Кіріспе

Болгарияның ақын және жазушысы Христо Димитров Измирлиев, Христо Смирненский, (1898, 17 қыркүйек, ОС 1923 жылы 18 маусым) болгар ақын және прозашы, болгар коммунистік партиясына мүше болып, оның шығармалары социалистік идеалдарды жеңіл жүректі және гуманистік стильде қорғады. Ол 24 жасында қайтыс болып, үш жыл ғана еңбек етіп, көптеген еңбектер қалдырды.

Ерте өмір

1898 жылы Македонияның Кукуш қаласында (қазіргі Килькис, Грекия) дүниеге келген Христо Измирлиев, оның дәстүрі және іс-әрекеті бар халық болды. Туше Даливановтың айтуынша, Христо кедей отбасынан шыққан; Христоның әкесі Димитар Измирлиев грек билігімен оның социалистік көзқарасына байланысты саяси келіспеушіліктер туындағанға дейін Кукуш қаласында маңызды және құрметке ие адам болған. 1912 жылы 8 қазанда Смирненский 14 жаста болғанда, Бірінші Балқан соғысы басталып, болгар әскерлері Кукуштан кетіп қалды. Балқан одақтастарының жеңісінен кейін келіспеушіліктер пайда болды және Екінші Балқан соғысы басталды. Грекия әскерлері Кукуш қаласын басып алғаннан кейін оны өртеп жіберді. Димитар Измирлиев пен оның әйелі кедейлік жағдайында өмір сүрсе де, балалары білім алуына қамқорлық жасады. Христо техникалық мектепте оқыды, ал оның кіші інісі Анастас газет сату арқылы отбасына көмектесті. Христо Смирненский 1915 жылы колледждің екінші курсында K'vo da e (Барлығы да болады) сатирикалық газетінде әдеби тұңғышын жасады. Ол алғаш рет Smyah i salzi (Күлкі мен көз жастар) журналында өзін "Смирненский" деп атады. Жас болса да, Хирсто көп ұзамай сол кездегі ең танымал жазушылардың біріне айналды. 1917 жылы ол алғаш рет Смирненский деген псевдонимді қолданды. Техникалық мектепте оқыған кезінде ол отаршылдық дүкенде жұмыс істеді. Осы уақытта Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1917 жылы мамыр айында Христо әскери мектепке кадет ретінде оқуға түседі. 1917 жылдың соңында Қазан төңкерісі басталды. Оқушылардың коммунистік идеялардың ықпалына түспеу үшін мектепте карантин жарияланды. 1918 жылы сәуірде Христо өзінің алғашқы өлеңдер жинағын шығарды, Разнокалибрени ваздишки в стихове и проза (Ар түрлі өлшемдегі үшкүріктер, өлеңдер мен прозада). Бұл жинақ әзіл-сықақ сипатына ие болды; кейін автордың өзі сынға алды. 1918 жылы король Фердинандқа қарсы жасақшылардың көтерілісі оның тұжырымдамалық дамуына қатты әсер етті. Смирненский Софиядағы қант зауытының жанында болған ең қанды қақтығыстың куәсі болды. Биліктің бүлікшілерді қатыгездікпен жеңгені үшін қорқып, ол қараша айында әскери мектепті тастап кетті.

