Кіріспе

Келісім-шартты басқару немесе келісім-шартты басқару - бұл клиенттермен, сатушылармен, серіктестермен немесе қызметкерлермен жасалған келісім-шарттарды басқару. Келісімшартты басқаруға келісімшарттағы шарттар мен шарттар туралы келіссөздер жүргізу және шарттар мен шарттардың сақталуын қамтамасыз ету, сондай-ақ оны іске асыру немесе орындау кезінде туындауы мүмкін кез келген өзгерістер мен толықтырулар туралы құжаттандыру және келісу кіреді. Бұл қаржылық және операциялық өнімділікті максимизациялау және тәуекелді азайту мақсатында келісімшарттарды құруды, орындауды және талдауды жүйелі және тиімді басқару процесі ретінде түйіндеуге болады. Кәсіптік келісім-шарттарда сатып алу тапсырыстары, сату шоттары, коммуналдық қызметтерге арналған келісім-шарттар, кеңесшілер мен мамандарды тағайындау жөніндегі тапсырмалар және құрылыс келісім-шарттары бар. Күрделі келісімшарттар құрылыс жобалары, қатаң реттелетін тауарлар немесе қызметтер, егжей-тегжейлі техникалық сипаттамалары бар тауарлар немесе қызметтер, зияткерлік меншік (ЗТ) келісімдері, аутсорсинг және халықаралық сауда үшін қажет. Үлкен келісімшарттардың көпшілігі келісімшарттарды басқару бағдарламалық жасақтамасын тиімді пайдалануды талап етеді. 2007 жылы жарияланған зерттеуде "Кәсіпорындардың 42%-ы үшін келісімшарттарды басқаруды жақсартудың басты драйвері тәуекелдерді жақсырақ бағалау және азайту қысымы болды" және сонымен қатар "Кәсіпорындардың 65%-ы келісімшарттардың өмірлік циклын басқару (CLM) қаржылық және құқықтық тәуекелдерге ұшырауының жақсарғанын хабарлады".

Келісімшарттар

Келісім-шарт - келісім-шартта көрсетілген шарттар мен шарттарды орындау үшін келісім-шартта көрсетілген тараптар арасындағы жазбаша немесе ауызша заңды түрде міндетті келісім. Келісімшарттың орындалуы үшін қажетті шарт, басқа нәрселермен қатар, келісімшарттың тараптарының талап етілетін келісімшарттың шарттарын қабылдауы. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл қол қою немесе орындау арқылы қол жеткізілді, бірақ көптеген юрисдикцияларда, әсіресе электрондық коммерцияның дамуымен, қабылдау формалары әр түрлі электрондық қол қою түрлерін қамтиды. Келісімшарттар көптеген түрге ие болуы мүмкін, мысалы, сатып алу келісімшарттары (лизингті қоса алғанда), сатып алу келісімшарттары, серіктестік келісімшарттары, сауда келісімшарттары және зияткерлік меншік келісімшарттары. Сату шарты - бұл компания (сатушы) мен тұтынушы арасындағы шарт, онда компания өнімдер мен/немесе қызметтерді сатуға келіседі, ал тұтынушы сатып алынған өнім/қызметтер үшін ақы төлеуге міндетті. Сатып алу шарты - бұл компания (сатып алушы) мен өнім беруші арасындағы келісімшарт, ол өнімдерді және/немесе қызметтерді келісілген шарттарда сатуды уәде етеді. Компания (сатып алушы) тауарды / қызметті мойындауға және туындаған жауапкершілік үшін төлеуге міндетті. Сатып алу шарты бөлшек сауда және өндіруші арасында жасалған жағдайда, келісім-шартта қайтарып берілген бұйымдарды өңдеу шарттары да қамтылады. Алайда кері логистиканың құны бойынша бөлшек саудашылар көбінесе тауарды сатушыға қайтарудың орнына қайтарып жібереді. Серіктестік туралы шарт екі заңды тұлға арасындағы серіктестік шарттарын ресми түрде белгілейтін шарт болуы мүмкін, олар бір-бірін коммерциялық келісімдегі "серіктестер" ретінде қарастырады. Алайда мұндай сөздерді қолдану келісімшарт жасасушы тараптардың "егер" екеуі де ортақ мақсаттарға бағытталған серіктестікте болса, солай әрекет ету ниетін білдіру үшін ғана қолданылуы мүмкін. Сондықтан, бұл ортақ құқықпен серіктестік деп аталатын, ол анықтамасы бойынша сенімгерлік міндеттерді тудырады және сонымен қатар "бірлескен және бірнеше" міндеттемелері бар.

