Кіріспе

Новик - Ресейдің Императорлық әскери-теңіз флотының қорғалған крейсері. Ол Германияның Данциг қаласына жақын Эльбинг қаласындағы Шихау кеме жасау зауытында салынған.

Өмірбаян

"Новик" кемесі 3000 тонналық рейдтік крейсермен Ресейдің Тынық мұхит флотын күшейту бағдарламасы аясында тапсырылды. Бірнеше елдің кеме жасаушылары жоба ұсынды, ақырында неміс кеме жасаушылары Шичау Верке таңдалды, ол өзінің торпедалық қайықтарымен танымал. Жаңа крейсер 1900 жылы 2 тамызда суға түсіріліп, сынақтар 1901 жылы 2 мамырда басталды. Бастапқыда оның бұрандаларында тербеліс проблемалары болды, бірақ сынақ 1902 жылы 23 сәуірде 25,08 түйіннің орташа жылдамдығында бес сынақпен аяқталды. Бұл "Новик" крейсерін сол кездегі әлемдегі ең жылдам крейсерлердің біріне айналдырды. Бұл Ресейдің теңіз басшылығын таң қалдырды, сондықтан оның көшірмесі орыс тілінде жасалды. 1902 жылы 15 мамырда "Новик" Кронштадттағы Ресей теңіз базасына тағайындалды.

Ерте мансап

1902 жылы 14 қыркүйекте "Новик" Кронштадттан шығып, Киль каналы арқылы Тынық мұхитына қарай, Брест (5 қазан), Кадис, Неаполь және Пирейде тоқтады. Ол 11 желтоқсанда Грекиядан Порт-Саидқа кетті, бірақ ауа райының нашарлауы салдарынан кері бұрылуға мәжбүр болды, тек 20-21 желтоқсанда Суэц каналын кесіп өтті. Кейін ол Джидда, Джибути, Аден, Коломбо және Сабанға барып, 28 ақпанда Сингапурға, Манилаға, Шанхайға жетіп, ақыры 1903 жылы 2 сәуірде Порт-Артурға келді. Ол ресейлік крейсер Аскольдты дипломатиялық миссияда 1903 жылдың 26-29 мамырында Жапонияға алып барады. Ол ресейлік соғыс министрі Алексей Куропаткинді Кобе мен Нагасакиге жеткізді, 12-13 маусымда Порт-Артурға оралды. Содан кейін 23 шілдеде Владивостокқа капиталды жөндеу мен құрғақ докқа тексеруге жіберілді. Тынық мұхит флотының басқа кемелері сияқты, ол да жаңа қара түсті зәйтүн бояу схемасын алды. Ол қыркүйек айының басында Порт-Артурға оралды.

