Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Моннеба, сондай-ақ Монеба және басқа жолдармен жазылады, (fl. 1630 ж.) - 1630 жылдары Камерун жағалауындағы жергілікті дуала көшбасшысы. 1660-шы жылдардағы голландтық дереккөздер Моннебаның Камерун өзенінде (Вури) қазіргі Дуаланың орналасқан жерінде сауда бекеті жүргізгенін айтады. Оның халқы негізінен піл сүйегімен, кейбір құлдармен сауда жасады. Қазіргі ғалымдар Моннебаны Дуала билеушісі Мюлобе а Эвале немесе Мулабе а Эвалемен теңестіреді. Бұл шындық деп есептегенде, ол біздің жазба деректерімізде расталған ең алғашқы Дуала басшысы. Монеба / Мулобе Дуаланың саудаға айналуына және Камерун тарихының алғашқы кезеңіндегі ең ықпалды этносқа айналуына себепші болған билеуші болуы мүмкін.
Monneba, also spelled Moneba and other ways, (fl. c. 1630) was a local Duala leader on the Cameroon coast in the 1630s. Dutch sources from the 1660s say that Monneba ran a trading post on the Cameroons River (the Wouri) at the present location of Douala. His people dealt primarily in ivory, with some slaves. Modern scholars equate Monneba with a Duala ruler named Mulobe a Ewale or Mulabe a Ewale. Assuming this is true, he is the earliest Duala leader of whom we have corroboration in written sources. It is quite possible that Monneba/Mulobe was the ruler who set into motion the transformation of the Duala into a trading people and the most influential ethnic group in early Cameroonian history.
Моннеба еуропалық дереккөздерде
XVII ғасырдың басындағы голландтық дереккөздер қазіргі Дуаланың жерінде Камерун өзенінде (Вури) пайда болған еуропалық сауда туралы біраз түсінік береді. Арноут Лирс, 1630 жылдары Сэмюэл Бломмерттің жазбаларынан алынған шығар, ол Моннебаны атаған алғашқы жазушы: Еуро Камерун саудасы балалық шақта болды, ал бұл кедендік баждар Моннебаның сауда бекеті Самсон (бәлкім, Ибибио) деп аталатын көшбасшыдан төмен екенін көрсетеді. Ал оңтүстікке қарай орналасқан Габонның билеушілері одан да көп дәстүрге ие болды. 1650 жылдардағы голланд карталарында Дуаладағы Беллтаунда орналасқан Моннеба ауылы (Monna Baes dorp) анық көрсетілген. Карталарда Моннебаның есімі Дибамба өзенінде де кездеседі, ол Моннебаның сағасы немесе арнасы (Моннебаса Гат) деп аталады. О. Даппер 1668 жылы жазған (осы да Бломмарттан алынған) Самсонды "Амбо" (Амбас шығанағы) адамдары қуып жібергенін және Моннеба аймақтағы жетекші саудагерге айналғандығын түсіндіреді: . Олар Монеба есімді бас әміршінің (Жоғарғы әміршінің) қол астында. Басшысының тұратын ауылы биіктікте орналасқан, онда табиғи өсімдіктер өте таза орналасқан және ол бүкіл [[Биафра шайқасы]]ндағы ең жағымды жер деп саналады. Даппер Моннебаның халқын да сипаттайды: Осы уақытқа дейін Гвинея жағалауындағы голланд саудасы реттелді, ал кемелер Моннебаның ауылы сияқты әртүрлі сауда бекеттеріне жету үшін егжей-тегжейлі нұсқауларды алып барды. Алайда сауда өте аз және жиі болмаған. 1739 жылы хаттар мен кемелердің журналдары Камерун жағалауындағы голландиялық саудагерлердің Дуаламен ғана сауда жасағанын көрсетеді. Сауда негізінен піл сүйегімен, кейбір құлдармен жүргізілді. Моннебаның өзі әлі де сол жерде билеуші деп саналады, өйткені Бардо 1732 жылы жазған (бәлкім, Dapper-ді көз ретінде пайдаланған): "Соңғы орындарға қарама-қарсы жерлер, Рио Камеронестің солтүстігінде, Калбонгтер мекендейді, . Бұл аймақ өздерінің Монеба деп аталатын рубасысымен басқарылады. . " деп жазылған . 