Кіріспе
Испанияның Азамат соғысының бөлігі Мадрид қоршауы - Испанияның Азамат соғысы кезінде (1936-1939 жж.) испандық ұлтшыл армиялардың екі жарым жылдық қоршауы. 1936 жылдың қазанынан бастап қоршалған қала 1939 жылдың 28 наурызында ұлтшыл әскерлердің қолына түсті. 1936 жылдың қарашасында Мадрид шайқасында қаладағы және оның айналасындағы ең қарқынды ұрыстар болды, онда ұлтшылдар Республика астанасын алуға ең табанды әрекетті жасады. Испания Республикасының ең жоғары әскери наградалары, Мадридтің лауреат тақтасы (lang es) және Мадридтің ерекшелігі (lang es), батырлықты марапаттау үшін республикалық үкімет құрған, Испания астанасының атымен аталған, өйткені қала соғыстың ұзақ қоршауы кезінде ерлік пен республикалық қарсылықты білдірді.
The siege of Madrid was a two and a half year siege of the Republican controlled Spanish capital city of Madrid by the Nationalist armies, under General Francisco Franco, during the Spanish Civil War (1936–1939). The city, besieged from October 1936, fell to the Nationalist armies on 28 March 1939. The Battle of Madrid in November 1936 saw the most intense fighting in and around the city when the Nationalists made their most determined attempt to take the Republican capital. The highest military awards of the Spanish Republic, the Laureate Plate of Madrid (lang es), and the Madrid Distinction (lang es), established by the Republican government to reward courage, were named after the capital of Spain because the city symbolised valour and Republican resistance during the long siege throughout the war.
Көтеріліс: Мадрид республика үшін ұсталды (1936 жылдың шілдесі)
Испанияда Азамат соғысы 1936 жылы 18 шілдеде испан армиясының офицерлері Испания Республикасының Халықтық майдан үкіметіне қарсы сәтсіз төңкеріспен басталды. Мадридтегі республикашыл үкімет не істеу керектігін білмей қалды. Ол төңкерісті тоқтатқысы келді, бірақ қарулы күштерге сенуге болатынына сенімді емес еді, сондай-ақ ол Confederación Nacional del Trabajo (CNT) және Unión General de Trabajadores (UGT) кәсіподақтарын қаруландырмақ және іс жүзінде жүргізіліп жатқан испан төңкерісін жеделдетуді қаламады. 18 шілдеде үкімет Гвардия Граждандық бөлімдерін Севильяға көтерілісті басу үшін жіберді. Алайда қалаға жеткен соң күзетшілер көтерілісшілердің жағына шығады. 19 шілдеде Сантьяго Касарес Кирога премьер-министр лауазымынан кетті және оның орнына Диего Мартинес Баррио келді, ол көтерілісші генерал Эмилио Моламен телефон арқылы бітімге келуге тырысты, бірақ Мола бұл ұсыныстан бас тартты, ал Мартинес Баррионы Жозе Жирал құлатты. Жирал республиканы қорғау үшін кәсіподақшыларды қаруландыруға келісті және КНТ мен УГТ штаб-пәтерлеріне 60 000 мылтық жеткізілді, бірақ жұмыс істеу тәртібіне 5 000-ы ғана келді. 