Кіріспе
Бірінші Индокитай соғысындағы шайқас – Виетминнің 4-ші колониялық жолындағы шайқасы, сонымен қатар Күзгі-қысқы шекаралық науқаны (Chiến Dịch Biên Giới Thu Đông) деп те аталады. Бұл шайқас Бірінші Индокитай соғысы кезінде болды. Ол 4-ші колониялық жол (RC4, сондай-ақ 4-ші тас жол) бойында өтті, бұл жол француз әскери базасын Cao Bằng қаласына жабдықтау үшін қолданылды. Бұған дейін 1947-1949 жылдары француз әскери көліктері осы жолда бірнеше рет шабуылға ұшыраған. 1950 жылғы шекаралық науқанындағы Виетминнің мақсаты – жаңадан құрылған Қытай Халық Республикасынан келетін жабдықтау ағыны үшін Вьетнам-Қытай шекарасына жол ашу болды. Бұл науқанда Виетмин жаңа тактикаларды сынап, бұрын қолданылмаған кең ауқымды шайқаста тәжірибе жинақтап алмақшы болды. Шайқас 1950 жылдың 30 қыркүйегінен 18 қазанға дейін жалғасты және француз әскерінің жеңілісімен аяқталды. Француз армиясының бірнеше бөлімшелері, оның ішінде Француз шетел легионының бірнеше батальондары Виетминнің шабуылына ұшырап, жауынгерлік бірлік ретінде тоқтатылды.
The Battle of Route Coloniale 4, also called the Autumn Winter Border Campaign (Chiến Dịch Biên Giới Thu Đông) by the Viet Minh, was a battle of the First Indochina War. It took place along Route Coloniale 4 (RC4, also known as Highway 4), a road used to supply the French military base at Cao Bằng. French military traffic along the road had previously been subject to an ongoing series of ambushes during 1947–1949. The aim of Việt Minh in the 1950 Border Campaign was clearing the way to the Vietnam China border for the supply flow from the newly formed People's Republic of China. In this campaign the Việt Minh also tried to test new tactics and gain new experiences in a large scale battle which the Việt Minh had not previously used. The battle lasted from 30 September to 18 October 1950 and resulted in a French defeat. Several units of the French army, including some battalions of the French Foreign Legion, were devastated by the Việt Minh and essentially ceased to exist as fighting units.
RC4 Бірінші Индокитай соғысында
Француз Индокинайы соғысы (1945–1954) кезінде француз күштері Вьетнамды қайта бағындыруға тырысты, ал Хо Ши Мин басқаратын вьетнамдық партизандық күштер, Вьетминь, тәуелсіздік үшін күресті. Бастапқыда Вьетминь жақсы жабдықталған және даярланған француз күштеріне қарсы тұра алмады. 1949 жылы Мао Цзэдунның Қытай Халық Азаттық Армиясы Чан Кайши басқарған ұлтшылдарды жеңгеннен кейін олардың жағдайы жақсарды. Бұл Вьетминьге, енді толығымен Вьетнам Жұмысшы партиясының мүшелерінен құралған, ұйымдасу мен оқытуға қауіпсіз жағдай жасады, сондай-ақ қару-жарақ пен логистикалық қолдау көрсетуге дайын одақтас тапты. Вьетминьнің әскери жетекшісі Во Нгуен Гиап 1950 жылдың басында француздарға қарсы шабуылға шықты. Ақпаннан сәуірге дейін оның Ле Хонг Фонг I операциясы Қызыл өзен аңғары арқылы жүрді, нәтижесінде Вьетминь Қытай шекарасына жақын Тонкиннің солтүстік-батысын бақылауға алды. RC4 тас жолынан басқа, бұл аймақ Вьетминьнің бекінісіне айналды. 25 мамырда 2500 вьетминь әскері RC4 стратегиялық орталығында орналасқан Дунг-Кедегі француз бекінісін басып алды, осылайша Каобанг пен Лангсон арасындағы жабдықтау жолын үзіп тастады. 27 мамыр күні француз парашютистері Дунг-Кені қайта басып алды, ал легионерлер ротасы бекіністі өздеріне қаратып алды. Осы уақыт аралығында Вьетминьнің тұрақты армиясы өсіп, тәжірибесі артты. Қыркүйек айының басында ол 70 батальоннан тұратын 100 000 жауынгерден, сондай-ақ 40 000 адамнан тұратын 33 аймақтық батальоннан және 60 000 жергілікті қолдау қызметкерлерінен құралды. Содан кейін Гиап Вьетнамның солтүгіндегі RC4 бойындағы француз позицияларын миналар мен тұзақтармен шабуылдады. Француздар жол бойындағы кішкентай бекеттерін таратып, Дунг-Ке мен Каобангтағы нығайтылған позицияларда күштерін шоғырландырды. Гиап Ле Хонг Фонг II операциясы аясында француз позицияларына тағы бір шабуыл жасауды жоспарлады. 16 қыркүйекте Вьетминьнің бес жаяу әскері және бір ауыр қару батальоны Дунг-Кені шабуылдады. Ол кезде 3-ші полктің 2-ші батальонының 5-ші және 6-шы роталарынан тұратын 300-ге жуық француз Шетелдік Легионының әскері бекіністе гарнизонмен орналасқан. 18 қыркүйекте қамал қатты шайқастан кейін басып алынды, тек 12 аман қалған адам жақын маңдағы Тхетхе бекетіне қашып үлкерді. 140 легионер тұтқынға алынды, ал қалғандары қаза тапты немесе жоғалып кетті. Тхетхе 17 қыркүйекте парашютпен түскен Шетелдік Легионның 1-ші парашют батальоны (1-ші BEP) тарапынан тез күшейтілді. 1-ші BEP Тхетхеде күтіп отырды, ал француз отаршылдық әскерлері, Марокконың 1-ші және 11-ші таборлары және 8-ші Марокколық Тиралер полкінің 1-ші маршырушы батальоны Лангсон қаласында жиналды. Полковник Ле Пейдж басқаратын, Байярд тобы деп аталған біріктірілген күш 3500 адамнан тұрды. Әскер тобы барлау жұмыстарын жүргізіп, Вьетминьнің ірі шабуылды жоспарлап отырғанын айтқан тұтқындарды ұстады. Осы уақытта Француз Индокинайының бас қолбасшысы генерал Марсель Карпентье Каобангты эвакуациялауға шешім қабылдады. Каобанг бекінісінің командирі полковник Чартонға ауыр техникасын және автокөлігін жою және Дунг-Кеге қарай эвакуациялау бұйрығы берілді. Баярд тобы Тхетхеден солтүстікке қарай соғысып, Дунг-Кені қайта басып алып, Каобанг тобымен байланысу үшін жеткілікті уақыт ұстауы жоспарланған. Бұл топ 2600 әскер мен 500 азаматтық адамнан тұрды, соңғылары негізінен француздық тай партизандары мен олардың отбасыларынан құралды.
