Гоце Делчев: Македониялық-Бұлғар революционерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Македониялық болгар революционері (1872–1903)

Георги Николов Делчев (болгарша: Георги Николов Делчев; македонша: Ѓорѓи Николов Делчев; 4 ақпан 1872 – 4 мамыр 1903), Готсе Делчев немесе Гоце Делчев (Гоце Делчев) деп аталатын маңызды македондық болгар революционері (комитаджи), 20 ғасырдың басында Осман империясы билеген Македония және Адрианополь аймақтарында белсенді болды. Ол қазіргі кезде Ішкі Македониялық революциялық ұйымы (IMRO) деп аталатын құпия революциялық қоғамның ең көрнекті басшысы болды. Ол 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында Балқандағы Осман аумақтарында белсенді болды. Дельчев оның Болгария Князьдігінің астанасы Софиядағы өкілі болды. Осылайша ол сонымен қатар Жоғарғы Македониялық Адрианополь комитетінің (SMAC) мүшесі болды, оның басқарушы органының жұмысына қатысты. Ол Илинден-Преображение көтерілісінің қарсаңында Осман әскерімен болған шайқаста қаза тапты. Килкисте болгар отбасында туылған, содан кейін Осман империясының Салоника вилайеті, жастайынан ол Васил Левский және Христо Ботев сияқты бұрынғы болгар революционерлерінің идеалдарынан шабыт алды, олар этникалық және діни теңдікпен болгар республикасын құруды, сондай-ақ Балқан Федерациясының бөлігі ретінде көруді армандады. Делчев орта білімін Салоникадағы болгар ерлер гимназиясында аяқтады және Софиядағы Оның ханзадалық билігінің әскери мектебіне оқуға түсті, бірақ солтүстік саяси көзқарастары үшін бітіруіне бір ай қалғанда шығарылды. Содан кейін ол Осман Македониясына болгар тілі мұғалімі болып оралды және дереу 1894 жылы жаңадан құрылған революциялық қозғалыстың белсендісі болды. Өзін болгар революциялық дәстүрлерінің мұрагері деп санаса да, ол Македонияның автономиясын таңдады. Сондай-ақ, көптеген македондық болгарлар сияқты, аралас халықты қамтитын аймақтан шыққандықтан, "македониялық" болу идеясы белгілі бір жергілікті адалдықтың маңыздылығын алды, бұл "жергілікті патриотизм" және "көпұлтты регионализм" ерекше рухын қалыптастырды. Ол Уильям Эварт Гладстонның "Македония – македониялықтар үшін" деген ұранын сақтап қалды, оның ішінде аймақта тұратын барлық ұлт өкілдері бар. Нәтижесінде оның саяси күн тәртібі революция арқылы автономиялы Македониялық-Адрианополь мемлекетін құруға айналды, бұл Осман империясы аясындағы, болашақ Балқан Федерациясына қадам болатын жоба еді. Болгария ұлтшылдығының рухында тәрбиеленгеніне қарамастан, ол Ұйымның жарғысын қайта қарады, онда мүшелікке тек болгарлар ғана қабылданатын еді. Осылайша ол саяси автономия алу үшін осы аумақтардағы барлық этностардың ынтымақтастығының маңыздылығын атап өтті. Кейбір мәліметтерде ол этникалық македондық революционер болған деп айтылады. Осылайша, Делчевтің мұрасы екі ел арасында даулы болып қала береді. Дегенмен, кейбір зерттеушілер IMRO-ның автономия идеясының артында Болгарияға қосылудың резервтік жоспары жасырылған деп санайды. Дельчевтің кейбір замандастары мен болгар дереккөздеріне сәйкес, ол Македонияның Болгарияға қосылуын қолдады. Алайда, басқа зерттеушілер Дельчевтің және басқа IMRO тұлғаларының жеке басын қазіргі Балқан ұлтшылдықтарының көзқарастарымен үйлеспейтін "әр түрлі түсіндіруге ашық" деп санайды.

