Кіріспе
Пауль Ленидің үнсіз қорқынышты фильмі Мысық пен канария - 1927 жылы шыққан америкалық үнсіз комедиялық қорқынышты фильм. Оны неміс экспрессионист режиссері Пауль Лени түсірген. Джон Уиллардтың 1922 жылы шыққан сол аты бар қара комедиялық пьесасының бейімделуі, фильмде Аннабель Уэст рөлінде Лора Ла Планте, Чарли Уайлдер рөлінде Форрест Стэнли және Пол Джонс рөлінде Крейтон Хейл ойнады. Сюжеттің тақырыбы Сайрус Уэсттің өлімі, ол Аннабель, Чарли және Полдың ағасы, және оның өсиетінің жиырма жылдан кейін оқылуы. Аннабель ағасының байлығын мұра етеді, бірақ ол отбасымен бірге оның үйінде түнеп жатқанда, оларды құпия тұлға аңдып тұрады. Бұл арада, "Кішкентай" деп аталатын есі ауыратын адам ауруханадан қашып, сарайда жасырынып қалады. Фильм 1920-жылдардағы Бродвей сахналық пьесаларынан әсер алған комедиялық қорқынышты фильмдер жанрының бір бөлігі болып табылады. Ленидің Уиллардтың пьесасын бейімдеуі экспрессионизмді әзіл-сықақпен араластырды, бұл стиль Лениді ерекшелендірді және сыншылар оны бірегей деп таныды. Оның режиссерлік стилі "Кот и канар" фильмін 1930 жылдан 1950 жылға дейін танымал болған "эскид темный дом" жанрында ықпалды етті. Фильм Универсалдың алғашқы қорқынышты фильмдерінің бірі болды және "Universal-дың қорқынышты мектепінің іргетасы" деп саналады. Пьеса тағы бес рет түсірілді, ең бастысы 1939 жылы, Боб Хоуп пен Полетт Годдардтың қатысуымен.
The Cat and the Canary is a 1927 American silent comedy horror film directed by the German Expressionist filmmaker Paul Leni. An adaptation of John Willard's 1922 black comedy play of the same name, the film stars Laura La Plante as Annabelle West, Forrest Stanley as Charlie Wilder, and Creighton Hale as Paul Jones. The plot revolves around the death of Cyrus West, who is Annabelle, Charlie, and Paul's uncle, and the reading of his will twenty years later. Annabelle inherits her uncle's fortune, but when she and her family spend the night in his haunted mansion, they are stalked by a mysterious figure. Meanwhile, a lunatic mainly known as the Cat escapes from an asylum and hides in the mansion. The film is part of the genre of comedy horror films inspired by 1920s Broadway stage plays. Leni's adaptation of Willard's play blended expressionism with humor, a style for which Leni was notable and recognized by critics as unique. His directing style made The Cat and the Canary influential in the "old dark house" genre of films popular from the 1930s through the 1950s. The film was one of Universal's early horror productions and is considered "the cornerstone of Universal's school of horror". The play has been filmed five other times, most notably in 1939, starring Bob Hope and Paulette Goddard.
