Кіріспе
Өрт сөндіру тәсілдері орман өрттерін басу үшін қолданылады. Өрт сөндіру жұмыстары көптеген факторларға байланысты: отынның бар-жоғы, жергілікті ауа райы, жер бедері мен өрттің көлемі. Осыған байланысты, жаңбырсыз жерлерде орман өртті сөндіру үшін, әдетте, халық көп тұратын жерлерде кездесетін, өрт сөндірудің үйренген құрылыстарынан басқа әдістер, жабдықтар мен жаттығулар қажет. Өрт сөндіруші ұшақтармен, өрт сөндіру машиналарымен, құралдармен, өрт сөндіру көбіктерімен, өрт сөндіру құралдарымен және өрт сөндірудің әртүрлі әдістерін қолдана отырып, өрт сөндіруге үйретілген бригадалар отты басу, өрт желілерін салу және отты сөндіру және табиғи табиғи табиғи аумақтарды қорғау үшін жылу аймақтарын сөндіру үшін жұмыс істейді. Сонымен қатар, орман өрттерін жоюда орманды жерлер мен қала аралық байланысы мәселесі қарастырылады. АҚШ-та және басқа да елдерде өрттерді азайтуға бағытталған жауынгерлік өрттерді басу жиі маңызды жауынгерлік жерлерді қорғап, сақтап қалды, бірақ кейде отын жүктемесін жинақтауға ықпал етіп, үлкен, апатты өрттердің қаупін арттырды.
Wildfire suppression is a range of firefighting tactics used to suppress wildfires. Firefighting efforts depend on many factors such as the available fuel, the local atmospheric conditions, the features of the terrain, and the size of the wildfire. Because of this wildfire suppression in wild land areas usually requires different techniques, equipment, and training from the more familiar structure fire fighting found in populated areas. Working in conjunction with specially designed aerial firefighting aircraft, fire engines, tools, firefighting foams, fire retardants, and using various firefighting techniques, wildfire trained crews work to suppress flames, construct fire lines, and extinguish flames and areas of heat in order to protect resources and natural wilderness. Wildfire suppression also addresses the issues of the wildland–urban interface, where populated areas border with wild land areas. In the United States and other countries, aggressive wildfire suppression aimed at minimizing fires has often protected and saved significant wildlands, but has sometimes contributed to accumulation of fuel loads, increasing the risk of large, catastrophic fires.
Қауіпсіздік
Өрт сөндірушілердің басты міндеті - адам өмірін қорғау. 1995 жылдан бастап өрт сөндірушілер оқиға орнына келгенде қауіпсіздік аймақтары мен құтылу жолдарын орнатады, байланыс орнатылғанын тексереді және қарауылдарды белгілейді (АҚШ-та LCES деген аббревиатурамен белгілі, қарауылдар, байланыс, құтылу жолдары, қауіпсіздік аймақтары). Бұл өрт сөндірушілерге өрт сөндіруге мүмкіндік береді, егер олардың қазіргі жағдайы қауіпсіз болмаса, кері қашуға мүмкіндік береді. Басқа қауіпсіздік аймақтарын белгілеу керек болса да, өртенген аймақтар жеткілікті суытылған, қол жетімді және қайта жану үшін жеткілікті отын күйдірген жағдайда, оттан қауіпсіз баспана береді. Жаңа өрт ресурстарын қауіптер мен басқа да тиісті ақпараттар туралы хабардар ету үшін брифингтер өткізілуі мүмкін. Өрттен құтылу мүмкін емес жағдайға, қауіпсіздікке және тұтқынға түсіп қалудың алдын алуға үлкен мән беріледі. Мұндай жағдайдың алдын алу екі оқу хаттамасымен нығайтылады, он стандартты өрт сөндіру бұйрықтары және он сегіз жағдай, олар өрт сөндірушілерді қауіпті жағдайларға қатысты ескертеді, олар Манн бұғазының өртінен кейін жасалды. Өрт сөндірушілердің көбісі соңғы шара ретінде өрт сөндіруге арналған баспананы алып жүреді. Мұндай жағдайда баспана сәулелі және конвективті жылудан, сондай-ақ қатты қызған ауадан шектеулі қорғаныс береді. Өрт сөндіруге арналған қоршаудың ішінде қалуды өрт сөндіру деп атайды. Австралияда өрт сөндірушілер өрттен қорғану орындарын (әдетте "Шейк 'Н' Бэйк" деп аталады) сирек қолданады; керісінше, табиғи баспаналарды табу немесе қорғаныс жасау үшін қол құралдарымен жұмыс істеу үшін оқыту беріледі; немесе танкерде немесе басқа өрт сөндіру құрылғысында "жүндеу" жағдайында "өртпен күрес" жаттығуы қолданылады. Өрттен басқа да қауіптер бар. Олардың өте аз үлгісіне: тұрақсыз/қауіпті ағаштар, жануарлар, электр сымдары, жарылмаған қару-жарақ, қауіпті материалдар, жылжымалы және құлайтын қалдықтар және найзағайлар кіреді.