Georgi Nikolov Delchev (Bulgarian: Георги Николов Делчев; Macedonian: Ѓорѓи Николов Делчев; 4 February 1872 – 4 May 1903), known as Gotse Delchev or Goce Delčev (Гоце Делчев), was an important Macedonian Bulgarian revolutionary (komitadji), active in the Ottoman ruled Macedonia and Adrianople regions at the turn of the 20th century. He was the most prominent leader of what is known today as the Internal Macedonian Revolutionary Organization (IMRO), a secret revolutionary society that was active in Ottoman territories in the Balkans at the end of the 19th and the beginning of the 20th century. Delchev was its representative in Sofia, the capital of the Principality of Bulgaria. As such, he was also a member of the Supreme Macedonian Adrianople Committee (SMAC), participating in the work of its governing body. He was killed in a skirmish with an Ottoman unit on the eve of the Ilinden Preobrazhenie uprising. Born into a Bulgarian family in Kilkis, then in the Salonika vilayet of the Ottoman Empire, in his youth he was inspired by the ideals of earlier Bulgarian revolutionaries such as Vasil Levski and Hristo Botev, who envisioned the creation of a Bulgarian republic of ethnic and religious equality, as part of an imagined Balkan Federation. Delchev completed his secondary education in the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki and entered the Military School of His Princely Highness in Sofia, but he was dismissed from there, only a month before his graduation, because of his leftist political persuasions. Then he returned to Ottoman Macedonia as a Bulgarian teacher, and immediately became an activist of the newly found revolutionary movement in 1894. Although considering himself to be an inheritor of the Bulgarian revolutionary traditions, he opted for Macedonian autonomy. Also for him, like for many Macedonian Bulgarians, originating from an area with mixed population, the idea of being ‘Macedonian’ acquired the importance of a certain native loyalty, that constructed a specific spirit of "local patriotism" and "multi ethnic regionalism". He maintained the slogan promoted by William Ewart Gladstone, "Macedonia for the Macedonians", including all different nationalities inhabiting the area. As a result, his political agenda became the establishment through revolution of an autonomous Macedono Adrianople supranational state into the framework of the Ottoman Empire, as a prelude to its incorporation within a future Balkan Federation. Despite having been educated in the spirit of Bulgarian nationalism, he revised the Organization's statute, where the membership was allowed only for Bulgarians. In this way he emphasized the importance of cooperation among all ethnic groups in the territories concerned in order to obtain political autonomy. in the latter it is claimed he was an ethnic Macedonian revolutionary. Thus, Delchev's legacy remains disputed between both countries. Nevertheless, some researchers think, that behind IMRO's idea of autonomy was hidden a reserve plan for eventual incorporation into Bulgaria. Per some of his contemporaries and some Bulgarian sources, Delchev supported Macedonia's incorporation into Bulgaria too. However, other researchers find the identity of Delchev and other IMRO figures to be "open to different interpretations", that are incompatible with the views of modern Balkan nationalisms.

