Димитар Благоев: Бұлғария саяси қайраткері, философ, Балқандағы социал-демократияның негізін қалаушы. БКП-ның құрылтайшысы, Балқан Федерациясының жақтаушысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгарияның саяси қайраткері және философы (1856–1924)
Bulgarian political leader and philosopher (1856–1924)
Димитар Благоев Николов (,) – болгар саяси қайраткері және философы. Ол Болгарияның солшыл саяси қозғалысының және Балқандағы алғашқы социал-демократиялық партияның, марксистік Болгария социал-демократиялық партиясының негізін қалаушы болды. Благоев сонымен қатар орыс марксизмінің ерте тарихындағы маңызды тұлға болды, кейін Болгария коммунистік партиясын құрып, басшылық етті. Ол Балқан федерациясын құру идеясының көрнекті жақтасы болды. Ол көбінесе болгар ретінде қарастырылады және өзін болгар, кейде македондық славян ретінде таныстырады. Жастық шағында Болгария ұлттық қайта жаралуының ықпалында болды. 1922 жылы жазған естеліктерінде Благоев өзінің таза болгар ауылында туғанын, ұлттық идеясын болгар үгітшілерінен алғанын және нәтижесінде ұлтшылдық рухта тәрбиеленгенін айтады. Ол Стамбулдағы (1873–1874), Адрианопольдегі (1874–1875), Габроводағы (1875–1876) және Стара-Загорадағы (1876–1877) болгар экзархатының мектептерінде білім алды. Габровода студент кезінде сәуір көтерілісін қолдады және оны дайындауға қатысты. Ресей-Түрік соғысы кезінде опальченцилердің және Ресей армиясының қызметін қолдады. Кейін 1878 жылдан 1880 жылға дейін Одесса Реал училищесінде оқыды. 1880 жылдың күзінде Благоев Санкт-Петербург университетіне түсті. Ресей астанасында алғашқыда Лавровтың халықшылдық идеяларымен, француз анархисі Прудонның идеяларымен әсерленді. Бірақ 1883 жылдың күзінде Карл Маркстің «Капитал» кітабының бірінші томын, неміс социалисі Лассальдің еңбектерін және қуғында жүрген орыс марксисі Георгий Плехановтың «Социализм және саяси күрес» атты памфлетін оқығаннан кейін марксизмге көшті. 1884 жылы ол Ресейде жұмыс істейтін алғашқы марксистік топты құрды, ол Благоев тобы деп аталды. 1885 жылы топ «Рабочий» (Жұмысшы) газетін шығарды, ол Ресейдегі алғашқы марксистік басылым болды. Сондай-ақ 1885 жылы ол Швейцарияда орналасқан Плехановтың «Еңбекті босату» тобымен бірікті. 1883 жылы Благоев мұғалім, жазушы және әйелдер құқығын қорғаушы Вела Благоевамен (туған тегі Виктория Атанасова Живкова) танысып, үйленді, олардың төрт баласы болды: Стела, Наталия, Владимир және Димитур.
Dimitar Blagoev Nikolov (, ; 14 June 1856 – 7 May 1924) was a Bulgarian political leader and philosopher. He was the founder of the Bulgarian left wing political movement and of the first social democratic party in the Balkans, the Marxist Bulgarian Social Democratic Party. Blagoev was also an important figure in the early history of Russian Marxism, and later founded and led the Bulgarian Communist Party. He was a prominent proponent of ideas for the establishment of a Balkan Federation. He is usually regarded and self identified as a Bulgarian, and occasionally as a Macedonian Slav. In his youth he was influenced by the atmosphere of the Bulgarian National Revival. In his memoirs written in 1922, Blagoev mentions that he was born in a pure Bulgarian village, receiving his national idea by Bulgarian agitators and as a result he was educated in nationalist spirit. He learned consequently in Bulgarian Exarchate's schools in Istanbul (1873–1874), Adrianople (1874–1875), Gabrovo (1875–1876) and Stara Zagora (1876–1877). As a student in Gabrovo he supported the cause of the April uprising, and participated on its preparation. During the Russo Turkish War, he supported the activity of the opalchentsi and the Russian Army. Later he studied at the Odessa Realschule from 1878 to 1880. In autumn 1880, Blagoev enrolled in Saint Petersburg University. In the Russian capital, he was originally influenced by the populist ideas of Lavrov those of the French anarchist Proudhon. But by the autumn of 1883, reading the first volume of Das Kapital, by Karl Marx, and works by the German socialist Lassalle, and pamphlet Socialism and the Political Struggle written by the exiled Russian Marxist Georgi Plekhanov had converted him to Marxism. In 1884, he formed the first Marxist group to operate within Russia, which was known as the Blagoev Group. In 1885, the group produced a newspaper, "Rabochii" (Worker), Russia's first Marxist publication. Also in 1885, it aligned with Plekhanov's Emancipation of Labour Group, based in Switzerland. In 1883, Blagoev met and married the teacher, writer, and women's activist Vela Blagoeva (née Victoria Atanasova Zhivkova) with whom he would have four children: Stela, Natalia, Vladimir and Dimitur.
