Кіріспе

Австралияның Вьетнам соғысына қатысуы Австралияның Вьетнам соғысына қатысуы 1962 жылы 30 әскери кеңесшінің кішігірім міндеттемесімен басталды және келесі онжылдықта 7 672 австралиялық қызметкердің шыңына дейін көбейді. Мензис үкіметінің 1965 жылдың сәуірінде Оңтүстік Вьетнамның қауіпсіздігіне әскери міндеттемелерін жетілдіру туралы шешім қабылдады. 1972 жылы соңғы австралиялық персонал шығарылған кезде Вьетнам соғысы Австралияның ең ұзақ соғысына айналды, ақырында Ауғанстандағы соғысқа Австралияның ұзақ мерзімді міндеттемесімен асып түсті. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Австралияның шетелдік қақтығысқа қосқан ең үлкен күш үлесі болып табылады, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметке шақыру даусынан кейін Австралиядағы ең даулы әскери іс-қимыл болды. Бастапқыда Оңтүстік-Шығыс Азияда коммунизмнің таралуына байланысты кең қолдау тапса да, әсіресе үкімет әскери міндеттілік жүктегеніне жауап ретінде соғысқа қарсы қозғалыстың ықпалы арта түсті. Австралия әскерлерінің Оңтүстік Вьетнамнан шығарылуы 1970 жылы қарашада Гортон үкіметінің басқаруымен басталды, 8 RAR өзінің міндетін аяқтады және ауыстырылмады. Кейіннен кезең-кезеңмен кері қайтарылды және 1973 жылдың 11 қаңтарына қарай Австралияның Вьетнамдағы жаулықтарға қатысуы тоқтады. Алайда, Австралия елшілігінің әскерлері елде 1973 жылдың 1 шілдесіне дейін орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін француздар Жапония басып алған Француз Индокитайына бақылау орнатуға тырысты. 1950 жылы коммунистердің қолдауымен Хо Ши Мин бастаған Вьет Мин бірінші Индокитай соғысында үстемдікке ие бола бастады. 1954 жылы Диен-Бьен-Фу шайқасында француздардың жеңілісінен кейін 1954 жылғы Женева келісімі елдің географиялық жағынан 17 -ші параллельдің солтүстігінде бөлінуіне әкелді: Солтүстікке қарай Вьетнам Демократиялық Республикасы (ВДР) (КСРО мен Қытай Халық Республикасы мойындады) және Оңтүстікке қарай Француз одағына мүше мемлекет Вьетнам мемлекеті (Коммунистік емес әлем мойындады). Женева келісімдері екі Вьетнамның үкіметтеріне елді бір үкіметпен біріктіру мақсатында сайлау өткізу үшін 1956 жылдың шілдесіне дейін мерзім белгіледі. 1955 жылы Вьетнам мемлекетінің премьер-министрі Нго Джин Дим, өтірік референдумда мемлекет басшысы Бао Даяны биліктен алып тастады және өзін жаңадан жарияланған Вьетнам Республикасының президенті деп жариялады. Содан кейін ол коммунистік солтүстікте сайлау алаяқтықтары болады және нәтижесінде олар жеңіске жетеді, өйткені олардың халқы көп. Сайлау мерзімі өткеннен кейін Солтүстік әскери қолбасшылар Оңтүстікке шабуыл жасауды дайындауға кірісті. 1957 жылдың қыркүйегінде Дием Австралияға барып, премьер-министр Роберт Мензистің биліктегі Австралияның либералды партиясы мен оппозициялық Австралияның еңбек партиясының (АЛП) күшті қолдауына ие болды. Диемді католиктер қауымы ерекше құрметтейтін, өйткені ол өзінің еліндегі католиктер азшылығының пайдасына кемсітушілікпен қараған саясатты жүргізді және католиктер шіркеуіне ерекше билік берді. 