Ерте өмір

Ол 1872 жылдың 4 ақпанында (юлиан күнтізбесі бойынша 23 қаңтарда) сол кездегі Осман империясының (қазіргі Грекия) Кілкиш (Кукуш) қаласында көпбалалы отбасында дүниеге келді. 19 ғасырдың ортасына қарай Кілкиш негізінен македондық болгарлармен қоныстанды және болгар ұлттық қайта жаралануының маңызды орталықтарының біріне айналды. 1860 және 1870 жылдары қала Болгариялық униат шіркеуінің қарауында болды, бірақ 1884 жылдан кейін халқының көп бөлігі біртіндеп Болгария экзархатына қосылды. Оқушы кезінде Делчев алдымен Болгариялық униат бастауыш мектебінде, содан кейін Болгариялық экзархат орта мектебінде білім алды. Ол сонымен қатар қаланың читалиштесінде (халықтық мәдени орталық) көп оқыды, онда революциялық кітаптар оған үлкен әсер етті және әсіресе Болгарияны азат ету туралы ойлармен рухани байыды. 1888 жылы отбасы оны Салоникидегі Болгар ерлер гимназиясына жіберді, онда ол құпия революциялық бауырластықты ұйымдастырып, басшылық етті. Делчев сондай-ақ Болгарияда оқыған мектеп түлектерінен алған революциялық әдебиеттерді таратты. Гимназияны бітіргеннен кейін мансаптық мүмкіндіктер шектеулі болғандықтан, Делчев өзінің бұрынғы оқушысы Борис Сарафовтың жолын ұстанды және 1891 жылы Софиядағы әскери мектепке түсті. Ол жаңа тәуелсіз Болгарияның идеализм мен берілгендікке толы атмосферасын сезінді, бірақ кейіннен қоғамның коммерциялыққа ұмтылуына және премьер-министр Стефан Стамболовтың авторитарлық саясатына көңілі тоймады, оны диктатор деп айыптады. Делчев әскери демалысын Македониядан эмиграцияға кеткендермен бірге өткізді. Олардың көпшілігі «Жас македондық әдебиет қоғамына» мүше болды. Оның достарының бірі – Болгар Социал-демократиялық жұмысшы партиясының Македония-Адрианополь фракциясының жетекшісі Василь Главинов. Главинов және оның серіктері арқылы ол әлеуметтік күрестің жаңа формаларын ұсынатын түрлі адамдармен байланысқа түсті. 1892 жылдың маусым айында Делчев және журналист Коста Шахов, «Жас македондық әдебиет қоғамының» төрағасы, Салоникиден келген кітап сатушы Иван Хаджиниколовпен Софияда кездесті. Хаджиниколов осы кездесуде Осман Македониясында революциялық ұйым құру жоспарларын ашты. Олар ұйымның негізгі принциптерін талқылап, барлық мәселелер бойынша толық келісімге келді. Делчев офицер болып қалу ниеті жоқ екенін түсіндіріп, әскери мектепті бітіргеннен кейін Македонияға оралып, ұйымға қосылатынын уәделеді. 1894 жылдың қыркүйек айында, бітіруге бір ай қалғанда, ол заңсыз социалистік үйірмеге қатысқандығы үшін мектептен шығарылды. Оған қайтадан әскери қызметке түсуге мүмкіндік берілді, бірақ ол бас тартты. Содан кейін ол Еуропалық Түркияға оралып, болгар тілінің мұғалімі болып жұмыс істеді, жаңа азаттық қозғалысына қатысуға тырысты. Сол кезде «Ішкі Македониялық революциялық ұйымы» (IMRO) деп белгілі болған революциялық ұйым Болгария экзархатының мектептері төңірегінде өзінің комитеттерін құру кезеңінде болды.

He was born to a large family on 4 February 1872 (23 January according to the Julian calendar) in Kılkış (Kukush), then in the Ottoman Empire (today in Greece). By the mid 19th century, Kılkış was populated predominantly with Macedonian Bulgarians and became one of the centres of the Bulgarian national revival. During the 1860s and 1870s it was under the jurisdiction of the Bulgarian Uniate Church, but after 1884 most of its population gradually joined the Bulgarian Exarchate. As a student, Delchev studied first at the Bulgarian Uniate primary school and then at the Bulgarian Exarchate junior high school. He also read widely in the town's chitalishte (community cultural center), where he was impressed with revolutionary books, and was especially imbued with thoughts of the liberation of Bulgaria. In 1888 his family sent him to the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, where he organized and led a secret revolutionary brotherhood. Delchev also distributed revolutionary literature, which he acquired from the school's graduates who studied in Bulgaria. Graduation from high school was faced with few career prospects and Delchev decided to follow the path of his former schoolmate Boris Sarafov, entering the military school in Sofia in 1891. He at first encountered the newly independent Bulgaria full of idealism and dedication, but he later became disappointed with the commercialized life of the society and with the authoritarian politics of the prime minister Stefan Stambolov, accused of being a dictator. Delchev spent his leaves in the company of emigrants from Macedonia. Most of them belonged to the Young Macedonian Literary Society. One of his friends was Vasil Glavinov, a leader of the Macedonian Adrianople faction of the Bulgarian Social Democratic Workers Party. Through Glavinov and his comrades, he came into contact with different people, who offered a new form of social struggle. In June 1892, Delchev and the journalist Kosta Shahov, a chairman of the Young Macedonian Literary Society, met in Sofia with the bookseller from Thessaloniki, Ivan Hadzhinikolov. Hadzhinikolov disclosed at this meeting his plans to create a revolutionary organization in Ottoman Macedonia. They discussed together its basic principles and agreed fully on all scores. Delchev explained, he had no intention of remaining an officer and promised after graduating from the Military School, he would return to Macedonia to join the organization. In September 1894, only a month before graduation, he was expelled because of his political activity as a member of an illegal socialist circle. He was given the possibility to enter the Army again by re applying for a commission, but he refused. Afterwards he returned to European Turkey to work there as a Bulgarian teacher, aiming to get involved in the new liberation movement. At that time, the revolutionary organization commonly known as Internal Macedonian Revolutionary Organization (IMRO) was in its early stages of development, forming its committees around the Bulgarian Exarchate schools.