RC4 шайқасы
30 қыркүйекте Groupement Bayard 1 BEP бастаған күйі Thất Khê-ден жолға шықты. Алайда, Гиап Тоң Ке маңына он батальонды шоғырландырды, оларды толық артиллерия полкімен және Ле Хонг Фонг I күштерінің қалдықтарымен күшейтті. Вьетминдер француз күштерін кері тартты, олар кері шегінуге және әуе көмегін күтуге мәжбүр болды. Ле Пейдж 2 қазанда шабуылды жаңартты, Вьетмин күштерінің көптігіне байланысты Дунг Кеді айналып өту үшін батысқа қарай жылжыды. Осы уақытта полковник Шартонның тобы, 3-ші REI 3-ші батальонының басшылығымен, 1 қазанда Cao Bằng-ден шықты; бұйрыққа қарамастан, ол өзімен бірге ауыр жабдықтарын алып кетті. Топтың RC4 бойымен қозғалысын Вьетмин жасаған шабуылдар баяулатты. Қаһарлы шайқастан кейін олар ауыр жабдықтарын тастап, 5 қазанда Тоң Ке төңірегінде Bayard тобымен қосылды. Француз күштері Кок-Ха шатқалына тығылып, 7 қазанға дейін толығымен жойылды. Мартин Уиндроу: «500-ге жуық парашютист болған Легионның парашют батальонынан осы қиын шайқастан 130-ға жуық адам шықты; олар 75 футтық жартастан жараланған әріптестерін арқаларына байлап, лианалармен төмен түсіп қана құтылды» деп жазды. Қоршауда қалған әскерге көмектесу үшін лейтенант Лот басқаратын 1-ші БЭП ауыстыру ротасы (120 адам) капитан Кэзоу басқаратын 3-ші Колониялық Командалық Парашют батальонының (3-ші БККП) 268 адамымен біріктіріліп, 8 қазанда Тхет Хеге парашютпен жіберілді, бірақ келесі аптада олар да жойылды. Капитан Жанпьер басқаратын 1-ші БЭП-тің 23 ғана аман қалғандары француз шебіне қашып құтыла алды: бұл шайқаста жоғалған алғашқы француз парашют батальоны болды, одан кейін 3-ші БККП, оның ішінде 14 сарбаз ғана жарақатсыз оралды.
Салдары
Операцияға қатысқан 6000-нан астам француз сарбазы мен азаматының тек 700-і ғана француз шебіне жетті. 17 қазанда оңтүстікке қарайғы келесі француз базасы Ланг Сон тастап кетеліп, 18 қазанда француз командованиесі RC4 жолымен Ланг Сонның оңтүстігіндегі бекеттерді эвакуациялады. Француздық Ханойда үрей тарады және эвакуация туралы әңгімелер қозғалды. Бірақ, соңында генерал Жан де Латтр де Тассиньи 1950 жылдың соңында Карпентиердің орнын Француз Индокитайының бас қолбасшысы ретінде алмастырып, француздық рухты қайта жаңғыртты. Шекаралық науқан аяқталған соң, Вьетминь Вьетнам-Қытай шекарасының үлкен бөлігін бақылады. Гиап бұрынғы жағдайды, яғни француздықтардың солтүстік шекараны бақылауын, "қоршауда шайқас" деп атады. Бұл "қоршау" 1945 жылы басталды және француз армиясының Вьетминьді қалай қоршап алғанын көрсетеді. Шекаралық науқан жеңіліске ұшырағаннан кейін, Вьетминь "қоршауды" жойғаннан кейін социалистік одақтастарына еркін қол жеткізе алды. Қоршаудағы шайқас – бұл соғыстан кейін Вьетминьнің Коммунистік блогымен осы жеңіске дейінгі қарым-қатынасын сипаттау үшін қолданылған кезең.