1962 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы жағдай өте тұрақсыз болды, сондықтан Дьем АҚШ пен оның одақтастарына көбейіп келе жатқан бүлікшілдікке және оның Оңтүстік Вьетнамның қауіпсіздігіне төнген қауіпке қарсы тұру үшін көмек сұрады. Осыдан кейін АҚШ оңтүстік вьетнамдықтарға тактикалық және логистикалық кеңестер беру үшін кеңесшілерін жіберуге кірісті. Сонымен қатар, АҚШ Оңтүстік Вьетнамның тек АҚШ-тың қуыршақ мемлекеті екендігі туралы коммунистік пропагандаға қарсы тұру үшін және мүмкіндігінше көптеген басқа халықтарды тарту үшін Көп Тулар бағдарламасын құру арқылы Оңтүстік Вьетнам үкіметінің заңдылығын арттыруға тырысты. Осылайша Австралия, АҚШ-тың одақтасы ретінде, ANZUS пакты бойынша міндеттемелері бар және АҚШ-пен одақты нығайтуға үмітпен, Вьетнам соғысына қатысты. 1962 және 1972 жылдар аралығында Австралия Вьетнамға 60 000-ға жуық адам, соның ішінде құрлық әскерлері, теңіз күштері мен әуе активтерін жіберді және соғыс күш-жігеріне едәуір көлемде материал-жабдықтар берді. Австралия әскерлерінің Малайяда жинаған тәжірибесін ескере отырып, Австралия Вьетнамға джунглидегі соғыс тактикасы бойынша сарапшы кеңесшілер беру арқылы үлес қоса алады деп ойланды. Австралия үкіметі алғашқы жауап ретінде Вьетнамға 30 әскери кеңесші жіберді, олар Австралия армиясының Вьетнамға оқу тобы (AATTV) ретінде жіберілді, олар "команда" деп те аталады. Австралиялық әскери ...

Австралияның міндеттемелерін арттыру, 1965-1970

1964 жылдың тамызында Австралияның Корольдік әуе күштері (RAAF) Карибу көлігін Вунг-Тау портына жіберді. 1964 жылдың аяғында Оңтүстік Вьетнамда 200-ге жуық австралиялық әскери адам болды, оның ішінде инженерлер мен хирургтар тобы, сондай-ақ үлкен AATTV тобы болды. Армияның көлемін арттыру үшін, жаяу әскерге көбірек бассейнді қамтамасыз ету арқылы, Австралия Үкіметі 1964 жылдың қарашасында 20 жастағыларға міндетті әскери қызмет көрсетуді енгізді. Бұдан кейін Оңтүстік Вьетнамда қызмет еткен батальондарда Ұлттық әскери қызметшілер болды. Соғыс күшейген сайын, AATTV желтоқсанға қарай шамамен 100 адамға дейін өсті. 1965 жылдың 29 сәуірінде Мензис үкіметке Оңтүстік Вьетнамнан қосымша әскери көмек сұранысы келіп түскенін хабарлады. "Біз АҚШ үкіметімен тығыз келіссөздер жүргізіп, Вьетнамда қызмет етуге жаяу әскер батальонын ұсыну туралы шешім қабылдадық". Ол Оңтүстік Вьетнамдағы коммунистік жеңістің Австралияға тікелей әскери қауіп төндіретінін айтты. "Бұл Қытайдың Үнді және Тынық мұхиты аралығында жүргізіп жатқан ісі деп қарастыру керек" деп қосты ол. Оңтүстік Вьетнам үкіметі сол кезде ресми өтініш жасады ма деген мәселе дау туды. Оңтүстік Вьетнамның премьер-министрі Трэн Ван Хун 1964 жылы желтоқсанда өтініш жасаса да, Хунның орнындағы Фан Хуй Куатты "австралиялық батальонды қабылдауға мәжбүрлеу" керек болды. Осыған байланысты, бұл шешімді Австралия үкіметі қорғаныс министрлігінің кеңесіне қарсы, АҚШ жауынгерлік әскерлерінің міндеттемесімен сәйкес келген деп мәлімдеді. Осы хабарландырудың нәтижесінде 1-ші батальон, Корольдік австралиялық полк (1 RAR) орналастырылды. Батальонның алдыңғы қатарлы элементтері 1965 жылы 27 мамырда Австралиядан кетіп қалды. 