Мұғалім және революционер

Османдық Салоникада IMRO 1893 жылы Османдықтарға қарсы Македониялық болгар революционерлерінің шағын тобы, соның ішінде Хаджиниколовпен құрылды. Ұйымның алғашқы атауы даулы, бірақ оның ерте атауларының арасында Болгарияның Македониялық Адрианополь революциялық комитеттері (BMARC) және Македонияның құпия Адрианополь революциялық ұйымы (SMARO) болды. 1894 жылдың тамызында Ресенде өткен жиналыста болгар мектептерінің мұғалімдерін комитет мүшелері ретінде қабылдау туралы шешім қабылданды. 1894 жылдың күзінде Дельчев Штиптегі экзархат мектебінде мұғалім болды, онда ол басқа бір мұғаліммен, сонымен қатар IMRO жаңа құрылған жергілікті комитетінің жетекшісі болған Дама Груевпен танысты. Екеуінің тығыз достығының нәтижесінде Дельчев бірден ұйымға қосылып, біртіндеп оның басты басшыларының біріне айналды. Осыдан кейін ол Груевпен бірге Штипте және оның айналасында жұмыс істеді. IMRO-ның кеңеюі сол кезде айтарлықтай болды, әсіресе Груев 1895-1897 жылдары Салоникада болгар мектеп инспекторы ретінде қоныстанғаннан кейін. Оның басшылығымен Дельчев демалыс күндері Македонияны аралап, ауылдар мен қалаларда комитеттер құрып, ұйымдастырды. Дельчев сонымен қатар Македонияның Жоғарғы Адрианополь комитетінің (SMAC) кейбір басшыларымен байланыс орнатты. Оның ресми жариялануы Македония мен Фракияның автономиясы үшін күрес болды. Алайда, көбінесе SMAC басшылары үкіметпен тығыз байланысы бар офицерлер болды, олар соғыс тудыру және екі аймақты да Болгарияға қосып алу ниетімен Османдықтарға қарсы террористік күрес жүргізді. 1895 жылдың соңында ол Болгарияның астанасына заңсыз кіріп, "Болгарияның Орталық Македониялық Адрианополь революциялық комитеті" атынан SMAC басшылығынан қолдау алуға тырысты. Дельчев Данаил Николаев, Иосиф Ковачев, Тома Караёвов, Андрей Ляпчев және басқалармен бірнеше кездесулер өткізді, бірақ олардың пікірлері оны көбінесе көңілсіздікке түсірді. Жалпы алғанда, Дельчев олардың іс-әрекеттеріне теріс көзқарас білдірді. Келесі оқу жылын (1895/1896) Банско қаласында мұғалім болып өткізгеннен кейін, 1896 жылдың мамырында Османдық билік оны революциялық қызметпен күдікті деп тұтқындап, шамамен бір ай түрмеде ұстады. Кейін Дельчев жазғы IMRO Салоника конгресіне қатысты. Содан кейін Дельчев мұғалімдік қызметінен кетіп, 1896 жылдың күзінде Болгарияға оралып, онда Гёрче Петровпен бірге Софиядағы ұйымның шетелдік өкілдері болып қызмет етті. Ол кезде ұйым көбінесе Болгария мемлекеті мен әскерінің көмегіне тәуелді болды, оны шетелдік өкілдер ұйымдастырды.

