Кіріспе

Литвалық католик діни қызметкері және ақын

Майронис (нағыз аты – Йонас Мачюлис; 2 қараша 1862 [ескі стиль бойынша 21 қазан 1862] – 28 маусым 1932) – литвалық католик діни қызметкері және литвалық баспасөз тыйым салынған кезеңнің ең ұлы және танымал литвалық ақыны. Ол Литва ұлттық қайта өрлеуінің жыршысы (Tautinio atgimimo dainius) деп аталды. Майронис қоғамдық өмірде белсенді қатысты. Алайда, литвалық әдебиет тарихшысы Юозас Бразайтис Майронис солай емес деп жазды. Ол өзінің поэзиясында Литва ұлттық қайта өрлеуінің ұлттық мүдделерін білдірді және литвалық қоғам мен поэзияға зор ықпал етті. Литва әдебиетіндегі Майрон мектебі оның құрметіне аталды.

Алғашқы жылдар

Йонас Мачиулис 1862 жылғы 21 қарашада (ескі стиль бойынша 21 қазан) Шилювос волостында, Расейняй уезінде, бұрынғы Литва Ұлы Герцогтығында дүниеге келді. Бұл Герцогтық Польша-Литва Ұлтастығының бөліну кезінде Ресей империясымен дерлік толығымен аннексияланды. Майронистің ата-анасы поляктанған литвалық аристократиямен жақын байланыста болған еркін шаруалар еді. Мұндай әлеуметтік орта Майронистің тұлғасының негізін қалыптастырды, оның атеистік немесе либералдық ықпалдардан тыс, дінге берілгендігі мен дәстүрге адалдығына әкелді. Әлеуметтік жағынан Майронис ақсүйектер мен шаруалар, байлар мен кедейлер арасындағы тартыстарға араласпады және екі тараптың да өкілі болған жоқ. Майронис литвалық ауылдық мәдениетке мықты негізделген күйде өсті және ол Майронистің өз жеріне, халқына, оның тарихына және дәстүрлеріне деген сүйіспеншілігіне қайшы келмесе, кез келген мәдениеттің ықпалына ашық болды.

Ғибадат және академиялық мансап

1873-1883 жылдары Майронис Каунас гимназиясында оқыды. Алтыншы сыныпта ол поляк тілінде өлеңдер жаза бастады. 1883 жылы Киев университетінің әдебиет факультетіне түсті. Бірақ ол онда бір семестр ғана оқыды. Лекциялар оның үмітін ақтамағандықтан және студенттердің дінге қатысты ұстанымдары оған түсініксіз болғандықтан, Майронис 1884 жылы Каунасқа қайтып, Каунас діни семинариясына түсті. Майронис 1888 жылға дейін семинарияда білім алды. Семинарияда литва мәдениеті мен литва тілінің қолданылуын дін қызметкері, сол кездегі көмекші епископ Антанас Баранаускас қолдады. Бұл Майронисті литвалықты таңдауға және литва тілінде өнер тудыруға баулыды, соның нәтижесінде ол литва ұлттық қайта жаралуында маңызды рөл атқарды. 1888-1892 жылдары Майронис Санкт-Петербургтегі Рим-католик теология академиясында оқыды, онда ол негізінен моральдық теологияны зерттеді және "De iustitia et jure" еңбегі үшін магистр дәрежесін алды. 1891 жылы Майронис дін қызметкері болып тағайындалды. 1892-1894 жылдары Каунас діни семинариясында догматикалық теология және катехизис пәндерін оқытты.

Санкт-Петербургте

1894 жылдан 1909 жылға дейін Санкт-Петербургтегі Рим-католик теология академиясының теология профессоры болды және 1900 жылы академиялық инспектор қызметіне тағайындалды. Бірнеше жыл бойы ол префект және рухани әке болды. 1903 жылы теология докторы ғылымының кандидаты атағын алды. Академияда Майронистің ықпалымен Социология кафедрасы ашылды. 1900 жыл шамасында Майронис литва тілінің құқықтарын қалпына келтіру одағының негізін қалаушылардың бірі болды. Майронистің академиялық ортада болуы Санкт-Петербургтегі литва мәдениетіне жанама әсер етті, себебі инспектор лауазымында литва ақынының болуы литва студенттерінің патриоттық сезімін оятып, одан да көп литвалықтардың профессорлық қызметке жол ашты. Бұдан бөлек, бұл Майрониске Ресей империясының астанасындағы литвалықтардың еңбектерін қолдауға мүмкіндік берді, мысалы, Lietuvių laikraštis газеті. Бұл газет 1904 жылы литва баспасөзіне қойылған тыйым алынғаннан кейін Ресей империясында заңды түрде жарық көрген алғашқы литва газеті болды. 1905 жылы Майронис Ресей империясының білім министрі құрған, литва мектептері үшін литва тілінің оқу бағдарламасын әзірлеу комиссиясының мүшесі болды. Ол басқалармен бірге 1905 жылғы Вильнюс Ұлы Сеймі үшін Христиан-демократиялық партиясының бағдарлама жобасын дайындады.