4/19-шы Уэльс принсі жеңіл ат әскерінің бронетранспортерлері мен логистика қызметкерлерінің қатысуымен олар 1965 жылы маусым айында Вьетнамға келгеннен кейін бірнеше операцияларды жүргізді. Осы арада 1 RAR-дің АҚШ күштеріне қосылуы Австралия мен Американың операциялық әдістері арасындағы айырмашылықтарды көрсетті, ал Австралия мен АҚШ әскери басшылары кейіннен Австралияның жауынгерлік күштері бөлек провинцияда орналасуы керек деп келісті. Бұл Австралия армиясына АҚШ-тан тәуелсіз "өздерінің тактикалық соғысын жүргізуге" мүмкіндік береді. 1966 жылдың сәуірінде Нуи-Дат қаласында орналасқан Фхук-Тюй провинциясында 1-Австралиялық арнайы жұмыс тобы (1 АТФ) құрылды. 1 АТФ құрамында екі (1967 жылдан кейін үш) жаяу әскер батальоны, әскер, кейіннен эскадрилья, 1-ші бронетранспортер эскадрильясының бронетранспортерлері және Арнайы әуе қызметі полкінің (SASR) жасағы, сондай-ақ 1-ші австралиялық логистикалық қолдау тобы (1 ALSG) командасы бойынша көмек көрсету қызметі болды. 1967 жылы желтоқсанда "Сентурион" танкілерінің эскадрильясы қосылды. Жаңа Зеландиялық батарея мен АҚШ-тың батареясы. С. 35-ші далалық артиллерия полкі арнайы топқа қосылды. Жаңа Зеландияның жаяу әскерлері 1967 жылы орналастырылды және 1968 жылдың наурыз айынан кейін 1 АТФ-мен қызмет ететін австралиялық батальондарға біріктірілді. Бірлескен жаяу әскерлер кейін "ANZAC батальондары" деп аталды. 1 АТФ-ның жауапкершілігі Phước Tuy провинциясының қауіпсіздігі болды, ірі қалаларды қоспағанда. Соғыс кезінде RAAF CAC 27 No. 79-шы эскадрилья Таиландтағы Убон әуе базасына Австралияның SEATO міндеттемелерінің бөлігі ретінде орналастырылды. "Сейберлер" Солтүстік Вьетнамға қарсы тікелей жаулықтарға қатыспады және 1968 жылы шығарылды. Австралияның Корольдік әскери-теңіз флоты (RAN) де маңызды үлес қосты, ол жағалаудағы бомбалау рөлінде алты айлық айналымда қару желісіне орналастырылған бір жойғышты орналастыруды қамтыды. Сонымен қатар Вьетнамдағы әскери-теңіз флотының вертолет ұшуы және әскери-теңіз флотының суға түсуге рұқсат беру тобы да жұмылдырылды. Ескірген HMAS Сидней әуе кемесі әскерлер кемесінде қайта құрылғаннан кейін Австралияның жер асты күштерінің басым бөлігін Оңтүстік Вьетнамға жеткізу үшін пайдаланылды. Армия мен RAAF медбикелік қызметінің әйел мүшелері Вьетнамда басынан бастап болды және күш өскен сайын медициналық мүмкіндіктер 1968 жылы 1 сәуірде Вунг Тауда 1-ші Австралия дала ауруханасын құру арқылы кеңейтілді. Австралиялық тұрғыдан алғанда, соғыстың ең әйгілі оқиғасы 1966 жылдың 18-19 тамызында болған Лонг-Тан шайқасы болды. Ұрыс барысында 6 RAR ротасы, саны жағынан басымдылығына қарамастан, полк күшінің шабуылға ұшырауына қарсы тұрды. 18 австралиялық қаза тауып, 24 адам жараланды, ал кем дегенде 245 ВК-та қаза тапты. Бұл Австралияның ше�...