Сюжет
Хадсон өзенінің жағасындағы құрып бара жатқан үйде миллионер Сайрус Уэст өлімге ұшырайды. Оның ашкөз отбасы оған "канарлы құстың айналасындағы мысықтардай" бас салып, оның ақыл-ойынан адасып кетуіне себепші болады. Уэст өзінің өсиеттері сейфке жабылып, өлімінің 20 жылдығына дейін оқылмауға бұйырады. Уақыт келгенде, Уэсттің адвокаты Роджер Кросби (Тулли Маршалл) сейфте құпия түрде екінші өсиеттің пайда болғанын біледі. Екінші өсиет тек бірінші өсиеттің талаптары орындалмаған жағдайда ғана ашылуы мүмкін. Вест сарайының күзетушісі Мамми Плезант (Марта Мэтокс) екінші ерік-жігердің көрінісін Сайрус Весттің арбасына жүктейді, бұл таңғалған Кросби тез арада жоққа шығады. Түн ортасы жақындаған сайын Уэсттің туыстары сарайға келеді: немерелері Гарри Блайт (Артур Эдмунд Кареу), Чарльз "Чарли" Уайлдер (Форрест Стэнли), Пол Джонс (Крейтон Хейл), оның қарындасы Сьюзан Силсби (Флора Финч) және оның немересі Сесили Янг (Гертруд Астор) және немересі Аннабель Уэст (Лора Ла Планте). Сайрус Уэсттің байлығы "Уэст" есімін иеленген ең алыс туысына - Аннабельге мұра болып қалдырылады. Алайда өсиет бойынша, байлықты мұра ету үшін Айра Лазар (Люсьен Литтлфилд) дәрігердің ақыл-ойы дұрыс деп тапқанын растауы керек. Егер әйел ақылсыз деп танылса, мұра екінші өсиетте аталған адамға беріледі. Оның байлығына оның ағасы жасырып қойған Вест алмастары да кіреді. Аннабель енді өзінің "мысықпен қоршалған қақпақ" деген ағасына ұқсайтынын түсінеді. Отбасы кешкі асқа дайындалған кезде күзетші (Джордж Сигман) үйге кіріп, үйде немесе аулада Мысық деп аталатын қашып кеткен есірткі ісі бар екенін хабарлайды. Күзетші Сесилиге: "Бұл өзін мысық деп ойлаған, құрбандарын канарилердей жыртқан маньяк!" дейді. Осы арада Кросби отбасындағы біреу Аннабельге зиян келтіруге тырысады деп күдіктеніп, оған мұрагері туралы хабарлауға шешім қабылдайды. Ол адамның атын айтуға дейін, кітап сөресідегі құпия жолдан ұзын тырнақтары бар шашты қол шығады және оны тартып, Аннабеллді қорқытады. Ол Кросбиге не болғанын түсіндіргенде, отбасы бірден ол ақылдан адасқан деп қорытындылады. Бөлмеде жалғыз қалған Аннабель өзіне берілген жазбаны қарайды, онда отбасылық зергерлік бұйымдардың орналасқан жері көрсетілген. Ол жазбаның нұсқауларын орындайды және көп ұзамай жасырын орынды табады, ол от үстіндегі құпия панельде. Ол алмаздан жасалған алқаны киіп, түнде демалады. Аннабель ұйықтап жатқанда, сол құпия қол оның төсегінің артындағы қабырғадан шығып, оның мойнынан алмастарды алып кетеді. Тағы бір рет оның ақыл-есі күмәнге ұшырады, бірақ Гарри мен Аннабель бөлмені іздестіріп жатқанда, қабырғада жасырын жолды және оның ішінде Роджер Кросбидің мәйітін табады. Мамми Плезант полицияны шақыру үшін кетеді, ал Гарри күзетшіні іздеп жүр; Сьюзан истерикалық күйде қашып кетеді және сүт сатушымен (Джо Мерфи) бірге жүреді. Пол мен Аннабель жоғалған конвертті іздеу үшін оның бөлмесіне оралады, ал Кросбидің денесі жоқ екенін біледі. Пауыл құпия жолдың артында жабыла бастағанда, жоғалып кетеді. Жасырын өткелдерде жүрген Пауылға Мысық шабуыл жасап, өлімге қалдырады. Ол Аннабельді құтқару үшін уақытында есін жинайды. Полиция келіп, мысықты ұстайды, ол шын мәнінде Charlie Wilder болып табылады; күзетші оның серіктесі. Уайлдер екінші өсиетте аталған адам; ол Аннабельді есінен танып, мұраны алуға үміттенген.