18 - ші күні радиодан коммунистік көшбасшы Долорес Ибаррури "No pasarán!" атты атақты ұранын шығарды. ("Олар өтпейді") деген сөздерімен төңкеріске қарсы тұруды шақырды. Бұл ұран Мадридті қорғау және жалпы республикашылдық мақсатпен бірдей болды. Мадридтегі Монтаня казармасындағы әскери гарнизонның командирі генерал Хоакин Фанжул қаладағы әскери көтерілісті бастауға дайындалып жатқан еді. Алайда, ол казармадан шығуға тырысқанда, оның 2500 сарбазын қасқыр қалың топтар мен қарулы кәсіподақ мүшелері қамалға қайтаруға мәжбүр етті. 20-сы күні казармаға жұмысшылар мен үкіметке адал Guardias de Asalto ("шабуыл күзетшілері", қалалық полиция күштері) араласқан, сондай-ақ коммунистердің жетекшілігімен жұмысшы және шаруалар ополчияларының (MAOC) бес батальоны шабуыл жасады. Бір батальонның құрамында 10 мыңдай жауынгер бар атақты "Бесінші полк" пайда болды. Жауынгерлер қақтығыстарда дүрбелең тудырып, бірнеше рет казармадағы кейбір сарбаздар өздерін берілуге дайын екендерін білдірді, бірақ басқа әскерлер шабуылшыларға оқ атуды жалғастырды, бұл оларды тұтқынға алу үшін жасырынғандарды өлтірді. Ақырында, Казарма құлады, өйткені Гвардиа де Асалто 75 мм далалық пушканы кешенді бомбалау үшін алып келді және оның қақпасын республикашылдарға жанашыр сержант ашты. Сержантты өз офицерлерінің бірі өлтірді, бірақ оның әрекеті республикашыларға қабырғаларды бұзып шығуға мүмкіндік берді. Көптеген сарбаздар жауынгерлер қамалғаннан кейін, жалған берілуден ашуланған көпшілік тарапынан өлтірілді. Соғыстың қалған уақытында Мадрид республикашылардың қолында болды. Алайда, оның халқында Ұлттық симпатиялықтардың едәуір саны болды, олардың 20-дан астамы қаладағы шетелдік елшіліктерден пана іздеді. Шілдедегі көтерілістен кейінгі апталарда Мадридте республикашылдар фашистер мен фашистік симпатиялықтардың қаза тапқандарын көрді. Мысалы, 23 тамызда Бадахоз қаласын шабуылдағаннан кейін 1500-ден астам республикашылды өлтірген ұлтшылдардың кек алу үшін қаладағы Модело түрмесінің жетпіс тұтқыны өлтірілді.
Ұлттық "Мадридке айдау" (тамыз-қазан 1936 ж.)
Әскери жоспардың бастапқы стратегиясы XIX ғасырдағы pronunciamiento (әскери төңкеріс) тәсілімен бүкіл елде билікті өз қолына алу болды. Алайда, республикашылдардың төңкеріске қарсы тұруы Франсиско Франко мен оның одақтастарының билікті қолға алғысы келсе, елді әскери күшпен жаулап алуы керек дегенді білдірді. Франконың өзі Испанияның оңтүстігіндегі Альгесирас қаласына Африкадағы испан армиясының марокколық әскерлерімен бірге қонды. Колониялық әскерлерге, сондай-ақ испан шетелдік легионына және карлистер мен фалангистердің ополчияларына басшылық еткен Мола солтүстікке әскер жинады. Олар бірге "Мадридке айдау" жолын жоспарлады, Франко Бадахоздан алға жылжиды, оны тамыз айында алды, ал Мола Бургостан алға жылжиды. Франконың генерал Хуан Ягуе қолбасшылығындағы отаршыл әскерлері, нацистік Германияның әуе қорғауымен бірге, олардың жолында болған республикалық отаршылдарды жойды. Ягу Мадридке жылдам ілгерілеуді талап етті, бірақ Франко оны Толедода қоршалған ұлтшыл әскерлерді босату үшін қабылдамады. Бұл айналма Мадридке шабуылды бір айға созды, бұл республикашыларға қорғанысты дайындауға уақыт берді. Осы арада Мадридте республикашыл үкімет социалистік көшбасшы Франсиско Ларго Кабальероның басшылығымен реформаға ұшырады. Оның үкіметінде алты социалистік партия министрлері, екі коммунист, екеуі Республикашыл солшыл партиядан, біреуі Каталон солшыл партиясынан, біреуі Баск ұлттық партиясынан және біреуі Республикашыл одақтан. Коммунистер үкіметте азшылықта болды, бірақ олар Кеңес Одағынан қару-жарақ алу арқылы және Халықаралық бригадалардағы шетелдік еріктілер арқылы ықпал етті. Мадридтегі республикалық әскери