Австралия әскерлерінің шығарылуы, 1970-1973

Австралияның әскерін шығаруы 1970 жылдың қарашасында басталды. АҚШ-тың Вьетнамдастыру стратегиясының нәтижесінде және Австралия үкіметі өзінің соғысқа деген міндеттемелерін азайтуға құштар болғандықтан, 8 RAR өзінің қызметтік кезеңі аяқталғаннан кейін ауыстырылмады. 1 АТФ қайтадан екі жаяу әскер батальонына дейін қысқарды, бірақ айтарлықтай броня, артиллерия және авиациялық қолдау қалды. Австралиялық операциялардың аймағы бұрынғыдай болды, күштерді қысқарту қалған батальондарға жүктемені арттырды. 1971 жылы провинция жергілікті ВК-ның күштерімен толықтай тазартылды, олар қазір Солтүстік Вьетнамнан келген күшейткіштерге көбірек тәуелді болды. Кейбір жетістіктердің көрсеткіші ретінде Сайгон мен Вунг Тау арасындағы Фху Тюй арқылы өтетін 15-ші магистральды қараусыз көліктер үшін ашты. Осыған қарамастан ВК жергілікті операцияларды жүргізу қабілетін сақтады. 1970 жылдың қарашасында бөлімнің күші 227 кеңесшіге жетті. 1971 жылы Австралияның жауынгерлік күштері одан әрі қысқартылды. 1971 жылы 18 тамызда Австралия мен Жаңа Зеландия Вьетнамнан өз әскерлерін шығаруға шешім қабылдады; Австралия премьер-министрі Уильям Макмахон 1 қазанда АТФ-тың жұмысын тоқтататынын және кезең-кезеңмен қайтарып алуды бастайтынын мәлімдеді. 21 қыркүйектегі Нуи Ле шайқасы Аустралия әскерлерінің соғыста жүргізген соңғы ірі шайқасы болып шықты және оның нәтижесінде бес австралиялық адам қаза тауып, 30 адам жарақат алды. Ақырында, 16 қазанда австралиялық күштер Нуи Даттағы базаны Оңтүстік Вьетнам күштеріне тапсырды, ал 4 RAR-дің негізгі корпусы - Оңтүстік Вьетнамдағы соңғы австралиялық жаяу әскер батальоны - Австралияға HMAS Сидней кемесімен 1971 жылдың 9 желтоқсанында жөнелтілді. Осы уақытта D компаниясы, 4 RAR шабуылдаушы пионерлер мен миномет бөлімдерімен және БТК жасағымен Вунг Тауда жұмыс тобының штабын және 1 ALSG-ді қорғау үшін, дүкендер мен жабдықтарды соңғы қайтарып алу аяқталғанға дейін қалды, ақыры 1972 жылдың 12 наурызында Австралияға оралды. Австралиялық кеңесшілер Вьетнам әскерлерін жаңадан сайланған Гоф Уитлэмнің австралиялық еңбек үкіметі 1972 жылдың 18 желтоқсанына дейін қалған кеңесшілерді қайтарып алатынын жариялағанға дейін жаттықтыра берді. Тек 1973 жылдың 11 қаңтарында Австралияның генерал-губернаторы Пол Хаслюк жауынгерлік операцияларды тоқтату туралы мәлімдеді. Австралия әскерлері Сайгонда 1973 жылдың 1 шілдесіне дейін Австралия елшілігін күзетіп тұрды. Алты австралиялық іс-әрекет кезінде жоғалған деп саналады, бірақ бұл адамдар іс-әрекет кезінде қаза тапқан австралиялықтардың тізіміне кіреді және олардың соңғы сүйектері 2009 жылы Австралияға қайтарылды. 1962 жылдан 1972 жылдың наурызына дейін Аустралияның соғысқа қатысуы 218,4 миллион долларды құрады. 