Экожүйедегі өзгерістер
Жабайы өрттерді жою адам қауіпсіздігі мен ресурстарды қорғауға қызмет етсе, табиғи өрттердің болмауы экожүйедегі өзгерістердің себебі болуы мүмкін, сондай-ақ өрттер пайда болған кезде олардың көлемі де болуы мүмкін. Сондықтан өрт экологиясы көпшілік ойлағандай қарапайым емес. Жасыл дала мен саванналардағы өрт сөндіру жүйелері көбінесе орманның өсіп-өнуіне себепші болып табылады.
Австралия
Австралияда бұта өрттері деп аталатын жабайы жер өрттері құрғақ жағдайларға байланысты Австралияда үлкен рөл атқарды. Жабайы өртті жоюға жауапты өрт сөндіру қызметтеріне NPWS (Ұлттық парктер және жабайы табиғат қызметі, NSW), Жаңа Оңтүстік Уэльстің ауылдық өрт сөндіру қызметі, Оңтүстік Австралияның ауылдық өрт сөндіру қызметі, Батыс Австралияның саябақтары мен жабайы табиғат қызметі, Викторияның қоршаған орта, жер, су және жоспарлау департаменті (DELWP) және ауылдық өрт сөндіру басқармасы кіреді.
Канада
Канадада шамамен орманды жерлер бар. Оның 75 пайызы - негізінен қылқан жапырақты ағаштардан тұратын борал орман. Канаданың орман жерлерінің 90 пайызынан астамы мемлекеттік меншікте, ал провинциялық және аумақтық үкіметтер өрт сөндіру іс-шараларына жауапты. Канаданың федералды ведомствоаралық орман өрттері орталығы (CIFFC) өртке қарсы қызметтер мен барлық провинциялық және аумақтық өрт агенттіктеріне байланыс жасайды. Канадада бір жылда 9000-нан астам орман өрттері орын алып, орташа есеппен 2,5 миллион гектар жер күйді. Орташа құлдырау шығындары жылына 500 миллионнан 1 миллиард долларға дейін. Канадада орман өрттерінің үштен екісін адамдар, ал қалған үштен бірін найзағайлар туғызады. Осыған қарамастан, Канадада өртенген жерлердің 85 пайызынан астамын найзағайлар құрайды, себебі найзағайдың кесірінен болған өрттердің көбісі алыс, қолжетімді емес жерлерде орын алады. Қазіргі уақытта орман өрттерінің 90 пайызы сөндіріледі. Жалпы алғанда, өрттерді жою үшін қауымдарға, өнеркәсіптік инфрақұрылымға және жоғары коммерциялық және демалыс құндылығы бар ормандарға жақын өрттер жоғары басымдыққа ие. Шалғай аймақтар мен табиғи саябақтарда табиғи экологиялық циклдің бір бөлігі ретінде отты сөндіруге болады.
Америка Құрама Штаттары
Жергілікті қауымдастықтар отты табиғатты қорғаудың серіктесі ретінде қабылдады, бірақ АҚШ-та халық саны өсе бастағаннан кейін, орман өрттері мүлкіне бұрын-соңды болмаған залал келтіре бастады және кейде өлім-жітімге әкелді. Адамдардың өміріне әсер етудің артуы үкіметтің араласуына және орман өрттерін жоюдың тәсілдерін өзгертуге әкелді. Өрт сөндіру философиясының алғашқы бұрылыс нүктелерінің бірі АҚШ-та 1871 жылдың қазан айында, Ұлы Чикаго өртінің жылында болды. Азамат соғысынан алты жыл өткен соң, өрт бүкіл Желді қаладағы 17000-нан астам ғимаратты жойды, мыңдаған адамның өмірін қиратты және олардың өркендеген бизнес қауымдастығын қиратты, ол 1893 жылы Чикагоға келген Дүниежүзілік жәрмеңкеге дейін толық қалпына келмеді. Ұлы Чикаго өртінің қалада қалдырған іздері өшпес, әрі оның ұзаққа созылған әсерінің көбісі үй салудың ақылға қонымды ережелерін енгізуден туындады. Чикаго өртінің дәл сол күні әлдеқайда үлкен, өлім-жітімге әкелетін, бірақ аз талқыланған өрт болды, ол федералды үкіметке және оның өртке қарсы басқарудағы рөліне айтарлықтай әсер етті. 1871 жылы 8 қазанда таңертең Пештиго өртінің атылуы болды. Ол үш күн бойы жанды, ал бағалаулар әр түрлі болса да, жалпы пікір бойынша, 1200 адам қаза тапты, бұл Америка тарихындағы ең қасіретті өрт болды. Өрттен қаза тапқандардың санынан басқа, 1,2 миллион гектардан астам жер өртеніп, жақын маңдағы қалаларға тарады, онда одан да көп залал келтірілді. Өрт басталғаннан кейін бір сағат ішінде Пештиго қаласының бәрі қираған. АҚШ Орман қызметіне дейінгі қызмет ретінде бұл алғаш рет орман өрттерін басқаруға үкімет қарасты.