қолбасшы испан генералы Хосе Миаха болды, бірақ кеңес әскери қызметкерлері әлдеқайда маңызды болды. Генерал Горьев олардың жалпы қолбасшысы болды, генерал Яков Смушкевич Кеңес Одағынан жіберілген әуе күштерін бақылады, ал генерал Дмитрий Павлов олардың бронетансалық күштеріне қолбасшылық етті. Мадридті қорғаушы республикашылардың 90%-ы солшыл саяси партиялар немесе кәсіподақтар құрамында болған, олар өз басшыларын сайлаған. Республикалық команданың Азамат соғысының алғашқы кезеңінде бөлімшелерге қатысты бақылауы аз болды. Екінші жағынан, Германия мен фашистік Италия Франконы Мадридке шабуыл жасау үшін әуеден қорғап, бронетанкті бөлімшелермен қамтамасыз етті, ал Испаниядағы Люфтваффе бөлімшелері Кондор легионы Франконың офицерлерінен тәуелсіз болды. Ұлттықлер 1936 жылдың қараша айының басында Мадридке Солтүстік Коруна жолынан және батыстан Экстремадура жолынан жақындап келді. 29 қазанда Парлада Энрике Листердің 5-ші (коммунистік) полкінің республикалық қарсы шабуылы жеңілді. 2 қарашада Брунете Мадридтің батыс маңындағы маңайда әскерлерін қалдырып, ұлтшылдарға берілді. Мола ағылшын журналисіне өзінің төрт колонналы тұрақты және марокколық әскерлерімен Испанияның оңтүстік-батысынан Мадридті қаладан тыс жерде және оның оңшыл симпатиялық "Бесінші колоннасымен" алатынын айтты. "Бесінші колонна" термині республикашылар үшін тыңшылар немесе сатқындардың синониміне айналды, ал параноя Мадридте болған ұрыста ұлтшыл тұтқындарды қырғынға ұшыратты. Үкімет, соның ішінде Кабальеро, Мадридтің құлауын күтті және 6 қарашада Мадридтен Валенсияға жоспарланған көшіруді жасады. Генерал Миаха және қалған саяси көшбасшылар республика қорғаушыларын ұйымдастыру үшін Junta de Defensa de Madrid (Мадридті қорғау комитеті) құрды. Алайда, Мадридті басып алудағы ұлтшылдардың әрекеті кейбір тактикалық кемшіліктерге ұшырады. Олардың әскерлері қорғаныштардан екі есе артық болды, бірақ ұлтшылдар жақсы даярланған және жабдықталған. Тағы бір кемшілігі - Мадридті қоршап алып, оны сырттан көмекке бөлуге мүмкіндіктері болмады.
Дайындықтар
Республикашылдардың Мадридті қорғауда географиялық артықшылығы болды: Манзанарс өзені ұлтшылдарды қала орталығынан бөліп, қорқынышты физикалық кедергі болды. Мола Мадридке шабуыл жасауды 1936 жылдың 8 қарашасына жоспарлаған. Ол көшедегі ұрыстардан аулақ болу үшін Каса-де-Кампо паркі арқылы шабуыл жасауды жоспарлады, өйткені парк ашық елшілік аймақта болды және қала орталығынан өзеннің арғы жағында орналасқан. Моланың бастапқы ниеті - қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан Университет қаласын алып, Манзанарлар арқылы көпір басына орнату еді. Сонымен қатар, ол қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай жұмысшы класының Карабаншель маңындағы ауданына диверсиялық шабуыл жасады. Алайда, 7 қарашада республикашылар талқандалған танктен табылған итальяндық офицердің денесін шабуылдау жоспарларын қолға түсірді және осылайша өздерінің әскерлерін Каса-де-Кампода негізгі шабуылға қарсы қоюға мүмкіндік алды. Манзанарс өзенінің үстіндегі стратегиялық орны Француз көпірін аса маңызды етті. Полковник Ромеро республика күштеріне қолбасшылық етті және оны кесіп өту және Мадридтің қала орталығына кіру әрекеттерін тиімді түрде теріске шығарды.