1975 жылдың наурыз айында Австралия үкіметі Оңтүстік Вьетнамға Солтүстік Вьетнамның Хо Ши Минь жорығынан қашып келген босқындарға гуманитарлық көмек көрсету үшін RAAF көлік ұшақтарын жіберді. Бірінші австралиялық C 130 Hercules 30 наурызда Тан Сон Нхат әуежайына келді және "S бөлінісі" деп аталатын күш сәуірдің екінші аптасына дейін сегіз Hercules-ке жетті. S жасағының ұшақтары майдан шебіне жақын қалалардан босқындарды тасымалдайтын және австралиялықтарды және бірнеше жүз вьетнамдық жетімдерді Сайгоннан Малайзияға эвакуациялайтын. Олар сондай-ақ Фу Куо аралындағы Ан Тхой қаласындағы босқындар лагеріне да үнемі қажетті заттарды жеткізіп тұратын. Қауіпсіздіктің нашарлауына байланысты австралиялық ұшақ сәуірдің ортасында Бангкокка қайтарылды, одан олар күн сайын Оңтүстік Вьетнамға ұшып кетеді. Саигонға RAAF-тың соңғы үш ұшуы 25 сәуірде, Австралия елшілігі эвакуацияланғанда болды. Австралиялықтардың барлығы эвакуацияланған, ал 130 Оңтүстік вьетнамдықтар елшілікте жұмыс істеді және эвакуациялау туралы уәде берілді. Уитлэм кейіннен 1975 жылы сәуірде Сайгонның құлауынан кейін Оңтүстік Вьетнам босқындарын қабылдаудан бас тартты, оның ішінде австралиялық елшілік қызметкерлері де болды, оларды кейін коммунистер қайта тәрбиелеу лагерлеріне жіберді. Либералдылар - Малкольм Фрейзердің басшылығымен - Уитламды айыптап, 1975 жылғы федералды сайлауда лейбористерді жеңгеннен кейін Оңтүстік Вьетнам босқындарына Австралияға көптеп келуіне рұқсат берді.

Соғысқа қарсы наразылық

Австралияда соғысқа қарсылық бастапқыда өте аз болды. Бастапқыда қоғамдық пікір Вьетнамдағы үкіметтік саясатты қатты қолдады және АЛП (оның басым бөлігі оппозицияда болған) көшбасшысы Артур Калвелл 1966 жылғы федералды сайлау Вьетнам мәселесі бойынша өткізілетінін жариялағанда, партия ондаған жылдардағы ең үлкен саяси жеңіске ұшырады. Соғысқа қарсы сезімдер 1967 жылдан бастап тез күшейді, бірақ ол ешқашан Австралия қауымдастығының көпшілігінің қолдауына ие болмады. Солшыл орталық АЛП коммунистерге көбірек ықылас білдірді және Калвелл Оңтүстік Вьетнамның премьер-министрі Нгуен Као Киді 1967 жылғы сапарынан бұрын "фашистік диктатор" және "қасапшы" деп айыптады. Сапардың алдындағы дау-дамайларға қарамастан, Кай сәтті өтті. Ол баспасөз мен қоғамның кейбір бөліктерінің жауыздық сезімдеріне қарамастан, БАҚ-пен тиімді қарым-қатынаста болды. Tribune журналының журналисі Гарри Стейннің жауыздықпен жауап бергенінен кейін, Кай Стейнге өзінің ұшуында Оңтүстік Вьетнамға жеке өзі баруды ұсынды. Аустралия үкіметі соғыста аймақтық стратегиялық перспективалардың нашарлауына жауап ретінде әскери міндеттілік енгізуге ALP және қоғамның көптеген топтары үнемі қарсы болды. Кейбір топтар әскери қызметке шақыруды қарсы алып, оларға ақшалай айыппұл салуға әкеп соғатын әскери міндеттілік туралы хабарлаған хаттарды өртеп жіберді немесе жас жігіттерді әскери міндеттілікке тіркелуден бас тартуға итермеледі, бұл бас бостандығынан айырумен жазаланады. Өлім-жітім туралы қоғамдық алаңдаушылықты ардақты ұстағандардың қамауға алынуы күшейте түсті және Вьетнамның азаматтық азаматтарына жасалған зұлымдықтардың ашылуымен күшейтілді, бұл 1967 мен 1970 жылдар аралығында соғысқа қарсылық білдірудің тез өсуіне әкелді. 1969 жылғы федералды сайлаудан кейін лейбористер тағы да жеңіліске ұшырады, бірақ көпшілік арасында Вьетнам туралы пікір алмасулар үкімет саясатына қарсы болғандардың үстемдігіне айналды. 1970 жылы 8 мамырда Австралияның ірі қалаларында АҚШ-тағы шерулермен сәйкес келетін мораторий жүрістері өткізілді. Мельбурн қаласында өткен демонстрацияны болашақ вице-премьер Джим Кернс басқарды, оған шамамен 100 000 адам қолдау көрсетті. Австралия бойынша 200 мың адам қатысқан. Әскерге шақырудан бас тартқандар саны аз болды. 