Ересектілік жылдары

Азаматтық өмірге енгеннен кейін Смирненский танымал газеттің редакциялық кеңесінің мүшесі болды, бірақ ол кеңсе қызметкері, репортер, қазынашы, редактор және корректор болып өмір сүрді. 1919 - 1920 жылдар Софияда күрделі кезең болды. 1919 жылы қарашада Смирненский коммунистік партияның "Қызыл күлкі" апталық әдеби журналында жарияланды. Смирненскийдің әзіл-сықағы әлеуметтік тұрғыдан көбірек танымал болды. Ол сотталған сарбаздарға кешірім жасауды және жұмысшылардың материалдық жағдайын жақсартуды сұраған сияқты іс-шараларға қатысты. Бірте-бірте оның әлеуметтік бағыты идеологиялық көзқарасының шешуші факторына айналып, ол пролетариат үшін күрескерге айналды. 1920 жылдың көктемінде ол Коммунистік жастар лигасының, ал 1921 жылы Болгария Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1920 жыл Смирненскийдің шығармашылық жолында бұрылыс болды. Коммунистер оның алғашқы шығармашылық іс-әрекеттерін поэзиялық жетістіктердің "декадативті" символикасының көрінісі ретінде көрді. Социалистік әдеби сынға сәйкес, оның алғашқы поэмасы "Қызыл күлкі" журналының мамыр күні шығарылымында жарияланған "Биринчи май" болды. Смирненский "Қызыл күлкі" журналында бірнеше өлеңдер жинағын жариялады: "Ней" (1920 жылы 26 маусым), "Қызыл отрядтар" (1920 жылы 3 қыркүйек), "Көше" және "Келер күн" (1920 жылы 24 қыркүйек), "Жаңа күннің херальды" (1920 жылы 15 қазан), "Солтүстік жарық" (1920 жылы 29 қазан), "Шорма" (1921 жылы 6 қаңтар), "Берлиндегі дауыл" (1921 жылы 13 қаңтар), "Жохан" (1921 жылы 27 қаңтар) және басқалары. Оның жаңа эстетикалық көзқарасын білдіретін бірнеше ондаған шығармалары "Қызыл күлкі" және "Жұмысшылар газеті" партиялық басылымында жарияланды. 1922 жылдың ақпан айының соңында партияның баспашысы "Озаттандыру" жалпы жұмысшы кооперативтік қоғамы Смирненскийдің өмірінде жарық көрген екінші және соңғы өлеңдер жинағын басып шығарды. Алғашқы 1500 данасы тез сатылып кетті. Бірнеше айдан кейін "Освобождение" кооперативінің екінші басылымы жарық көрді. Осы шығармашылығы арқылы Смирненский талантты ақын, жарқын және айқын жеке тұлға, шығармашылығы әлеуметтік тұрғыдан белсенді, жаңа әлеуметтік және эстетикалық таптың үлгісі ретінде қаралатын және XX ғасырдың екінші онжылдығында болгар әдебиетінің үлгісі ретінде танылды. Жаңа кітапта Смирненский саяси және идеологиялық бағыт-бағдардан тыс, өз шығармашылық философиясында адамзаттың бақытты болуын армандаған, адамгершілікке деген құлшынысты, ізгілік сезімін көрсетті. Бұл жерде Смирненскийдің ең көрнекті көрінісі болды. Смирненский өзінің шығармаларымен миллиондаған адамды әлеуметтік әділетсіздікке қарсы шығуға талпындырды. Смирненскийдің ерекше лирикалық стилімен халыққа деген бақыт пен мәңгілік махаббатты аңғартады, ол "Жаңа күннің херальды" атты шығармасында философиялық тұрғыдан "Адам болу қандай құдайлық бақыт" деп түйінделеді.

Өлім

Смирненскийдің қажырлы еңбегі мен тапшылық 24 жастағы ақынның денсаулығына кері әсер етті. Ол 1923 жылы 18 маусымда туберкулезден қайтыс болды. Ол саяси оқиғаларды қадағалап, өзінің сенімін, оптимизмін және соңғы деміне дейін әзіл-сықақ сезімін сақтап қалды.

Мұра

Смирненский ерте қайтыс болғанына қарамастан, өте жемісті жазушы ретінде танымал. Өзінің сегіз жылдық еңбек жолында ол 70-тен астам псевдонимдер арқылы мыңдаған өлеңдер мен прозаларды жазды. Оның жинақталған шығармаларының соңғы басылымдарының бірі сегіз томнан тұрады. Ол сол жаққа бейім әдеби сыншылар тарапынан өзінің шығармаларында социалистік идеалдарды жақтағаны үшін және кейбір қазіргі консервативті әдеби орталар тарапынан "Қолданбалы поэзияның" авторы ретінде мақталды. Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Роберт аралындағы Смирненски нүктесі Христо Смирненскидің есімімен аталған.