Кіріспе

Литвалық лексикограф (1631 жылы қайтыс болған) Константинас Сервидас (сирек кезде Константинас Ширвидас; Константин Ширвид; Константи Ширвид; 1579 жылы 23 тамыз 1631 жылы қайтыс болған) - литвалық діни уағыздаушы, лексикограф және литва әдебиетінің ізашарларының бірі. Ол иезуит діни қызметкері, Academia Vilnensis профессоры және басқа еңбектермен қатар литва тілінің алғашқы грамматикасы мен литва, латын және поляк тілдеріндегі алғашқы үш тілді сөздіктің авторы (1619). Өзінің сөзге шешендігімен танымал болған Сырвидас өмірінің 10 жылын Вильнюс қаласындағы Сент-Джонс шіркеуінде уағыз сөйлеумен өткізді (күнде екі рет - бір рет литва және бір рет поляк тілінде).

Өмірбаян

Ол 1578-1581 жылдар аралығында Литвада, Анькшитай маңындағы Сырвидай ауылында дүниеге келген. 1612 жылы Вильнюс университетінің алдыңғы адамы - Вильнюс академиясының теология профессоры болды. 1623 және 1624 жылдар аралығында ол қысқа уақытқа өзінің альма-матерінің ректорының орынбасары болып қызмет етті, содан кейін теология, либералды өнер және философия профессоры болып қызмет етті.

Шығармалары

Сонымен қатар ол уағыздаушы, жазушы және ғалым ретінде еңбек жолын бастады. Ол 1620 жылға дейін литва әдебиетінің тарихындағы алғашқы кітаптардың бірі болып табылатын үш тілді полякша-литвалық латын сөздік Dictionarium Trium Lingvarum in usum Studiosæ Iuventutis-ті жариялады. Кейіннен ол кем дегенде бес рет басылып шықты, бесінші және соңғы басылым 1713 жылы басылды. XIX ғасырға дейін Литвада басылған жалғыз литва тіліндегі сөздік болды. Сырвидастың лексикасы литва тілінің стандартталуы мен кодталуындағы маңызды кезең ретінде жиі аталады. Бірінші басылымда шамамен 6000 сөз болса, екіншісі 11000 сөзге дейін кеңейтілді. Сондай-ақ, литва тілінде жаңадан пайда болған көптеген сөздер, мысалы, mokytojas (ұстаз), taisyklė (қағидат) және kokybė (сапа). Он жылдан кейін, 1629 жылы ол өзінің уағыздар жинағының бірінші томын "Пунктаи сакимо" деп атады, кейін оларды поляк тіліне "Пункти казань" деп аударды. Литва тілінде жазылған бұл кітап литва тілін үйретуде жиі қолданылған. Алайда екінші томы 1644 жылы ғана жарық көрді. 1630 жылы литва тілінің грамматикасы туралы алғашқы кітап шығарды (Lietuvių kalbos raktas 'Литва тілінің кілті'), бірақ ол біздің заманымызға дейін жеткен жоқ. Ол 23 тамызда 1631 жылы Вильнюсте туберкулезден қайтыс болды.

Басқа жұмыстар

"Cantica Canticorum Salomonis" және "D. Pavli ad Ephesios" атты эпистоладағы түсіндірмелері