Бастапқы шабуыл
Мола 8 қарашада 20 000 әскермен шабуыл жасады, олардың көпшілігі марокколық тұрақты әскерлер, итальяндық жеңіл бронь және неміс офицері Вильгельм фон Томаның басшылығымен неміс Panzer I танкілері қолдады. Неміс Кондор легионы әуеден де қолдау көрсетті, бұл кварталдың ғимараттарына үлкен зиян тигізді. Республикашылар 12000 әскерді Карабаншельге және тағы 30 000-ды Каса-де-Кампоға қарсы негізгі шабуылға жіберді. Олардың санының басымдылығына қарамастан, олар нашар жабдықталған, өйткені олардың көбінесе тек кішігірім қарулары болды, әр мылтық үшін он рейд қана болды. Бұған қоса, олардың көбісі қару-жарақпен күресуге үйренбеген, тіпті соғысқа қатысқан да емес. Дегенмен, олар Каса-де-Кампоға ұлтшылдардың шабуылдарын тоқтатты. Кейбір тұрақтылар ақырында бұзып, Манзанардан Модело түрмесіне қарай алғашқы өтпе жасады, бірақ шабуыл қаланың батыс шетінде тоқтады.
Ұзақ тұту және қарсы шабуылдар
10 қарашада ұлтшылдар шабуылдарын Карабаншель маңындағы қалаға бағыттады, бірақ қала аумағы өте қиын кедергі болды. Марокконың отаршылдық әскерлері үй-үйде соғысып, (олардың бұрын аз тәжірибелері болғандықтан, олардың ең үлкен күші ашық елдегі соғыста болған) және қала аумағын жақсы білетін отаршылдардың қолынан ауыр зардап шекті. 9 қараша күні кешке генерал Клебер Каса-де-Камподағы ұлтшылдардың позициясына XI Халықаралық бригаданың шабуыл жасады, ол түнде және келесі таңның бір бөлігінде жалғасты. Ұрыс соңында ұлтшыл әскерлер кері шегінуге мәжбүр болды және Каса-де-Кампо арқылы Мадридке тікелей шабуыл жасау үмітін жоғалтты, ал XI бригада өз адамдарының үштен бір бөлігін жоғалтты. Осы арада республика әскерлері 9, 10 және 17 қарашада Мадридте барлық майдан бойында қарсы шабуыл жасап, кейбір жерлерде националистерді кері итеріп жіберді, бірақ бұл процесте ауыр зардап шекті. 15 - ші күні Буэнавентура Дуррути бастаған 4 000 CNT анархисттері, милиционерлері Арагон майданынан астананы қорғауға көмек ретінде келді. 11 қарашада республикалық тарапта өлім-жітім болды; Модело түрмесінде ұсталған 1029 ұлтшыл тұтқын Республиканың 5-ші полкімен "Бесінші колонна" ретінде Джарама аңғарында өлтірілді. Бұл өлтірулерді коммунистік көшбасшы Сантьяго Карилло бұйырған деген айып та айтылды, бірақ бұл ешқашан дәлелденген емес. Антони Бивордың айтуынша, қырғынға бұйрық Кариллоның орынбасары Хосе Казорла Мореден немесе кеңес кеңесшісі Михаил Колцовтан келді. Бұл қасіретті түрмедегі анархист директор Мелхор Родригес айыптады. Полковник Ромеро анархистермен келіспеушіліктер туындатып, Рикардо Санстың жұмыстан босатылуын талап етті және Дюрути колоннасын таратып, өз адамдарын басқа бөлімшелерге бөлуді ұсынды. 12-де жаңадан келген XII Халықаралық бригада, генерал Мате "Лукакс" Залканың басшылығымен неміс, скандинавиялық, француз, бельгиялық және итальяндық әскерлермен бірге, Валенсия жолының кесілуіне жол бермеу үшін қаладан оңтүстікке қарай, Серро-де-лос-Ангелес төбесіндегі националистердің позициясына шабуыл жасады. Шабуыл тіл және байланыс проблемалары мен артиллерияның жеткіліксіз қолдауынан кейін құлдырады, бірақ Валенсияға жол ашық қалды.