Өндіріс
"Кешек пен канария" - ХХ ғасырдың басындағы неміс экспрессионизмі туындысы. Өнер тарихшысы Джоан Вайнштейннің айтуынша, экспрессионизмге Die Brücke және Der Blaue Reiter, кубизм, футуризм және абстракция сияқты көркем стилдер кіреді. Бұл стильдерді байланыстыратын негізгі элемент - табиғаттың шынайылығына қарағанда ішкі сезімдерді білдіруге деген қамқорлық. Кинотарихшы Ричард Петерсон "неміс киносы психологиялық қорқынышты оқиғалармен және жарық, сахналық дизайн және камера бұрыштары арқылы пайда болған таңғажайып көңіл-күйлермен танымал болды" деп атап өтті. Мұндай кино түсіру әдістері экспрессионисттік тақырыптарға негізделген. Неміс экспрессионисттік фильмдерінің ықпалды мысалдары ретінде Роберт Винедің "Доктор Калигари кабинеті" (1920) суреті мен Пауль Ленидің "Серлеу жұмыстары" (1925) сериясы кірмелерде шайыр фигуралар туралы. Бұл фильмдер Universal Pictures компаниясының президенті Карл Лэммлге қатты әсер етті. Леммл Ленидің экспрессионизмнен ауытқуын, әзіл-оспақ пен ойыншықты гротескті көріністерге қосуымен таң қалдырды. Лэммл Джон Уиллардтың "Кішкентай мысық пен канарейка" атты танымал пьесасына жүгінді, ол мұрагер әйелді мұрасын ұрлау үшін отбасымен ақылдан адастыруға тырысады. Уиллард Лэммлге өзінің пьесасын түсіруге рұқсат беруден тартынды, өйткені, тарихшы Дуглас Броуд түсіндіргендей, "бұл әркімге ойынның ақыры туралы айтып, ойынның ақша табу мүмкіндігіне нұқсан келтірмек". Дегенмен, Уиллард сенімді болды және пьеса Альфред А. Кохн мен Роберт Ф. Хиллдің сценариіне бейімделді.
Кастинг
"Кот и канар" фильмінде үнсіз фильмдердің ардагерлері Лора Ла Планте, Крейтон Хейл және Форрест Стэнли бар. Кинотарихшы Гэри Дон Родстың айтуынша, Ла Планттың "Кот и канар" фильміндегі рөлі қорқынышты және құпия фильмдердегі әйелдер үшін әдеттегідей болды: "Қорқынышты фильмдегі әйел адам аңға айналады, ол олжа болады. Ол жұмыс істеуге бейім емес, сондықтан "Онымен не істеуге болады?" деген сұрақ туындайды". Родс былай деп қосты: "Қаһарман қыздар жас және әдемі, бірақ фильмнің соңында қастандықпен "ұрланған" немесе жас кейіпкерге "иелдік" болсын, иелік ету үшін сыйлықты көбірек білдіреді". The Cat and the Canary фильмінен кейін Ла Планте Universal компаниясында мансабын жалғастырды, бірақ ол "сүйекті фильмдердің құрбаны" деп сипатталады. Ол 1996 жылы Альцгеймер ауруынан қайтыс болғанға дейін Голливудтың атақ-даңқ аллеясында жұлдыз алды. Universal компаниясы ири актер Крейтон Хейлді Аннабельдің туысы Пауль Джонстың рөлін ойнауға таңдады. Хэйл "Кот және канари" фильмінен бұрын 64 үнсіз фильмде, атап айтқанда 1914 жылғы сериал "Элейннің және Д.У. Гриффиттің Шығысқа қарай жолы" (1920) және "Жұртсыздар" (1921) фильмдерінде пайда болды. "Кешек пен канари" фильміндегі Хейлдің рөлі комедиялық көмек көрсету болды. Джон Говард Ридтің пікірінше, "Ол әрқашан жиһаздарға артқа шегініп жүреді немесе өзін төсек астындағы қасқырлық күйде немесе құлап жатқан кітаптар немесе үлкен төсек бұлақтары сияқты адасқан заттармен күреседі". Хэйл дыбысты фильмдердегі мансабын табуда қиындықтар көреді. Оның көптеген рөлдері кішігірім және кредиті жоқ еді. Қаһарман Чарльз Уайлдерді "Шыбайлық гүлдегенде" (1922), "Баву" (1923), "Қараңғылық арқылы" (1924) және "Заңның көлеңкесі" (1926) сияқты