1970 жылы әскери қызметке шақыру қағаздары берілгендердің 99,8 пайызы соларға сәйкес келді. 1970 жылдың 18 қыркүйегінде және 1971 жылдың 30 маусымында тағы да мораторийлер қабылданды. Автор Пол Хамның айтуынша, саяси пікірталастар "қатер мен зорлық-зомбылыққа" қарай ығысып кеткендіктен, бейбітшілік қозғалысы өзінің бастапқы рухын жоғалтты. Хам "солшыл экстремистер" деп атаған элементтердің үстемдігімен, іс-шараларды ұйымдастырушылар Солтүстік Вьетнам үкіметінің мүшелеріне қатысуға шақыру жіберді, бірақ Австралия үкіметі оларға виза беруден бас тартқандықтан бұл кедергі болды. Келесі шерулерге қатысушылар саны 1970 жылдың мамыр айындағыға қарағанда төмен болды. Шерулер барысында бірнеше факторлар, соның ішінде наразылық білдірушілерге не істеуге рұқсат етілгендігі туралы ережелерді түсінбеушілік, полицияның агрессивті тактикасы және наразылық білдірушілердің агитациясы нәтижесінде екінші шеру қатыгездікке айналды. Сиднейде 173 адам тұтқындалды, ал Мельбурн қаласында полиция қалыңдықты бақылауға тырысты. Осыған қарамастан, соғысқа қарсылық Вьетнамдағы әскери қызметте көбейген кезде, Австралия қауымдастығының кейбір бөліктері оны жанашырлықпен қарамай, қарсылық білдірді. Соғыстан кейінгі жылдары Вьетнам ардагерлерінің кейбірі әлеуметтік изоляцияны және қоғамға қайта бейімделу проблемаларын бастан кешірді. Дегенмен, Вьетнам соғысы кезінде әр солдаттың қызмет кезеңі бір жылға шектелгендіктен (кейбір сарбаздар екінші немесе тіпті үшінші кезеңге тіркелуді таңдаған болса да), жауынгерлік стресстен зардап шегетін сарбаздардың саны, мүмкін, басқаша болғаннан гөрі шектеулі болған. Соғысқа қарсы қозғалыстың кейбір бөлімдерінен оралған сарбаздарға қатысты жағымсыз сезімдермен қатар, Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінің кейбірдері Вьетнам соғысы ардагерлеріне қатысты жағымсыз пікірлер білдірді. Нәтижесінде көптеген австралиялық Вьетнам ардагерлері Вьетнам соғысының ардагерлері "нағыз соғыс" жүргізбеді деген негізге 1960 және 1970 жылдары қайтып келген әскери қызметшілердің лигасына (RSL) қосылудан шеттетілді. РСЛ-нің жауабы ел бойынша әртүрлі болды, және кейбір ветерандар Вьетнамнан бас тарт�...

Австралияның сыртқы және қорғаныс саясатына әсері

Вьетнам соғысынан кейін АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Азиядан кетуі Австралияны тәуелсіз сыртқы саясатты қабылдауға мәжбүр етті. Ол алға қорғаныс пен күшті одақтастарға арқа сүйеуден аулақ болып, континенттік Австралияны қорғауға және әскери өзін-өзі қамтамасыз етуге көбірек көңіл бөледі. Бұл кейіннен 1980 және 1990 жылдары әскери күштер құрылымына маңызды әсер етті. Вьетнамдағы тәжірибе сонымен қатар құрбандарға төзбеушілікті тудырды, нәтижесінде Австралияның бірінен соң бірі келген үкіметтері шетелде әскери күштерді орналастыруға қатысты сақтанған. Дегенмен, "өлкініктен тыс елдерге күш жіберу" Вьетнамнан кейінгі дәуірде Австралияның стратегиялық мінез-құлқының бір ерекшелігі болды, ал АҚШ одағы XXI ғасырдың басында оның сыртқы саясатының негізгі аспектісі болып қала берді.