Болгарияға оралу
1885 жылы 1 наурызда Благоев тұтқындалып, Болгарияға экстрадицияланды. Софияға қоныстанды және социалистік идеяларды таратуды бастады. 1891 жылдың шілдесінде оның бастамасымен Велико-Тырново, Габрово, Сливен, Стара-Загора, Казанлык және басқа қалалардың социал-демократиялық үйірмелері Болгария социал-демократиялық партиясын (БСДП) құру үшін бірікті. БСДП-ның марксистік ядросына социал-демократиялық қозғалысты партияға айналдыруға қарсы болған топ күш түсті. 1893 жылы Янко Саказов жетекшілігіндегі бұл топ реформисттік ұйым – Болгария социал-демократиялық одағын құрды. 1894 жылы Благоевтің жақтастары жұмысшы табының бірлігі үшін одақтастармен бірігуге келісіп, Болгария социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген атқа ие болды. Ол оның 1903 жылы БСДЖП-дан бөлініп, Болгария социал-демократиялық жұмысшы партиясын (Тары социалистер) құру үшін сол қанатын басқарды және негізін қалады. Благоев Пловдив македониялық-адрианополь комитетінің де белсенді мүшесі болды және 1897 жылдан бастап төрағасы қызметін атқарды. 1898 жылы Готсе Делчев оны Жоғарғы македониялық-адрианополь комитетін басқаруға көндіруге тырысты, бірақ ол бас тартты. Оның басшылығымен 1904 жылы сыныптық кәсіби одақ қозғалысының негізі салынды. 1897 жылдан 1923 жылға дейін Благоев партияның теориялық органы – "Ново време" журналын шығаруды ұйымдастырды, онда оның 500-ден астам мақаласы жарияланды. Осы уақыт аралығында ол Болгарияның әртүрлі қалаларында мұғалім болып жұмыс істеді. 1905 жылы Благоев "Капиталдың" бірінші томын және Маркстің бірнеше басқа еңбектерін болгар тіліне аударды. Благоевтың "Болгариядағы социализм тарихынан" кітабы 1906 жылы жарық көрді және болгар марксистік тарихнамасын қалыптастырды. Ол Белградта (1910) және Бухарестте (1915) өткен Балқан социалистік конференцияларында тары социалистер делегациясын жетекшілік етті.
Blagoev was arrested on 1 March 1885, and extradited to Bulgaria, settled in Sofia and began to propagate socialist ideas. In July 1891, on his initiative, the social democratic circles of Veliko Tarnovo, Gabrovo, Sliven, Stara Zagora, Kazanlak and other cities united to form the Bulgarian Social Democratic Party (BSDP). The marxist nucleus of the BSDP was opposed by a group, who were essentially opposed to making the social democratic movement into a party. In 1893 this group, led by Yanko Sakazov, founded a reformist organization, the Bulgarian Social Democratic Union. In 1894, Blagoev’s supporters agreed to unite with the Unionists in the interests of working class unity and took the name Bulgarian Social Democratic Workers Party. He was a founder and became the leader of its left wing, which split from the BSDWP in 1903 to found the Bulgarian Social Democratic Workers' Party (Narrow Socialists). Blagoev was also activist of the Plovdiv Macedonian Adrianople Committee, and its chairman from 1897. In 1898 Gotse Delchev made attempt to convince him to lead the Supreme Macedonian Adrianople Committee, but he refused. Under his guidance the foundations of the class trade union movement was laid in 1904. From 1897 to 1923 Blagoev directed the publication of the party’s theoretical organ, the journal "Novo vreme", which published more than 500 of his articles. Meanwhile, he worked as teacher in different cities in Bulgaria. In 1905, Blagoev translated into Bulgarian the first volume of Das Kapital and a number of other works by Marx. Blagoev’s book "From the History of Socialism in Bulgaria" was published in 1906 and it has initiated Bulgarian Marxist historiography. He led the delegations of narrow socialists at the Balkan socialist conferences in Belgrade (1910) and Bucharest (1915).