Ұлттық ұлтшылдардың соңғы шабуылдары
19 - күні ұлтшылдар соңғы шабуыл жасады. Артиллерияның ауыр бомбалауынан қорғанып, Марокконың және Шетелдік легион әскерлері Мадридтің Университет қаласы тобына кірді. Олардың алға жылжуы тоқтаған кезде, олар Манзанарс өзенінің үстінен көпірдің бастауын орнатқан. Анархистердің көшбасшысы Дуррути 19 - күні қаза тапты. Дуррутидің өлімінің құпиясын түсіндіруге үш теория бар. Бұл ұшақ ұлтшыл сарбаздан шыққан болуы мүмкін. Басқалар Дуррути өз адамдарының бірінің қас қағынынан қаза тапқан деп санайды. Үшінші теория бойынша, ол коммунистердің бұйрығымен сатқындыққа ұшырап, өлтірілді. XI Халықаралық бригада мен испандық республикашыл бөлімшелердің қатал қарсы шабуылдарына қарамастан, ұлтшылдар Университет қаласындағы өздерінің ұстанымын сақтап қалды және шайқастың соңында кешеннің төрттен үш бөлігіне ие болды. Алайда олардың Мадридке шабуыл жасау әрекеті күтпеген жерден қатал республикалық қарсылыққа ұшырап, сәтсіз аяқталды. Франко өзінің ең жақсы тұрақты және легионерлік әскерлерін жоғалту қаупіне төтеп бере алмай, жаяу әскердің одан әрі шабуылдарын тоқтатты.
attempt to explain the mystery of Durruti's death. The bullet may have come from a nationalist soldier. Others believe that Durruti was killed by the accidental discharge of one of his own men's weapons. A third theory suggests he was betrayed and killed on order of the communists. Despite fierce counterattacks by the XI International Brigade and Spanish Republican units, the Nationalists kept their toehold in the University City and, by the end of the battle, were in possession of three quarters of the complex. However, their attempt to storm Madrid had failed in the face of unexpectedly stiff Republican resistance. Franco stopped further infantry assaults, as he could not risk losing any more of his best regulares and legionnaire troops.
Әуеден шабуылдау
Мадридті шабуылмен басып алмағаны үшін Франко азаматтық тұрғындарды қорқытып, берілуіне итермелеу мақсатында, жоғары санаттағы Саламанка ауданынан басқа, қаланың тұрғын аудандарын әуеден бомбалауға бұйрық берді. Франконың "Мен Мадридті марксистерге қалдырудан гөрі оны жоямын" деген сөзі келтірілген. Неміс бомбалаушылары 19-23 қарашада қаланың қалған бөлігін ұрып-соқты. Франконың бұл тактикасы кері нәтижеге әкелген деп айтуға болады, өйткені Мадридтегі республика халқы берілуге бағынбаған, ал соғыс тарихында алғашқылардың бірі болған азаматтық азаматтарды әуеден бомбалауды Эрнест Хемингуэй сияқты шетелдік журналистер қатты сынға алды. Алайда әуе шабуылдарынан болған зардаптар салыстырмалы түрде аз болған сияқты. Оның салдарынан қаза тапқан азаматтардың нақты саны жоқ, бірақ Хью Томастың айтуынша, қаза тапқандардың саны 2000 шамасында болды. 1937 жылдың басынан бастап ұшақтардың қарсылығы мен республикалық ұшқыштардың тәжірибесі күндіз бомбалауды жалғастыруға мүмкіндік бермейтін болды, бұл оның тиімділігін одан әрі шектеді.