Ұйым
Құрама Штаттарда орман өрттерін жоюды жер басқару агенттіктері басқарады, соның ішінде АҚШ Орман қызметі, Жер басқару бюросы, АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі, Ұлттық парк қызметі, Қайта қалпына келтіру бюросы, Армия инженерлер корпусы және орман шаруашылығының мемлекеттік департаменттері. Бұл топтардың барлығы Ұлттық орман өртті үйлестіру тобына және Ұлттық агенттіктер арасындағы өртке қарсы орталыққа үлес қосады. Ұлттық агенттіктер аралық өрт сөндіру орталығы Ұлттық агенттіктер аралық үйлестіру орталығын (NICC) қабылдайды. NICC-тің негізгі жауапкершілігі ұлттық ресурстарды орналастыру және басқару (мысалы, ыстық командалар, түтінді секірушілер, әуе танкерлері, оқиғаларды басқару топтары, ұлттық тамақтанушылар, ұтқыр душ блоктары және командалық қайталаушылар). NICC сонымен қатар жөнелтуді тапсыру жүйесі үшін клирингтік палата ретінде қызмет етеді. NICC-ге 10 географиялық аймақ үйлестіру орталығы (Аляска, Ұлы бассейн, Солтүстік Роки, Роки таулары, Оңтүстік Калифорния, Солтүстік Калифорния, Шығыс, Оңтүстік, Оңтүстік-Батыс және Солтүстік-Батыс) есеп береді. Әрбір GACC-тің астында бірнеше диспетчерлік аймақтар бар.
Тактикасы
АҚШ-та өрт пайдалану аясында жұмыс істейтін өрт сөндірушілер тек бақылаудан тыс болған отты ғана сөндіруі мүмкін. Керісінше, өрт сөндірушілер бұрын тұтандырған өрт немесе оның бөліктері өрт пайдалану жағдайы ретінде қарастырылуы және жану үшін қалдырылуы мүмкін. Барлық өрт сөндіру іс-шаралары зәкірден басталады (мысалы, көл, тау-кен слайдтары, жол немесе басқа табиғи немесе жасанды өрт бұзылу). Қақпақ орнында өрт сөндірушілер жаңбырдан өздерін қоршап алмастан, жаңбырдан шыққан өртті сөндіруге болады. Үлкен өрттер жиі ұзаққа созылатын науқанға айналады. Өрт сөндірушілерге тамақ, су және демалыс беру үшін өрт сөндірушілерге арналған уақытша лагерьлер мен басқа да орындар құрылады. Ауа райы мен отынның жағдайы өртке қатысты шешім қабылдауда маңызды фактор болып табылады. АҚШ-та энергияны шығару компоненті (ERC) - бұл отынның энергия әлеуетін аумаққа байланыстыратын шкала. Жанып кету индексі (БИ) жалынның ұзындығын оттың таралу жылдамдығы мен температурасына байланыстырады. Хайнс индексі (HI) от үстіндегі ауаның тұрақтылығы мен ылғалдылығын қадағалайды. Китч-Байрамның құрғақшылық индексі отынның қаншалықты тез тұтануына және қанша пайызбен тұтануына байланысты. Найзағайдың белсенділік деңгейі (LAL) найзағайдың әлеуетін алты сыныпқа бөледі. Орманды механикалық түрде жұқарып, жер асты өрттерін басқару - жауын-шашынды өрттерді жоюдың тиімді әдісі. Орманды жұқару мен жерді өртеу орман өрттерінің қаупін азайтуда тек қана жұқару немесе өртеуден гөрі тиімдірек. Орман экологиясы және басқару журналының мақаласына сәйкес, "Комбицияланған өңдеулер (тазу + жағу) жер бетіндегі отынның және тұрақ тығыздығының төмендеуіне және модельдік тақталау мен күйдіру индекстерінің көтерілуіне әсер етеді, тек күйдіруге немесе сұрыптауға қарағанда. "Батыс су бассейндері жобасына сәйкес, сұрыптау мен жағуды бақылау арқылы жалғастыру керек, бірақ бұл бақылау сирек кездеседі. Орманның тараюы өрттердің күшеюіне әкелуі мүмкін деген қауіп тудырды, өйткені күн төменгі өсімдіктерге жетіп, қосымша ылғал жоғалтуы мүмкін. Климаттың өзгеруі жердің ылғалдылығын төмендетіп отырғанына байланысты, NIDIS мәліметінше, "АҚШ-тың батыс бөлігінде орман өрттерінің тез өсіп кетуінің себебі атмосфераның қаншалықты шөлді екендігін көрсететін атмосфералық бу қысымының тапшылығының тез өсуі болып табылады".