Ресей-жапон соғысы

Новик 8 дюймдік снарядтан аз зақымданған. Ол жапондық эсминстерді 9 ақпанда, Порт-Артур шайқасында, 30 мильдей ұшыраған. "Новик" кемесі командирі капитан Николай фон Эссен ресейлік флотта жауынгерлік әрекет жасайтын бірнеше кемелердің бірі болды. Жауды қуып жету үшін жапондық эскадрильяға 3000 метр қашықтықта торпеда жіберді, бірақ нәтиже бермеді. Новиктің зақымдануын қалпына келтіру үшін тоғыз күн қажет болды. 1904 жылы 10 наурызда адмирал Макаров порт Артурдан "Новик" кемесімен бірге "Баян" крейсерімен бірге өзінің бір жойғышын құтқару үшін, жапон жойғышымен жауынгерлік ұрысқа шықты. Үш рет қашуға тырысқаннан кейін, жапондық бронекерлердің келуімен бірге жағалаудағы батареяның қорғанысына қарай кері шегінгеннен кейін, орыс жойғыш ақыры суға батып, Макаров пен Новик Порт-Артурға оралды. 1904 жылы 13 сәуірде ұқсас оқиға болды, "Страшни" торпедалық кеме жойғышы жапондық торпедалық кеме жойғыштармен соғысып, тұншығып бара жатқанда, орыс крейсері "Баян" пайда болды, бұл жау жойғыштарының тез арада аймақтан кетуіне себеп болды. Бірақ Баян кері шегінген жапондық эсминецтердің өздерінің бронекрыжаттарына қарай бет алғанын да білген. Баян аман қалғандарды жинап алды, содан кейін Порт-Артурдың сыртында адмирал Макаровпен өзінің флагманы Петропавловск бортында, сонымен бірге "Новик", "Аскольд", "Диана" крейсерлері мен "Полтава" линкорымен кездесті. Бірнеше минуттан кейін флагман Порт-Артурдың кіреберісінің жанында үш минаға соқтығысты және көп адам қаза тапты (соның ішінде адмирал Макаров та). Содан кейін кеме Порт-Артурдың қауіпсіз жеріне оралды. 23 маусымда Новик тағы да Порт-Артурдан сәттіліксіз ұшуға ұмтылды, бұл жолы Макаровтың мұрагері адмирал Вильгельм Витгефттің қол астында. 10 тамызда Ресей флоты тағы да Порт-Артурдың жапон блокадасын орындауға тырысты. Нәтижесінде Сары теңіз шайқасында ресейлік кемелердің көпшілігі портқа оралды, бірақ бірнешеулері әртүрлі бейтарап порттарға қашып кетуге тырысты. "Новик" кемесі үш рет жарылып, екі адам қаза тапты. Новик бейтарап неміс портына жетті; алайда интернаттаудан аулақ болу үшін командир Михаил Федорович фон Шульц өзінің жапондық қуғыншыларын жапондық үй аралдарынан Владивостокқа қарай, сол жерде орналасқан ресейлік крейсерлік эскадрильяға қосылуға үміттенуді таңдады. Новикті жапон крейсері Цусима қуып келді, оған кейіннен жапон крейсері Читосе қосылды. Сахалинде көмір тасу кезінде жапондық көлік кемесі Novik-ті көріп, Анива шығанағында тұтқындалып, Цусима Корсаков шайқасына мәжбүр болды. Өзінің қару-жарағынан үмітсіз басым екенін түсінген фон Шульц Новикті суға батыруды бұйырды.

Қызмет ету мерзімі (Жапония)

Жапон императорлық әскери-теңіз флоты "Новик" кемесінің жылдамдығына таң қалды. Корсаков шайқасында (және кемеге өз командасының зақым келтіргеніне қарамастан) 1905 жылы тамыз айында инженерлік команданы жіберіп, оны құтқарып алды. Операцияны орындау үшін бір жылға жуық уақыт кетті. Ауасы құлаған кеме Йокосука әскери-теңіз арсеналында жөнделіп, 1906 жылы 20 тамызда Жапон императорлық әскери-теңіз флотына Сузуя ретінде жіберілді. Жаңа аты Новик тұтқындалған жердің маңында орналасқан Сузуя өзенінен алынған. Жөндеу жұмыстары кезінде оның бастапқы қазандықтары сегіз Миябара қазандықтарына ауыстырылды, оның үш түтіндіктері екіге дейін қысқартылды, оның бүйірлік қозғалтқыштары алынып тасталды және қуаттылығы 6000 Қ.с. дейін қысқартылды. Судзуяның алдыңғы және артқы негізгі пушкалары 120 мм-лік пушкалармен ауыстырылды, ал оның төрт 120 мм-лік пушкасы 76 мм-лік пушкалармен ауыстырылды. Сондай-ақ, ол өзінің алты 47 мм-лік Hotchkiss және екі 37 мм-лік пулеметтерін сақтап қалды. 1908 жылдың желтоқсанына дейін барлық жөндеу жұмыстары аяқталып, ол ресми түрде крейсер емес, авизо ретінде тағайындалды. Шын мәнінде, ол IJN-де негізінен жоғары жылдамдықты барлау және жөнелту кемесі ретінде қызмет етті; алайда, оның шайқаста зақымдануы мен қазандықтарының аздығына байланысты жөнделген кеме бастапқы конфигурациясына қарағанда тек ең жоғары жылдамдыққа қол жеткізе алды. Сонымен қатар, сымсыз байланыс технологиясының дамуы осындай кемелерді тез арада ескірген. Сузуя 1912 жылы 28 тамызда екінші сыныпты жағалауды қорғау кемесі ретінде қайта жіктеліп, 1913 жылы 1 сәуірде ескірген деп танылды және қоқыс үшін сатылды.