Алдыңғы тұрақтандыру
Қазан айында екі жақ та шаршап, шайқас аяқталды. Қаладағы тұрақтанған майдан, Манзанарс өзенінің үстіндегі Ұлттық тұғырынан басталып, Университет қаласындағы Каса-де-Кампо паркі арқылы және Карабаншель ауданындағы көшелер арқылы Мадрид кездейсоқ артиллерия мен әуе шабуылдарына ұшырады, ал қыстың соңымен азық-түлік тапшы болды. UGT кейбір маңызды өндірістерді қала астындағы пайдаланылмайтын метро туннельдеріне көшірді. Франконың 1936 жылғы соңғы әрекеті - Испания астанасын қоршауға алғашқы қадам ретінде Мадридтен солтүстік-батысқа қарай орналасқан Корунаға баратын жолды кесіп тастау болды. Нәтижесінде Коруна жолындағы шайқас да тұйықталды. Мадрид шайқасында болған құрбандықтар ешқашан дәл саналмаған, бірақ британдық тарихшы Хью Томас олардың жалпы саны екі жақ үшін де, азаматтық тұрғындар үшін де шамамен 10 000 деп есептеді. Олар соғысқа дайын емес еді.
Мадрид маңындағы шайқастар (1937)
Мадрид шайқасынан кейін республикалық үкімет қарулы күштерін отаршылдардың жинағынан тұрақты армияға, Халықтық республикалық армияға қайта ұйымдастыруға тырысты. Бұл республикаға жақтасқан соғысқа дейінгі армияның элементтерінің құрылымдарына отаршылдарды біріктіру арқылы қол жеткізілді. Теориялық тұрғыдан алғанда, ол саяси партиялардың үкіметке қатысты күшін азайтты, бірақ іс жүзінде коммунистік партияның ықпалын арттырды, ол саясатты өзінің фашистік жұмысшы және шаруа ополчияларының (МАОК) адал, тәртіпті және әскерилендірілген бөлімшелері арқылы жүзеге асырды. Коммунистік партияға жақын болған совет қару-жарақ жеткізушілері, шетелдік еріктілер мен кеңесшілер болды, бұл екі топ та республикалық тараптың практикалық әскери тәжірибесін қамтамасыз етті. Сондықтан партия әскери басшыларды тағайындау мен әскери саясатты белгілеуде шамадан тыс ықпал етті. 1937 жылы Мадридтің айналасында екі ірі шайқас болды, Ярама шайқасы (қаңтар-ақпан) және Брунете шайқасы (шілде). Сонымен қатар, екі басқа шайқастар одан әрі ұрыс болды, бұл Ұлттық науқанның бөлігі ретінде астананы алу: наурыз айында Гвадалахарада және желтоқсанның соңында Теруэльде, екеуі де Мадридтен солтүстік-шығыста. 1937 жылдың басында алғашқы шайқаста Франко Мадрид пен Валенсия арасындағы жолды кесіп, республикашылдардың өз үкіметін көшірген жеріне жақындау үшін Жарама өзенін кесіп өтуге тырысты. Нәтижелер тұжырымдамалы емес. Франконың әскерлері Жараманың шығыс жағалауына кіре алды, бірақ Мадрид пен Валенсия арасындағы байланысты үзіп тастай алмады. Екі жақта да зардап шеккендер көп болды, әр жақтағы шығынның шамамен 6000-нан 20000-ға дейін. Наурыз айында Гвадалахара шайқасы Мадридтен солтүстік-шығысқа қарай 60 км жерде болды, онда республика әскерлері итальян әскерлерінің Жарама өзенінен өтіп, Мадрид қорғанысын қоршап, қалаға шабуыл жасау әрекетіне жол бермеді. Италиялықтар мен ұлтшылдардың жеңілісі республикашылдардыкынан әлдеқайда жоғары болды. Мадрид қаласының үштен бір бөлігі қатты зақымдалды, бірақ халықтың моральдық жағдайы әлі де мықты болды, ал мадридтер "әдеттегідей жұмыс" жасап, өздерін мақтан тұтты. Мамыр айында поляк коммунистік офицері Карол Сверчевскийдің басшылығымен республикалық күштер Мадридтен қарулы шабуылмен шығуға тырысты, бірақ соққыға ұшырады. Республикашылдар шілде айында ұлттықтарды қоршауға алу ниетімен солтүстікке қарай әлдеқайда амбициялық шабуылды бастады. Алайда Брунеттегі шайқас қайтадан қанды тұраққа айналды. Республикалық шабуылдың алғашқы бөлігі Брунетті басып алып, Ұлттық майданды 12 км-ге созды, бірақ ұрыс соңында Ұлттық қарсы шабуылдар осы аумақты қайтарып алды. Республикашылдардың жеңілісі Ұлттықлердікінен әлдеқайда жоғары болды. 