Тазалау
Жалынның басылғаннан кейін де орман өрттерінің қаупі тоқтамайды, өйткені қатты жанар-жағар майлар жанып кеткеннен кейін де бірнеше күн бойы байқаусыз күйіп отыруы мүмкін. Бұл кезеңде өрт сөндіру аймағының сыртқы бөлігі немесе өрт сөндіру аймағының барлық бөлігі басқа өрт сөндіруге жол бермеу үшін салқындатылады.
Оңалту
Жасалған өрт желілері, үзілістер, қауіпсіздік аймақтары және басқа да элементтер топырақ жүйелеріне зақым келтіріп, жер бетінен ағып кетуден эрозияға және арықтардың пайда болуына ықпал етеді. Өрттен өсімдіктердің жойылуы да эрозияға ықпал етеді. Су бөгеттерін салу, ашық топыраққа өсімдіктер мен қалдықтарды қосу және басқа шаралар оны азайтуға көмектеседі.
Жабайы жерлер мен қалалар арасындағы байланыс нүктесіндегі өрттер
Орман өрттері үш негізгі сценарий бойынша адам қоныстарына қауіп төндіреді. Біріншісі классикалық жабайы жерлер мен қалааралық интерфейсте орын алады, онда қала немесе қала маңындағы даму жабайы жерлермен шектеседі. Екіншісі - аралас жабайы жерлер мен қалалар арасындағы байланыс, онда үйлер немесе шағын қауымдастықтар жабайы аймақтарға таралған, ал дамыған және дамымаған жерлер арасындағы шекара белгісіз. Үшіншісі - қалалар арасында табиғи аумақтардың орналасуы. Жабайы жерлерге жақын жерлердегі кеңейтілген урбанизация және басқа да адам қызметі жауын-шашын кезінде болатын апатты құрылымдық шығынның негізгі себебі болып табылады. Жаңбырсыз дала мен қала арасындағы өртке қарсы іс-қимыл шараларын одан әрі дамыту және өрттен қираған құрылыстарды қайта құру сынға ұшырады. Отынның жиналуы құлазыған жерлерге жақын орналасқан жаңа үйлер мен фермаларды салудың нәтижесінде қымбатқа түсетін, апатты өрттерге әкелуі мүмкін. Алайда, осы шеткі аймақтарда халық санының өсуі отынның қазіргі техникасын қолдануды ынталандырмайды. Өрттен түсетін түтін - бұл тітіркендіргіш және ластаушы. Отын жүктемесін азайту үшін жасалған әрекеттер орманды аумақтардың қолайлылығына байланысты қарсылықпен кездеседі. Жабайы жерлерді қорғау мақсаттары жойылып бара жатқан түрлерді қорғау және тіршілік ортасын сақтау үшін одан әрі қарсылық танытуы мүмкін. Сонымен қатар, жабайы жерлерді қамтитын федералды саясат әдетте қалалық жерлерді басқаратын жергілікті және мемлекеттік саясаттардан ерекшеленеді. Солтүстік Америкада өрт сөндірудің орташа жылдық күйдірілген аумақты едәуір азайтқанына сенім ресурс менеджерлері арасында кеңінен таралған және жиі өздігінен түсінікті деп саналады. Алайда бұл сенім ғылыми әдебиеттердегі дауысты пікірталастың басты тақырыбы болды.
Жабдықтар мен персонал
Жаңбырды сөндіру үшін арнайы мамандар мен құрал-жабдықтар қажет. Айта кетерлік мысалдарға түтіннен секіріп түсетіндер (алысқа орналасқан аймақтарға парашютпен секіретін өрт сөндірушілер) және тікұшақпен қолдау көрсету кіреді.
Тиімділік
Жаңбырды сөндіру техникасының табыстылығы ғылыми қоғамдастық арасында талқылануда. Онтарио үкіметі өрт туралы деректерді пайдалана отырып, 1990 жылдары жүргізілген бірқатар зерттеулер өрттердің санын немесе өрт сөндірудің агрессивті саясаты бар және жоқ аудандар арасындағы өрттердің орташа көлемін салыстырды.