Кіріспе

Ефестегі көне грек ғимараты, Анатолия Цельс кітапханасы (Βιβλιοθήκη του Κέλσου) - қазіргі Түркияның батыс бөлігіндегі Измир провинциясындағы Сельчук қаласының маңында орналасқан Ефестегі көне римдік ғимарат. Ғимаратқа 110-шы жылдары Рим империясының консулы Тиберий Юлий Акила Полемейан өзінің әкесі Тиберий Юлий Цельс Полемейанның, Азияның бұрынғы проконсулы үшін жерлеу монументі ретінде тапсырыс берді және Рим императоры Адрианның тұсында, Акила қайтыс болғаннан кейін біраз уақыттан кейін аяқталды. Цельс кітапхананың астындағы криптада, әшекейленген мәрмәр саркофагта жерленген. Оның ішкі көлемі шамамен 180 шаршы метрді құрайды. Кітапхананың ішкі бөлігі мен оның мазмұны біздің заманымыздың 262 жылы жер сілкінісі немесе готикалық шабуылдан туындаған өрттен жойылған. 1970 және 1978 жылдар аралығында археологтар қасбеті қайта тұрғызылғанға дейін ғасырлар бойы қираған күйде қалды.

Тарих

Целсус Рим империясының консулы болып сайланғанға дейін Рим армиясының қолбасшысы болып қызмет еткен сәтті әскери және саяси мансабынан рақат алды. Селс - римдік сардистік немесе эфестік грек. Ол Римнің діни қызметкерлері отбасының бір мүшесі болған. Ол Рим сенаторы болған алғашқы грек болуы мүмкін, бірақ бұл шындыққа қайшы болуы мүмкін екендігі туралы ғалымдар пікір алмасады. Кейінірек ол қазіргі Түркиямен шамамен бірдей аумақты алып жатқан Азия аймағының римдік уәзірі, яғни губернаторы болып тағайындалды. Ежелгі Рим мәдениеті бойынша, байлар мен мәртебелі адамдар қайырымдылық жасаушы ретінде әрекет етуі және өздерінің байлығын қоғамның игілігі үшін пайдалануы керек еді. Бұл римдік наным басқа римдік аумақтар мен провинцияларға, мысалы Акиланың әкесі Акиланың құрметіне кітапхана салғызған Ефес қаласына тарады. Кітапхананың өзі білімді бөлісу және сауаттылықты арттырудың римдік құндылықтарын бейнелейді. Целсустың отбасы Рим императоры Тиберийдің (1437 CE) тұсында Рим империясының азаматтары болған, өйткені ол императорға құрмет көрсету үшін Тиберийдің атымен аталған. Кітапхананың ішкі бөлігі мен мазмұны 262 жылы өрттен жойылған, бірақ бұл өрт табиғи апаттың немесе готикалық шабуылдың нәтижесі ме, жоқ па, белгісіз, өйткені қала сол жылы екеуінің біріне ұшыраған сияқты. Сол кезде кейбір сәулет элементтерін Вена мен Стамбул мұражайлары сатып алған болатын. Жоқ фрагменттер көшірмелермен ауыстырылуы немесе жоғалып кетуі тиіс.]] Кітапхананың шығысқа қараған мәрмәр қасбеті ботаникалық ою-өрнектермен және портрет мүсіндерімен әсем безендірілген. Сыртқы қасбеті жалған перспективамен, грек техникасымен салынған. Бұл ішкі бағаналар ұзын, ал сыртқы бағаналар жоғары дегенді білдіреді. Бағандар бірдей болмаса да, олар бірдей деген иллюзия бар. Бұл кітапхананы сырттан қарағанда үлкен және шынайы көрінеді. Дизайн ерекшеліктеріне акантус жапырақтары, орамалары және фассес эмблемалары кіреді, соңғысы Цельс консулы ретінде қызмет еткенге сілтеме жасайтын магистерлік биліктің символы болып табылады. Әйелдік қасиеттердің төрт мүсіні түпнұсқа емес, олардың орнына кездейсоқ төрт әйел мүсіні орнатылған. Бұл қасиеттер кітапхана және кесене ретінде жұмыс істеуге арналған құрылыстың қос мақсатына сілтеме жасайды; олардың болуы оның салынған адамының осы төрт қасиетті үлгі еткенін және келуші кітапхананың иелігін пайдаланып, осы қасиеттерді өзінде дамыта алатынын білдіреді. Бұл типті қасбеттерде орнатылған кадрлар мен мүсіндерге арналған нишалар ежелгі грек театрларында кездесетін скендерге ұқсас және сондықтан "сценографиялық" деп сипатталады. Екінші деңгейдегі бағаналар төрт пьеданы қоршап, төмендегі эдикулаларға параллель, онда Цельс пен оның ұлының мүсіндері орналасқан. Апсиданың еденінің астында Целсустың безендірілген мәрмәр саркофагы салынған крипта орналасқан. Рим мәдениетіне сәйкес, біреудің кітапханаға немесе тіпті қала шегіне жерленуі әдеттегідей емес еді, сондықтан бұл Целз үшін ерекше құрмет болды, бұл оның мемлекеттік лауазымды адам ретінде маңызды рөлін көрсетті. Қалған үш қабырғада орта есеппен 2,55x1,1x0,58 м өлшемді екі немесе үш деңгейлі нишалар орналасқан, олар орамаларды орналастыру үшін армарияны ұстаған болар еді. Бұл дуалдар екі қабырғамен қоршалған, сондай-ақ ылғалдылықты және орамаларды қатты ыстықтан қорғау үшін қолданылған болуы мүмкін. Жоғарғы қабаттың басты қабатына шығатын балконы бар галереясы болды, ол ішкі кеңістіктегі жоғары әсерді тудырады. Оған қабырғаға салынған баспалдақ арқылы жетуге болады, бұл құрылымдық қолдауды қосты. Оның төбесінің жазық қабаттары болған, ал ортасында жарық беру үшін дөңгелек көзше болған. Кітапхананың сәнді, теңгерімді қасбеті грек стилі Рим сәулетінің әсерін көрсетеді, бұл екінші ғасырда өзінің биіктігіне жетті. 2020 жылдың 20 қазанында Эгей теңізінде болған жер сілкінісінен кейін қайта құрылған кітапхананың жұмыс істеуі сыналды және ол сейсмикалық мінез-құлық және іргелес қабырғалар мен қасбеттер арасындағы өзара әрекеттесу тұрғысынан жақсы жұмыс істеді.

Цельс портреті

Қазір Стамбул археологиялық мұражайында орналасқан Целсустың қарулы мүсіні ғимараттың қамқоршысының фасадының екінші деңгейінде орналасқан үш мүсінінің бірі болды. және 2005-2009 жылғы 20 жаңа лира банкноты.