Кіріспе

Француз академигі (1942 жылы туған) француз әлеуметтік және танымдық ғалым Дэн Спербер (1942 жылы 20 маусымда Кань-сюр-Мер қаласында туған) - француз әлеуметтік және танымдық ғалым және философ. Оның ең ықпалды еңбектері когнитивтік антропология, лингвистикалық прагматика, ойлау психологиясы және әлеуметтік ғылымдар философиясы салаларында болды. Ол: әлеуметтік табиғатты қайта тұжырымдаудың бөлігі ретінде бейнелердің эпидемиологиясы немесе мәдени тартымдылық теориясы деп аталатын мәдени эволюцияға деген көзқарасты; (британдық философ және лингвист Дирдре Уилсонмен) өзектілік теориясын; (француз психологы Уго Мерсьемен) дәлелдеу теориясын. Sperber бұрын National Centre de la Recherche Scientifique-де Directeur de Recherche болды, ол Будапешттегі Орталық Еуропа университетінің танымдық ғылым және философия кафедраларының профессоры.

Өмірбаян

Спербер - француз австриялық романист Манес Спербердің ұлы. Ол Францияда туып, атеист болып өсті, бірақ оның ата-анасы, екеуі де діни емес ашкенази еврейлері, жас Сперберге "рабини ата-бабаларыма және жалпы алғанда кез-келген сенімі бар діни ойшылдарға құрмет" білдірді. Ол антропологияға қызығушылық танытты, өйткені ол ақылға қонымды адамдардың табиғаттан тыс нәрселерге қатысты жаңсақ діни сенімдер қалай қалыптасқанын түсіндірудің құралы болды.

Мансап

Спербер Сорбонна мен Оксфорд университетінде антропологиядан білім алған. 1965 жылы ол Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығына (CNRS) ғылыми қызметкер ретінде қосылды, бастапқыда Laboratoire d'Études Africaines (Африка зерттеулері зертханасы). Кейін ол Laboratoire d'ethnologie et de sociologie comparative (Этнология және салыстырмалы әлеуметтану), Centre de Recherche en Epistémologie Appliquée және ақырында 2001 жылдан бастап Jean Nicod институтына ауысты. Спербердің алғашқы еңбектері дін антропологиясына қатысты болды. Спербер бастапқыда Оксфордта Родни Нидхэммен танысқаннан кейін құрылымдық антропологияға қызығушылық танытты. Ол Структурализмнің негізін қалаушы ретінде танылған Клод Леви Штраустың семинарына қатысты, ол Спербердің "типіне сай емес теориялық ойларын" көтермеледі. Алайда, Спербер көп ұзамай структурализмге қатысты сын көзқарасын дамытты және интерпретациялық этнографиялық деректерді объективті жазба ретінде пайдалануды және оның түсіндірмелік күші жоқ деп қарсылық білдірді. Дегенмен, Спербер Леви Штраустың еңбегінің мұрасын естественная әлеуметтік ғылымның есігін ашу және когнитивтік антропологияның маңызды алғышысы ретінде табандылықпен қорғады. Структурализмнен бас тартқаннан кейін Спербер мәдениетті зерттеуге баламалы натуралистік көзқарас іздеді. 1975 жылы шыққан "Символизмді қайта ойлау" атты кітабында Спербер психология арқылы түсінілетін танымдық процестердің мәдени құбылыстарды, әсіресе мәдени берілуді түсінудегі маңыздылығын дәлелдеуді жалғастырды. Оның "бейнелеу эпидемиологиясы" - эпидемиология саласынан шабыт алған мәдени эволюцияға деген көзқарас. Ол халықтың ішінде мәдени бейнелеулердің (бірнеше адам ұстаған әлем туралы идеялардың) таралуын (когнитивтік және эволюциялық психологиямен жарықтандырылған) және олар мекендейтін жеке саналардың "экологиясы" арқылы түсіндіруге болады деп ұсынады. Спербердің әдісі кеңінен дарвинистік - ол популяциядағы белгілердің макро-таралуын уақыт өте әрекет ететін микро-процестердің жиынтық әсері тұрғысынан түсіндіреді, бірақ меметикадан алыстап кетеді, өйткені ол бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, бейнелеулерді репликаторлар ретінде қарамайды (мысалы, тізбекті әріптер). Мәдени эволюцияға когнитивтік және эпидемиологиялық көзқарас ықпалды болды және философ Ким Стерлни оны Роб Бойд пен Питер Ричерсонның "Калифорния мектебіне" қарама-қарсы "Париж мектебі" деп сипаттады. Оның когнитивтік ғалым Уго Мерсьермен бірге жарияланған соңғы жұмысы олардың аргументативтік ойлау теориясын ойлаудың жалпы интеракционисттік әдісіне айналдырды. Оның ең ықпалды жұмысы тіл білімі мен философияда: британдық тілші және философ Дейрдре Уилсонмен бірге ол тілдік интерпретацияға инновациялық көзқарас дамытты, ол өзектілік теориясы деп аталады, ол прагматика, тіл білімі, жасанды интеллект және когнитивтік психология саласында негізгі ағымға айналды. Ол когнитивтік процестер өзектілікті барынша арттыруға бағытталған, яғни когнитивтік күш-жігер мен когнитивтік әсерлер арасындағы оңтайлы тепе-теңдікті іздеу. CNRS-дегі emeritus лауазымынан басқа, Sperber қазіргі уақытта Орталық Еуропа университетінің танымдық ғылым және философия кафедраларында профессор. Сонымен қатар ол ғылыми талқылау және зерттеу веб-сайты - Халықаралық таным және мәдениет институтының директоры. Принстон университетінде (1989, 1990, 1992, 1993) философия, Мичиган университеті (1994, 1997), Гонконг университеті (1997), Чикаго университеті (2010); Лондон экономика мектебінде (1988, 1998, 200, 2003, 2004, 2005, 2006) антропология; Лондон университет колледжінде (1992, 20072008) лингвистика; Болонья университеті (1998) коммуникация. Ол Британ академиясының корреспондент-оқушысы. ), Ол 1991 жылы Лондондағы Корольдік антропологиялық институттың Риверс мемориалдық медалімен, 2002 жылы CNRS күміс медалімен марапатталды және 2009 жылы гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдардағы француздық зерттеулердің үздікдігі үшін Клод Леви Штраус сыйлығын алды. Оның атаулы дәрістеріне Малиновский ескерткіш лекциясы, Лондон экономика мектебі, 1984; Мирча Элиадтың дін туралы дәрістері, Батыс Мичиган университеті, 1992; Ұлыбританияның Генри Свит лекциясы Лингвистика қауымдастығы, 1998; Радклиф Браун лекциясы, Британ академиясы, 1999; Роберт Герц лекциясы, EHESS, Париж, 2005, Лурси лекциясы, Чикаго университеті, 2010; (Хьюго Мерсьемен бірге) Чандария лекциялары, Философия институты, Лондон университеті, 2011; Карл Хемпель лекциялары, Принстон университеті, Философия кафедрасы, 2017.