Келісімшарттар мен сенімгерлік

Келісім-шарттарды басқарудың тағы бір аспектісі келісім-шарттар мен сенім арасындағы өзара әрекеттестікке қатысты. Әсіресе, менеджмент ғалымдары келісімшарт пен сенім дамуы арасындағы байланыстың сипатын талқылады. Бір жағынан, кейбір адамдар келісімшарттар мен сенімхаттар бірін-бірі алмастыратын болады деп айтады; яғни, бір механизмді қолдану екіншісінің артықшылықтарын азайтады. Екінші жағынан, басқалары келісімшарт пен сенім бірін-бірі толықтырады деп болжайды; яғни біреуін пайдалану екінші механизмді пайдаланудың пайдасын арттырады.

Басқару функциялары

2008 жылы Халықаралық келісімшарт және коммерциялық менеджмент қауымдастығы (IACCM, қазіргі World Commerce & Contracting) келісімшарт менеджерінің рөлін нақтылау мақсатында жоба бастады, ол бірнеше рет жаңартылды. Бұл жұмыс келісімшарт менеджерлерінің өзінде "тақырыптың (және оның түрлерінің, мысалы, коммерциялық менеджер) жұмыс рөлі, мәртебесі мен жауапкершілігінде үлкен өзгерістерді жасыратыны туралы кеңінен таралған сенім бар" екенін анықтады. Алайда, IACCM зерттеулері "Контракт менеджерлерінің (және де дедукция бойынша, Контракт менеджмент бөлімдерінің) негізгі жауапкершіліктері өте ұқсас" екенін көрсетті және ұсыныстарды дайындау мен келісімшартты келіссөздерден бастап ұйымның қызметкерлері мен оның клиенттері арасындағы "орталық" рөлге дейін, келісімшарттың аяқталуына, ұзартылуына немесе жаңартылуына сәйкес келуіне және оны соңғы нүктеде қамтамасыз етуге дейін қолданылады. Бизнес және менеджмент саласындағы ғалымдар жеке адамдар арасындағы немесе ұйымдар арасындағы қарым-қатынастарды басқарудағы келісім-шарттардың рөліне назар аударды. Әсіресе, келісімшарттар бақылау және үйлестіру құралы ретінде жұмыс істейді. Бір жағынан, келісімшарттар пайдалану немесе пайдаға пайдалану тәуекелдерін азайта алады. Екінші жағынан, келісім-шарттар тараптар арасындағы қарым-қатынасты және ақпарат алмасуды дамытуға көмектеседі.

Мемлекеттік сектордағы келісімшарттарды басқару

Ұлыбританияның мемлекеттік секторында 2009 жылы Қоғамдық палатаның мемлекеттік есеп комитеті келісімшарттарды басқаруға байланысты ресурстар мен оқыту мәселесі бойынша алаңдаушылық білдірді. Комитет коммерциялық директордың/сатып алу бөлімінің басшысы өзінің ірі келісімшарттарын басқаруға бөлінген ресурстардың деңгейін "жақсы" деп бағаламағанын, ал келісімшарт менеджерлерінің 22% өз міндеттерін дұрыс атқаруға уақыты жоқ деп санайтынын хабарлады. Келісімшарт менеджерлерінің көпшілігі тиісті оқудан өтті, бірақ 60% ұйым өз қызметкерлеріне құрылымдық оқу бағдарламасын ұсынбады. Келісімшартты басқару стандарттарын 2014 жылы Корольдік коммерциялық қызмет жариялады және олар мерзімді түрде жаңартылып отырады. Бұл стандарттар 2013 жылы "Төбелік келісімшарттарды мемлекеттік тексеру" нәтижесінде әзірленді, оны G4S және Serco компанияларымен жасалған ірі келісімшарттарды басқаруды бағалау үшін Министрлер кабинеті тапсырды және оны үкіметтің бас сатып алушысы Билл Кротерс басқарды. Бұрынғы кемшіліктерді атап өткеннен кейін, 2014 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияның Ұлттық аудит басқармасы (NAO) үкіметтің "келісімшарттарды басқаруды жақсартуға кірісіп жатқанын" сезінді, бірақ маңызды жақсарту жұмыстары әлі де жасалмады. 2016 жылдың желтоқсанында ҰҚК келісімшарттарды басқарудың жақсы тәжірибесін жариялады, ол алғаш рет 2008 жылы жарияланды. Ұлыбритания үкіметі келісімшарттарды басқаруға қатысатын мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігін арттыруға бағытталған "Келісімшарттарды басқару қабілеттері бағдарламасы" енгізді. АҚШ-та Ұлттық келісімшарттарды басқару қауымдастығы және Ұлттық мемлекеттік келісімшарт берушілер қауымдастығы мемлекеттік келісімшарттарды басқару үшін қажетті дағдыларға сертификат береді.