фильмдерде ойнаған актер Форрест Стэнли ойнады. "Кот және канари" фильміндегі рөлінен кейін Стэнли "Шоу-бот" (1936) және "Өлілердің қарғысы" (1959) фильмдерінде және "Альфред Хичкок таныстырады", "Студио 57" және "Гансмөк" телесериалдарында кішігірім рөлдерді ойнады. Фильмде бір кинотарихшы "екінші деңгейдегі" және басқасы "өте жақсы" деп атаған қосалқы актерлер бар. Алайда Ленидің фильмі бұлай болған жоқ. Ричард Шейб "Лени стилі "Кішкентай мысық пен канарейка" пьесасын тек фильмдегі сахналық пьесадан жоғары көтеріп, оған таңғажайып визуалды динамизм береді" деп атап өтті. Лени "Кот және канари" фильмінің атмосферасын орнату үшін "Доктор Калигари кабинеті" секілді неміс экспрессионист фильмдерінде кездесетін ұқсас камера эффекттерін қолданды. Фильмнің басында бір адам ағаштан арақ-шаянның жіптерін сүртіп, оның атын көрсетеді. Сондай-ақ, "көктемгі көлеңкелер, қорқынышты көріністер және камераның шаршап тұрған перделер арқылы жүретін көңіл-күйлі көріністер" де бар. Лени актерлермен бірге жарық пен камера бұрыштарының әсерін арттырды. Кинорежиссер Гилберт Уоррентон Ленидің актерлерді үрейлендіру үшін гонг қолданғанын еске алды. Уоррентон: "Ол бұл нәрсені құтқарылу армиясының барабаннан да қатты ұрды" деп ойланды. Фильм қорқынышты элементтерді қамтиды, бірақ кинотарихшысы Деннис Л. Уайттың айтуынша, ол "қорқынышты емес, басқа бір аяқпен құрылған. Кейбір көріністер қорқынышты әсер етеді, кей кейіпкерлер қорқынышты әсер етеді, бірақ бұл фильмдер үшін әдеттегі ілмектер мен логикалық түсінік, кем дегенде кейіннен қараған кезде дұрыс түсінік өте маңызды және оларды жасаушылардың бірінші кезектегі мәселесі болып табылады ". Режиссерлік шеберлікпен қатар, Лени суретші және сахналық дизайнер болды. Фильмнің түсірілімін Лени жасаған, ал Чарльз Д. Холл жасаған, кейіннен ол Дракуланың (1931) және Франкенштейннің (1931) түсірілімін жасаған. Лени кейіпкерлердің сезімдерін бейнелейтін бейнелерді жасау үшін реализмнен аулақ болуды ойлады. Ол: "Камераның түсіретін нәрсесі - экстремалды шындық емес, ішкі оқиғаның шынайылығы, ол біздің күнделікті көзімізбен көретін нәрседен гөрі терең, әсерлі және қозғаушы" деп жазды.
Қабылдау және ықпал
"Кот и канар" 1927 жылы 9 қыркүйекте Нью-Йорктің Колони театрында дебют жасады және "бокс-офистегі табысты" болды. New York Times журналының бір шолуында былай деп жазылған: "Бұл фильм көптеген басқа режиссерлерге қалай әңгімелеу керектігін көрсету үшін көрсетілуі керек, өйткені Лени мырзаның барлық істеуі бірде-бір жерде күш жұмсамаған сияқты. Ол ойланып, мысық ұштарын бұраған адамдай табиғи түрде солай істейді". Дегенмен, кинотарихшысы Бернард Ф. Дик айтқандай, "Калигаризмнің, экстремизмнің жақтаушылары Лени [экспрессионизмнің] ережелерін кеңінен танытты деп ойлады". Алайда Дик Ленидің тек "экспрессионисттік тақырыптарды жеңілдетіп, оларды американдық киноға кіргізуге мүмкіндік берді" деп атап өтті. Қазіргі сыншылар фильмнің әсері мен ықпалына тоқталады. The Village Voice журналының Майкл Аткинсон: "[Ленидің] шебер атмосфералық фильмі - бұл оқиғаның тоқтатылуы мен әсерінің идеограммасы"; Крис Дашиелл "әр нәрсе тым асыра айтылған, нәзіксіздігі жоқ, біз бірнеше жұмсақ қорқынышты әсерлерге қарамастан, не болатынын көп ұзамай ойламаймыз" деп