Кіріспе

Көптеген қабықты жануарлар қабығының сыртқы қабаты Периостракум (, / p /ɛr / i / ' /ɒ / s / t / r / ə / k /əm / PERReeOStrəkəm) - бұл көптеген қабықты жануарлардың, соның ішінде моллюскалар мен брахиоподтардың қабығының сыртқы қабаты болып табылатын жұқа, органикалық қабаты (немесе "тірі"). Молюскалар арасында ол негізінен шаяндар мен балдырларда, яғни, кеудеқұйрықтар мен екі қабатты жануарларда кездеседі, бірақ ол Allonautilus scrobiculatus сияқты басқұйрықтарда да кездеседі. Периостракум - қабықтың ажырамас бөлігі, ол басқа қабық қабаттарымен бірге қабық формалары ретінде қалыптасады. Периостракум организмді коррозиядан қорғау үшін қолданылады. Периостракум көптеген моллюскалардың сыртқы қабаты ретінде жер бетіндегі, тұщы судағы және теңіздегі тіршілік ету орындарында көрінеді. Оны құрлықтағы шаяндарда, өзендердегі шұжықтарда және басқа да тұщы судағы екібашты жануарларда, сондай-ақ көптеген теңіздегі моллюскаларда көруге болады. Периостракум сөзі "қабықтың айналасында" дегенді білдіреді, яғни периостракум қабықтың әдеттегі көбірек әктасты бөлігіне оралған. Техникалық тұрғыдан алғанда, қабықтың әктасты бөлігін (кем дегенде теорияда) "остракум" деп атауға болады, бірақ бұл термин өте сирек қолданылады.

Құрамы

Бұл қабық қабаты конхиолин деп аталатын белок түрінен тұрады. Конхиолин негізінен эпидермалық қабықшада кездесетінге ұқсас, кинонды кеуделенген белоктардан тұрады.

Функция

Қабықтың пайда болуы белгілі бір биологиялық механизмді қажет етеді. Қабық шағын бөлікте, экстрапальльльді кеңістікте орналасады, ол қоршаған ортадан периостракуммен, өсімдік өсетін қабықтың шетіндегі былғары сырты қабатымен жабылады. Бұл экстрапальльльді кеңістікті қоршайды, ол басқа беттерінде қолданыстағы қабық пен мантиямен шектеледі. Периостракум мантиядағы жолақтан бөлініп шығады, оны периостракальдық жолақ деп атайды. Секреттелген кезде ол ерігіш протеин - периострациннен тұрады; бұл полимер кинонды қамтитын күйдіру процесінде ерімейтін болады.

Сипаттама

Периостракум көбінесе сары немесе қоңыр түсті болады. Кейбір түрлерде қара түсті болады. Периостракум көбінесе қабықтың астындағы қабатынан басқа түсте болады. Периостракумы бар түрлердің қабықтарында бұл қабық қабаты көбінесе физикалық жағынан тозығып кетеді немесе қабықтың ескірген бөліктерінде химиялық түрде эрозияға ұшырайды, сондықтан ол қабықтың жақында пайда болған аймақтарында ғана көрінеді. Кейбір жағдайларда периостракум өте жұқа, тегіс, жалтыраған және мөлдір болуы мүмкін, сондықтан ол жұқа сары лакқа ұқсайды немесе ол қалың және аздап мөлдірсіз болуы мүмкін. Қалың болса, көбінесе қатты және көмескі болады. Кейбір түрлерде периостракум түкті немесе шашты тәрізді өсінділерді құрайды, бұл кейбір жағдайларда жаңа қабыққа барсақты сезім береді. Кейбір түрлерде периостракум астындағы қабық бетіне қатты жабысады, ал басқаларында периостракум қатты бекітілмейді. Кейбір теңіз түрлерінде, мысалы, кейбір конуслы шаяндардың түрлерінде, ауыр периостракум қабықтың кальцийлі қабатында бар түстер үлгілерін жасырады. Көптеген су жануарларының түрлерінде қабық судан алынып, толық кептіруге уақыт болғаннан кейін, периостракум сынық болып, қабықтың бетінен қақтай бастауы мүмкін. Егер қабықсыз қабық тартымды деп санаса, қабық жинаушылар periostracum қабатын әдейі алып тастауы (тұрмыстық ағартқышпен) жат емес. Алайда периостракум қабықтың маңызды бөлігі болып табылады және малакологтарға қызықты. Кейде периостракумның егжей-тегжейі түрді анықтау үшін өте пайдалы болуы мүмкін.

Құртты құрттардың қабықтарындағы шаштар

Шашты қабықшалар Polygyridae, Helicidae және Hygromiidae тұқымдастарының бірнеше түрінде кездеседі. Бұл отбасылар тек алыстан ғана байланысты, бұл ерекшелік бірнеше рет өз бетінше дамыған. Шашты қабықшалар ылғалды микрожиіліктерде тіршілік ететін түрлерде, мысалы, жапырақтарының қабаты, кең жапырақты өсімдіктер, ылғалды шалғынды жерлерде немесе ылғалды шұңқырларда кездеседі. Мұндай үйлесімділік мұндай тіршілік ету ортасындағы қасиеттің бейімделу маңыздылығын көрсетеді; сондықтан гидрофобтық шаштар беткі кернеуді жеңілдету арқылы ылғалды ортада қозғалысты жеңілдетеді деп болжалды.