Литвада

1908 жылдан бастап Майронис Вильнюс қаласындағы Литва ғылыми қоғамының мүшесі болды. 1909 жылы ол Каунас діни семинариясының ректоры болып тағайындалды. Өзінің алғашқы публично сөйлеген сөзінде ол литва тілінде сөйлеп, латын немесе поляк тілінде сөйлеу дәстүрін бұзды. Бұл семинарияда литва тілінің маңызды қадамын білдірді. Семинариядан тыс Майронис литвалықтардың өздерінің білімді, жоғары діни қайраткерлері бар екенін көрсетуде маңызды рөл атқарды, себебі ол 1902 жылдан бері Могилевтің құрметті каноны және 1912 жылдан бастап Самогитиялық капитуланың прелаты болған. Ол литвалық католик мәдени ұйымдарына бұрынғы Пац сарайында, Диджиожи көшесінде [lt] кеңсе ашуға көмектесіп, Майрониске тиесілі болған ғимаратты ұсынды. Майронис 1932 жылы қайтыс болғанға дейін семинарияның ректоры қызметін атқарды, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде семинария жабылған кезде болмаса. Майронис Каунасты жазғы демалыста Паланғаға барғанда немесе Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде семинария жабылғанда ғана тастап кетті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Майронис Крекенава, Упите және тағы басқа жерлерде тұрды. Ол 1917 жылы Берн конференциясына литвалық делегациямен бірге баруға көндірілді, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өткен литвалық конференциялардың бірі болды.

Соғыс аралығы

Майронис Литва тәуелсіздігінің қайта орнатылуына қуанды, бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін туған көтеріліс толқынының салдарынан болған кейбір әлеуметтік кемшіліктерге көңілі толады. Ол Литвадағы соғыстар аралық жер реформасын оның әлеуметтік консерватизміне қайшы болғандықтан мақұлдамады. Осы тұрғыдан алғанда, Таутинкалар оған Христиан демократтарынан гөрі жақын болды. Оның саяси бағыттары жеке қарым-қатынастарымен де байланысты болды. Майронис көпшілік назарынан жалтара отырып, ақындық, ән мен музыка басым болған зиялы суретшілер ортасында болуды ұнатты. 1922 жылы Майронис жаңадан құрылған Литва университетінің Теология-философия факультетіндегі Моральдық теология профессоры болып сайланды. Ол қысқа мерзім ішінде жалпы және литва әдебиетінен курстар оқыды. Студенттер оқытудың айқындығы мен қарапайымдылығына, сөздерге емес, мәселенің мәніне назар аударғанына таң қалды. Кейін сол жылы, 15 желтоқсанда Майронис Литва университетінің құрметті профессоры болып сайланды. Он жыл өткен соң, 1932 жылдың 29 қаңтарында сол мекеме оған әдебиет докторының құрметті атағын берді.

Ең танымал шығармасы

Майронис көптеген өлеңдер жазды. Олардың кейбіреулері оның ең танымал өлеңдер жинағында, «Көктем дауыстары» (Pavasario balsai) атты кітапта қамтылған. Майронистің шығармаларына мыналар да жатады: «Литва» (Lietuva, 1888), «Ауырсынудан құрметке» (Tarp skausmų do garbę, 1893), «Бирутиден» (Znad Biruty, 1904), «Жас Литва» (Jaunoji Lietuva, 1907), «Расейняй Магде» (Raseinių Magdė, 1909), «Біздің қайғыларымыз» (Naše vargai, 1913), үш тарихи драма: «Кестутис өлімі» (Kęstučio mirtis, 1921), «Вытаутас крестшілермен» (Vytautas pas kryžiuočius, 1925), «Ұлы Вытаутас патша» (Didysis Vytautas Karalius, 1930), сондай-ақ теология, тарих («Литваның өткені туралы әңгімелер», Apsakymai apie Lietuvos praeiga, 1886), әлеуметтану, әдебиет және журналистика салаларындағы еңбектер. «Бирутиден» (Znad Biruty) Майронистің поляк тілінде жазылған және сақталған жалғыз шығармасы.

Өлім және мұра

Ол 1932 жылы 69 жасында Каунаста қайтыс болды. Ол Каунас соборының базиликасының сыртында салынған мазарда жерленді. Өзінің "Расейни Магдес" поэмасынан "Қайп ман гайла то бальто сенелио" ("Сол ақ шалға қаншалықты өкінемін") деген сөздерді қабіріне жаздыруды өзі таңдады. Оның Каунастағы бұрынғы үйі қазір Майронис литва әдебиеті мұражайы болып табылады.

Музыкалық интерпретация

Людгер Штульмейер, Екі діни өлең: «Дұға» және «Құдайдың махаббаты» сопрано/тенор және фортепиано/органға арналған, 2020 жыл.