мәлімдейді, бірақ ол фильмнің "оррор жанрына үлкен әсерін тигізгенін, тіпті Хичкок оны әсер ретінде атады" деп мойындайды. Тони Рэйнс фильмді "аяулы "көктегі үй" фильмі деп атады. Лени оны негізінен күлімсірету үшін ойнайды, бірақ оның мергендік, Мурнау сияқты камера жұмысы жол бойы бір-екі сезім туғызады. Ол шын мәнінде өте қызықты "Джон Калхун фильмді "маңызды және ықпалды" ететін нәрсе - "Ленидің оқиғаның әдеттегі конвенцияларында кезеңнің лас элементтерін шығаруға деген таңғажайып қабілеті болды: жылжымалы панельдер мен жоғалып кету әрекеттері өте жылдам және шеберлікпен уақытты, сондықтан сурет бірінші деңгейдегі есікті жапқан фарс сияқты көрінеді. Сонымен қатар, Лени қорқынышты аспектілерді қысқартқан жоқ "Әрбір қара үйде түсірілген алғашқы фильм болмаса да, "Кот және канарейка" "қазақ қара үй" жанрының үлгісін бастады. Бұл термин ағылшын режиссері Джеймс Уэйлдің "Ескі қараңғы үй" (1932) фильмінен алынған, оған Ленидің фильмі қатты әсер етті және "қазақтардың ескі сарайларында бетперделі кісі өлтірушілер жасаған фильмдерге" қатысты. Фильмдегі табиғаттан тыс оқиғалардың барлығы фильмнің соңында қылмыскердің жұмысы ретінде түсіндіріледі. Бұл жанрдағы басқа да фильмдерге "Кот и канар" әсер етті Соңғы ескерту, "Тұзақтаудағы үй" (1959) және Эбботт пен Костеллоның және Лорел мен Хардидің жынды фильмдері. 2001 жылы Америка кино институты бұл фильмді AFI-нің 100 жыл 100 қызық сериясына ұсынды. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 45 пікірдің негізінде 93% баға берілді. "Қош пен канари" фильмінің жанкүйерлері: "Қош пен канари" фильмінің режиссері Пол Лениді жанкүйерлер үшін шеберлікпен жұмыс істейтін режиссер екенін дәлелдеді.
Although not the first film set in a supposed haunted house, The Cat and the Canary started the pattern for the "old dark house" genre. The term is derived from English director James Whale's The Old Dark House (1932), which was heavily influenced by Leni's film, and refers to "films in which murders are committed by masked killers in old mansions." Supernatural events in the film are all explained at the film's conclusion as the work of a criminal. Other films in this genre influenced by The Cat and the Canary include The Last Warning, House on Haunted Hill (1959), and the monster films of Abbott and Costello and Laurel and Hardy. In 2001, the American Film Institute nominated this film for AFI's 100 Years 100 Thrills. On Rotten Tomatoes, the film holds a rating of 93% based on 45 reviews with the consensus: "Bringing its sturdy setup thrillingly to life, The Cat and the Canary proves Paul Leni a director with a deft hand for suspenseful stories and expertly assembled ensembles."
Басқа фильм нұсқалары
"Кішкентай мысық пен канарейка" тағы бес рет түсірілді. Руперт Джулианның "The Cat Creeps" (1930) және Джордж Мелфорд және Энрике Товар Авалос режиссерлік еткен испан тіліндегі "La Voluntad del muerto" (Өлі адамның еркі) пьесасының алғашқы "сүйлейтін" нұсқалары болды; оларды 1930 жылы Universal Pictures шығарды және таратты. Кинотарихшы Дуглас Броудтың айтуынша, оқиғаның сюжеті тым танымал болып қалғандықтан, "пьеса [мәңгілікке] сөреге қойылып қалуы ықтимал еді". "Ньюгенттің идеясы - бұл шығарманы күлкі үшін ойнау еді".