Кіріспе
Австралиялық аборигендік тіл Гунайкурнай немесе Гунай / Курнаи (Gunai / Kurnye) тілі, сондай-ақ Гунай, Курнаи, Ганай, Ганай немесе Курнаи (Kurnay / kɜːr / n / aɪ / KURnye) - Австралияның оңтүстік-шығыс Викториядағы Гиппстегі Гунайкурнай халқының диалекттер тобы. Бидавал диалектісі немесе жақын туысқан тіл болған. Brabralung (Bra = адам, өкпе = тиесілі) орталық Гиппсте орналасқан. Брайакалунг (Бра = адам, ак = батыс, өкпе = тиесілі) Сале айналасында тауларға дейін орналасқан. Братаулунг (братуалунг - отты жердің тұрғындары; бра = ерлер, таууа немесе товера = от, өкпе = тиесілі) Оңтүстік Гиппсте орналасқан. Krauatungalung (Kraut = шығыс, өкпе = қарамағындағы) шығысқа қарай Сноуи өзеніне орналасқан. Tatungalung (tat = теңіз, lung = тиесілі) Кинг көлі мен Веллингтон көлі арасындағы жағалау аймағында орналасқан. Гуанайкурнай диалектілері Мук танг / Бидавал диалектілерімен шатастырылған; бұл жерде екі түрлі тіл бар сияқты, бірақ қайсысы қайсысына тиесілі екені белгісіз.
The Gunaikurnai or Gunai/Kurnai ('/ɡ//ʌ//n//aɪ//k//ɜːr//n//aɪ/ GUNeye kur nye) language, also spelt Gunnai, Kurnai, Ganai, Gaanay, or Kurnay '/k//ɜːr//n//aɪ/ KURnye) is an Australian Aboriginal dialect cluster of the Gunaikurnai people in Gippsland in south east Victoria. Bidawal was either a divergent dialect or a closely related language. Brabralung (Bra = man, lung = belonging to) located in central Gippsland. Braiakalung (Bra = Man, ak = west, lung = belonging to) located around Sale through to the mountains. Brataualung (men belonging to this place which have fire; Bra = men, Taua or towera = fire, lung = belonging to) located in South Gippsland. Krauatungalung (Kraut = east, lung = belonging to) located eastwards to the Snowy River. Tatungalung (tat = sea, lung = belonging to) located in the coast area between Lake King and Lake Wellington. Gunaikurnai dialects have been confused with Muk thang/Bidawal; there appear to be two distinct languages here, but it's not clear which variety belongs to which.
Фоналогия
Басқа Виктория тілдеріндей, Гунайкурнаи тілінде де сөздердің бастапқы әріптері болады. Алайда, ол бастапқы , және кластерлер мен Австралия тілдері үшін бұл мүлдем ерекше, ал осындай үлгі Бас бұғазының арғы жағындағы Тасмания тілдерінде де кездесті.
Жаңғыру
1990 жылдардың басында Викторияның Түпкүлгілік тілдер корпорациясы (VACL) Гиппстлендтің гунни тілін қайта жаңғыртуға және қайта қалпына келтіруге бағытталған Yirruk Tinnor Gunnai / Kŭrnai тіл бағдарламасын құрды. Бағдарламаның үйлестірушісі Дорис Патон және тіл қызметкері және консультанты Линнет Соломон Дент бағдарламаға қатысады. Олар гуннай тілі мен мәдениеті туралы білімді қолдау және одан әрі тәрбиелеу үшін бірқатар ресурстық материалдарды әзірлеуге жауапты болды. Линнет Соломон Дент Викторияның оқу бағдарламалары мен бағалау органының (VCAA) абориген тілдері, мәдениеттері және Виктория мектептеріндегі қалпына келтіру: P 10 стандарттары мен протоколдар туралы Кристана Эйра Лингвистпен бірге жазды және VCE қайта жаңғырту және қалпына келтіру зерттеуіне қатысты. Бұл оқу құралдары мен ресурстар мектеп жасындағы балаларға, жоғары оқу орындарына және аборигендер қауымының мүшелеріне білім беру үшін пайдаланылады. Гуанайкурнаи 2021 жылы алғаш рет сахналық қойылымда көрінді, ол кезде Вероника Горридің "Нуллунг" ("әкелік әжесі") пьесасы Мельбурн театр компаниясының пьеса оқуы ретінде ұсынылды.
Гуанайкурнаи тілінен алынған жер атаулары
Гуанайкурнайдағы көптеген жер атауларында "жер" деген мағынаны білдіретін "мунжие" деген сөздің аяқталуы бар. Орналасқан жері: Буларра шығу тегі "көптілік" дегенді білдіреді. Брайаколунг кланының атауынан алынған. Бухан Букан мунджиеден шыққан, "сақталған жер" дегенді білдіреді. Крауатунгулунг ұлттық паркі Крауатунгулунг тайпасының атынан шыққан. Мо Мое - Mouay деген сөздің мағынасы "қоқыс", бұл ертедегі еуропалық қоныстанушылар суды құйып жібергенге дейін болған үлкен батпақты білдіреді. Моондарра "Тундер" Морвелл Гунайкурнаи сөздерінің ағылшыншаланған түрі, бұл "ұлынды опоссум" дегенді білдіреді. Алайда, басқа да көздер бұл туралы пікір таласады, өйткені гунайкурнаилық possum сөзін батысқа қарай Кулин тілдеріндегі wille немесе wollert-ке қарағанда wadthan болды. Траралгон шығу тегі белгісіз. Бұл атау "көл" деген мағынаны беретін "тара" және "кішкентай балық" деген мағынаны беретін "алгон" сөздерінің бірі. Алайда, бұл сөздер қазіргі лингвистердің гунайкурнаи тіліндегі біліміне әсер етпейді, мысалы, өзен сөзін вун вун немесе вун вун деп атайды. Тарла мен ганидің әртүрлі түрлері "кіші" және "балық" деген мағынада тіркелген. Кейбір деректерде қасық, басқалары қаздың бір түрі деп аталады. Ялоурн "қоңыр от" деген сөзден шыққан болуы мүмкін. Ярам "су мол" деген мағынаны білдіретін Ярам Ярам деген сөзден шыққан болуы мүмкін. "Йиннар" сөзі "әйел" деген сөзден шыққан деп есептеледі.