Соғыс уақытындағы іс-әрекеттер мен ұстанымдар
Ол Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ірі державалардың араласуына қарсы болды, Балқан Федеративтік Республикасына сене білді және Болгарияның Екінші Балқан соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қатысуларына қарсы шықты. Болгария Ұлттық Ассамблеясының депутаты Благоев 1914 жылдың қазан айында, тар социалистер фракциясының қалған бөлігімен бірге, соғысқа қаржы жұмсауға қарсы дауыс берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде депутат ретінде Благоев "соғыстың империалистік мәнін және Екінші Интернационалдың опасыз рөлін" жариялады. Благоев Ресейдегі Қазан революциясын құттықтады және большевиктердің идеяларын насихаттады. Оның басшылығымен Тар социалистік партия Екінші Интернационалмен байланысын үзді. 1917 жылы Болгария Ұлттық Ассамблеясында сөйлеген сөзінде Благоев өзін "Македониялық славян" деп атады. 1919 жылы Болгария Ұлттық Ассамблеясында Димитер Благоев оқыған Нейиль шартына қарсы декларациясында болгар жері мен ұлтының бөлінуіне наразылық білдіріп, Болгария Кеңестік Социалистік Республикасының идеяларын, Балқан Федеративтік Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында, Македония, Фракия және Добруджаның бостандығын қамтамасыз ететін жалғыз саяси шешім және болгар ұлтшылдығына қарсалық ретінде жақтады.
He was against foreign intervention by the Great Powers in Southeast Europe, believed in a Balkan Federative Republic and opposed Bulgaria's military engagements in the Second Balkan War and First World War. A deputy to the National Assembly of Bulgaria, Blagoev voted in October 1914, along with the rest of the faction of narrow socialists, against war credits. During World War I as deputy Blagoev exposed "the war’s imperialist nature and the traitorous role of the Second International". Blagoev hailed the Russian October Revolution and propagandized for the ideas of the Bolsheviks. Under his leadership the Narrow Socialist party broke with the Second International. In a speech before the Bulgarian National Assembly in 1917, Blagoev called himself "Macedonian Slav". In a Declaration against the Treaty of Neuilly, read by Dimiter Blagoev in the Bulgarian National Assembly in 1919 he protested against the partition of the Bulgarian land and nation and promoted the ideas of the Bulgarian Soviet Socialist Republic, as a part of a Balkan Federal Soviet Socialist Republic, as the only political solution able to assure freedom of Macedonia, Thrace and Dobruja and as a counterweight of Bulgarian nationalism.
Кейінгі жылдар және өлім
Благоев 1919 жылы Тары социалистерді Коммунистік Интернационалға қосты, содан кейін партия атауын Болгария Коммунистік партиясы деп өзгертті. Дегенмен, осы кезеңде Благоев және партияның өкілдері негізгі мәселелер бойынша большевиктік көзқарастарды толығымен қабылдаған жоқ. Осы себепті, партия 1918 жылғы Владая солдаттарының көтерілісі мен 1923 жылғы 9 маусымдағы әскери төңкеріс кезінде бейтараптық позициясын қабылдады. Ол сондай-ақ сәтсіз аяқталған қыркүйек көтерілісіне де қарсы болды, өйткені Болгарияда революцияға қажетті жағдайлар осы уақытта толыққанды пісіп жетпеген деп есептеді. Благоев марксистік философия, саяси экономика, тарих, эстетика және болгар әдебиеті салаларындағы зерттеулердің бірнеше авторы болды. Ол Болгарияның София қаласында дүниеден өтті.
Blagoev led the Narrow Socialists into the Communist International in 1919, and the party changed its name to the Bulgarian Communist Party. However, during this period Blagoev and the party as a whole did not completely adopt Bolshevik positions on the basic questions. This determined the party’s policies during the Vladaya Soldiers’ Rebellion of 1918 and the military coup of 9 June 1923 when the party adopted a position of neutrality. He was also an opponent of the failed September Uprising, believing that conditions were not ripe for a revolution in Bulgaria at that time. Blagoev was also author of a number of research essays on questions of Marxist philosophy, political economy, history, esthetics, and Bulgarian literature. He died in Sofia, Bulgaria.
Құрметтер
Болгарияның қазіргі Благоевград облысындағы Горна Джумая қаласы оның құрметіне Благоевград деп аталды. 1923 жылы Одесса облысындағы Блахоево ауылы оның атымен қайта аталды (бұрынғы атауы – Великий Буялык). Ресейдің Коми Республикасындағы Благоево поселкесі де Димитар Благоевтың есімін алып жүр. Бузлужа тауының шыңындағы Бузлужа монументі Болгарияның коммунистік үкіметімен 1891 жылы Болгария Социал-демократиялық партиясының құрылғандығын еске алу үшін салынды. Ол 1981 жылы ашылды.
The city of Gorna Dzhumaya in today's Blagoevgrad Province in Bulgaria was renamed after him, Blagoevgrad. The village of Blahoyeve in Odessa Oblast was renamed in 1923 after him (formerly Velikiy Buyalyk). The settlement of Blagoyevo in the Komi Republic of Russia also bears Dimitar Blagoev's name. The Buzludzha Monument on the peak of Buzludzha was built by the Bulgarian communist regime to commemorate the 1891 founding of the Bulgarian Social Democratic Party. It was opened in 1981.