Кіріспе
Солтүстік Америкадағы географиялық аймақ Солтүстік Дакота штатының Стутсман округіне қарасты көл Прериядағы шұңқырлар аймағы (PPR; ) - бұл Ұлы жазықтардың солтүстік бөлігіндегі шұңқырлар деп аталатын мыңдаған жағалаулы ылғалды жерлер бар кең аймақ. Бұл шұңқырлар 10 000 жыл бұрын біткен Висконсин мұздық кезеңіндегі мұздықтардың белсенділігінің нәтижесі. Мұз қатқаннан кейін жер асты мореналарында тильдің тепе-тең емес жиналуынан пайда болған ойыстар қалды. Бұл ойыстар шұңқырлар, мұздық шұңқырлар, қазаншұңқырлар немесе қазаншұңқыр көлі деп аталады. Олар көктемде суға толысып, уақытша және жартылай тұрақты сулы алқаптар пайда болады. Облыс аумағы 800 мың шаршы метрді құрайды. км және Канаданың үш провинциясында (Саскачеван, Манитоба және Альберта) және АҚШ-тың бес штатында (Миннесота, Айова, Солтүстік және Оңтүстік Дакота және Монтана) кеңейіп жатыр. Сулы-саз жерлердің гидрологиясы өзгермелі, бұл ұзақ мерзімді өнімділік пен биологиялық әртүрлілікке әкеледі. Бұл аймақ миллиондаған көшіп-қонушы су құстарының көбейіп, ұя салатын уақытында ең қолайлы жері болып табылады.
the lake in Stutsman County, North Dakota
The Prairie Pothole Region (PPR; ) is an expansive area of the northern Great Plains that contains thousands of shallow wetlands known as potholes. These potholes are the result of glacier activity in the Wisconsin glaciation, which ended about 10,000 years ago. The decaying ice sheet left behind depressions formed by the uneven deposition of till in ground moraines. These depressions are called potholes, glacial potholes, kettles, or kettle lakes. They fill with water in the spring, creating wetlands, which range in duration from temporary to semi permanent. The region covers an area of about 800,000 sq. km and expands across three Canadian provinces (Saskatchewan, Manitoba, and Alberta) and five U. S. states (Minnesota, Iowa, North and South Dakota, and Montana). The hydrology of the wetlands is variable, which results in long term productivity and biodiversity. The PPR is a prime spot during breeding and nesting season for millions of migrating waterfowl.
Гидрология
Өңірде жер бетіндегі судың табиғи дренаждық жүйелері аз, өйткені шұңқырлы ылғалды жерлер жер бетіндегі өзендермен байланыспайды. Судың басым бөлігін олар көктемгі қардың еруі мен жауын-шашыннан алады. Кейбір шұңқырлы ылғалды жерлер жер асты суының ағынын алады, сондықтан олар тек жауын-шашыннан су алатын жерлерге қарағанда жыл сайын ұзаққа созылады. Қысқа мерзімді ылғалды жерлер, әдетте, тек жауын-шашынмен қоректеніп, жер асты суларының қоректену көздері болып табылады. Шұңқырлардың гидрологиясы өте өзгермелі, жауын-шашын мен жер асты суының өзгеруіне жауап береді және тұрақты ылғал мен құрғақ циклдерге әкеледі.
Өсімдіктер
PPR өсімдіктері пайда болатын өсімдіктер мен биік шөптерден тұрады, ал аймақты қоршап тұрған далада шөп өсетін өсімдіктер көп. Жергілікті өсімдіктер қауымдастығының құрамына судың мөлшері қатты әсер етеді. Жаз бойы суды ұстап тұратын ылғалды ылғалды жерлерде, жалпы өсімдік - қатты сабақты бұршақ, ал ылғалды ылғалды ылғалды және ылғалды ылғалды жерлерде - жұмсақ сабақты бұршақ және жалпы үшқұрт. Тұрақты су басуы мүмкін ылғалды жерлерде өсімдіктер көбірек сулы болады; қазылтырлар, көлдіктер, сулы майлы гүлдер және сулы ақылды өсімдіктер ең көп таралған. PPR-дің құрғақ батпақтарында өсімдіктер ылғалды аймақтарында кездесетін шыршадан бастап, батпақтың сыртқы шеттеріндегі түлкі арпасы мен бидай шөптеріне дейін өзгереді. Прериялық шұңқыр аймағындағы судың өзгермелі болуы топырақ астындағы мол тұқым банкімен буферленеді, онда әртүрлі су режимдерінде өсетін түрлер бар. Құрғақшылық кезінде қысқа шөп түрлері көбейіп, таралу аймағын кеңейтеді, ал ылғалды кезеңде биік шөптер мен аралас далалық қауымдастықтар жиі кездеседі.
Жабайы табиғат
Прериялық шұңқырлар аймағы Солтүстік Американың 50% -дан астам көшпелі су құстарын қолдап, көшіп-қонушы су құстары мен басқа да жануарлар дүниесі үшін маңызды тіршілік ету орындарын қамтамасыз етеді. Атап айтқанда, бұл аймақ Солтүстік Америкада аталықтардың ең маңызды өсіру аймақтарының бірі болып табылады. Бұл аймақта тек қана құрлықтың су құстарының өсірілу үшін арналған мекендеу аумағының оннан бір бөлігі ғана болса да, құрлықтағы аң қаздардың негізгі түрлерінің жартысы осы жерде өседі. Бұл аймақта маллард, гадуал, көк қанатты көкбауыр, солтүстік сопалы, солтүстік пенталь, қызылбауыр және кенепті қаздардың 60% -дан астамы өседі.
Қауіптер
Ауыл шаруашылығы мақсатында жерді қайта өңдеу - ПТР-да ылғалды жерлердің жоғалуының маңызды факторы. Сулы жерлердің жартысынан көбі егіншілік үшін сусыздалды. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығы жерлерімен қоршалған, әлі де сақталып қалған ылғалды жерлер де зардап шегеді. Химиялық ағынды сулар, шөгінділер және ылғалды жерлерге қоректік заттардың ағылуы зиянды әсер етеді. Климаттың өзгеруі - бұл PPR ылғалды алқаптарының ұзын мерзімді өмір сүру қабілетіне кері әсер ететін фактор. Егер бұл жағдайға қарсы іс-қимыл жасалмаса, қатты құрғақшылық пен температураның көтерілуі көптеген шұңқырлы ылғалды жерлердің көктемде ертерек құрғауына әкеледі. Су құстарының көшіп-қону уақытына байланысты бұл құрғақ батпақтарда ұрық өсіруге қолайлы мекен болмайды. Жылынуға байланысты құрғақшылық ППР-дің қалған ылғалды жерлерінің 90 пайызына әсер етуі мүмкін.