". Бұл пікір екі апта бойы болған көтерілістерден кейін айтылды, онда 100 адам жарақат алды, қоғамдық ғимараттар мен полицияға қолдан жасалған жарылғыш заттар қолданылды.