1937 жылдың соңында Ұлттықлер Испанияның солтүстігіндегі көптеген аймақтарды, республиканың өнеркәсіптік орталығы, көптеген қару-жарақ фабрикалары бар, олар республикалық соғыс күшін қолдады. Жылдың соңында IV корпустың республикалық қолбасшысы Циприано Мера Сарагоса бағытынан Мадридке жаңа шабуыл жасаудың ұлттық жоспарларын ұстап алды. Генерал Висенте Рохо 15 желтоқсанда 100 000 адамнан тұратын алдын ала шабуыл жасап, Теруэль қаласын басып алды. Рохоның шабуылдары Франконың Мадридке шабуыл жасауына кедергі болды, бірақ екі жақта да 100 000-нан астам адам қаза тапқан соғыстың ең қанды шайқастарының біріне әкелді.
Ішкі күрес және Мадридтің құлауы (1938 1939 жылдың наурызы)
1938 жылы Мадрид қоршауы күшейтілді және оның халқы азық-түлік, жылы киім, қару-жарақ пен оқ-дәрі жетіспеушілігінен қатты зардап шекті. Алайда Франко қалаға тағы да қарсы шабуыл жасау идеясынан бас тартты, бірақ қаланы біртіндеп қоршауға алып, бомбалауды жалғастыра берді. 1939 жылдың көктеміне қарай, басқа майдандардағы республикалық күштердің құлдырауынан кейін, Мадридтегі республикалық іс айқын түрде жойылған, бұл республикалық қатарлар ішінде қайғылы бөлінуді туғызды. Бір жағында социалистік премьер-министр Хуан Негрин, басқа да министрлер мен коммунистік партия болды, олар ақырына дейін күресуге бел буды. Оларға қарсылық көрсеткен республикашыл полковнигі Сегисмундо Касадо және басқалар, олар республикашылдарды қолдаушыларды ұлтшылдардың жазасынан құтқару үшін Мадридтің берілуін келіссөздер жүргізгісі келді. 5 наурызда Касадоның адамдары Мадридте коммунистік офицерлерді тұтқындады, оларды өкілеттігінен айырды, Негринді орнынан түсірді және Франкомен бейбіт келісімге қол жеткізу үшін Ұлттық қорғаныс кеңесін (Consejo Nacional de Defensa) құрды. Келесі күні коммунистік басшылар мен Негрин Испаниядан Ельдадан қашып кетті, бірақ Мадридтің айналасына қоныстанған коммунистік әскерлер Кеңес өкілеттігін қабылдамады және 7-де Мадридке кірді. Коммунистік және коммунистік емес әскерлер арасында бірнеше күн бойы көшеде шайқастар болды, олар коммунистердің жеңілуімен және олардың көшбасшысы Луис Барселоның өлтірілуімен аяқталды. Бұл Касадоны Франкомен келіссөздер жүргізу үшін еркін қалдырды. Алайда, ұлтшылдардың басшысы, ол тек қана шартты берілуді ғана қабылдайтынын айтты. 26 наурызда Франко Мадридке жалпылай шабуыл жасауға бұйрық берді, ал 27-де республикалық майдан құлдырады, оның көптеген әскерлері берілді немесе жай ғана қаруларын тастап, үйлеріне кетті. 28 наурызда Мадрид ақыры Франконың қолына түсті. Касадоның келіссөзге тырысқанына қарамастан, Мадридтің көптеген республикалық қорғаушылары 1939 және 1943 жылдар аралығында Франко режимі тұтқындаған кезде қаза болған немесе қайтыс болған 200 000-ға жуық адамның қатарында болды.