1780-ші жылдардың аяғында король Джосс болғанға дейін еуропалық дереккөздер Дуала аймағынан басқа билеушінің атын атамайды. Бұл адам Дуала халқының ата-бабасы Евале а Мбедиден кейін бір ұрпаққа орналастырылған. Кейінгі академиктер Остин мен Деррик Моннеба / Мулабе байланысын "өте орынды" деп қабылдайды. Монебаның ауылы Дуала екендігіне күмән жоқ. Голландия картасындағы орналасқан жері анық Wouri өзенінде орналасқан, Беллтаунда, колониялық кезеңнен бұрын Дуаланы құраған әртүрлі қалалардың бірі. Лирс пен Бломмарт Моннеба мен оның халқының сөйлеген тілінің мысалдарын келтіреді, ал бұл, әрине, дуала тілі. Бұл байланыс уақыт жағынан да дұрыс. Егер қазіргі заманғы дереккөздерден белгілі алғашқы даусыз Дуала басшыларынан басталып, олардың ата-тегінің артқа қарай 25 жыл әр ұрпаққа жол беретінін анықтасақ, Мюлобе Голландиялық дереккөздер Моннебаны алғаш рет атаған уақытта өмір сүрген көрінеді.
Dutch sources from the early 17th century provide some insight into nascent European trade on the Cameroons River (Wouri) at the present site of Douala. Arnout Leers, probably drawing from writings by Samuel Blommaert in the 1630s, is the first writer to mention Monneba: Euro Cameroon trade was in its infancy, and these customs duties indicate that Monneba's trading post was of lesser import than that of a leader called Samson (probably an Ibibio) on the Rio del Rey farther north. Rulers farther south in Gaboon (Gabon) received even more custom. Dutch maps from the 1650s clearly label Monneba's Village (Monna Baes dorp ), located on the site of Belltown in Douala. The maps also place Monneba's name on the Dibamba River, which is called Monneba's Creek or Channel (Monnebasa Gat). O. Dapper writing in 1668 (also drawing from Blommaert) explains that by that date Samson had been driven out by "those of Ambo" (Ambas Bay) and Monneba had become the lead trader in the region: . [They are] under a headman (Opper hooft) called Monneba, who is taken to be the strongest of the princes round about. The village where the headman has his residence, lies upon a height, which has a very tidy cover of natural vegetation, and it is taken to be the pleasantest spot in the whole [[Bight of Biafra Dapper also describes Monneba's people: By this time, Dutch trade on the Guinea coast had been regularised, and ships carried detailed instructions for reaching the various trading posts, including Monneba's Village. Nevertheless, trade remained minimal and infrequent. As late as 1739, letters and ships' logs show that Dutch merchants on the Cameroon coast were trading almost solely with the Duala in their settlement on the Wouri, which they still referred to as "Monneba's Village". Trade was mostly in ivory, with some slaves. Monneba himself was still thought to be the ruler there, as Bardot wrote in 1732 (probably using Dapper as the source): "The lands opposite to the latter places, on the north of Rio Camerones, are inhabited by the Calbonges, . governed by a chief of their own tribe, called by them Moneba . ." Not until King Joss in the late 1780s do European sources name another ruler from the Douala area. This individual is placed one generation after Ewale a Mbedi, the eponymous father of the Duala people. Later academics Austen and Derrick accept the Monneba/Mulabe connection as "very reasonable". There is no doubt that Monneba's Village is in fact Douala. The location on Dutch maps is clearly on the Wouri River at about the location of Belltown, one of the various townships that made up Douala in the precolonial period. Leers and Blommaert give examples of the language spoken by Monneba and his people, and it is obviously that of the Duala. The connection also makes temporal sense. If one starts from the first incontestable Duala leaders known from modern sources and traces their purported genealogy back allowing 25 years for each generation, Mulobe seems to have lived at the same time Dutch sources first mention Monneba.