In Ottoman Thessaloniki, IMRO was founded in 1893, by a small band of anti Ottoman Macedono Bulgarian revolutionaries, including Hadzhinikolov. The first name of the organization is disputed, but among its early names were Bulgarian Macedonian Adrianople Revolutionary Committees (BMARC) and Secret Macedonian Adrianople Revolutionary Organization (SMARO). It was decided at a meeting in Resen in August 1894 to preferably recruit teachers from the Bulgarian schools as committee members. In the autumn of 1894 Delchev became a teacher in an Exarchate school in Štip, where he met another teacher, Dame Gruev, who was also a leader of the newly established local committee of the IMRO. As a result of the close friendship between the two, Delchev joined the organization immediately and gradually became one of its main leaders. After this, both he and Gruev worked together in Štip and its environs. The expansion of the IMRO at the time was considerable, particularly after Gruev settled in Thessaloniki during the years 1895–1897, in the quality of a Bulgarian school inspector. Under his direction, Delchev travelled during the vacations throughout Macedonia and established and organized committees in villages and cities. Delchev also established contacts with some of the leaders of the Supreme Macedonian Adrianople Committee (SMAC). Its official declaration was a struggle for the autonomy of Macedonia and Thrace. However, as a rule, most of SMAC's leaders were officers with stronger connections with the governments, waging terrorist struggle against the Ottomans in the hope of provoking a war and thus Bulgarian annexation of both areas. In the late 1895 he arrived illegally in Bulgaria's capital and tried to get support from the SMAC's leadership from the name of the "Bulgarian Central Macedonian Adrianopolitan Revolutionary Committee". Delchev had a number of meetings with Danail Nikolaev, Yosif Kovachev, Toma Karayovov, Andrey Lyapchev and others, but he was often frustrated by their views. As a whole, Delchev had a negative attitude towards their activities. After spending the next school year (1895/1896) as a teacher in the town of Bansko, in May 1896 he was arrested by the Ottoman authorities as a person suspected of revolutionary activity and spent about a month in jail. Later Delchev participated in the Thessaloniki Congress of the IMRO in the Summer. Afterwards, Delchev gave his resignation as a teacher and, in the Autumn of 1896, he moved back to Bulgaria, where he, together with Gyorche Petrov, served as foreign representatives of the organization in Sofia. At that time the organization was largely dependent on the Bulgarian state and army assistance, that was mediated by the foreign representatives.

Ұйымның басшылығының құрамында революциялық қызмет

1897–1902 жылдары Софиядағы ИМРО-ның Сыртқы Комитетінің өкілі болды. Софияда күдікті саясатшылармен және қару-жарақ саудагерлерімен келіссөздер жүргізген Дельчев Князьдіктің жағымсыз жағын көбірек көріп, оның саяси жүйесіне одан да қатты көңілі қалды. 1897 жылы ол Петровпен бірге жаңа ұйымның жарғысын жазды, ол Македония мен Адрианополь аймақтарын ішкі революциялық ұйымның үлгісіне сәйкес, әрқайсысы өңірлік құрылым мен құпия полициясы бар жеті облысқа бөлді. Аймақтық комитеттерден төменгі деңгейдегі округтер болды. Орталық комитет Салоникада орналасты. 1898 жылы Ұйым әр ауданда тұрақты әрекет ететін қарулы топтар (четалар) құруға шешім қабылдады, олардың басшысы Дельчев болды. Дельчев ұйымның жер асты шекаралық өткелдерінің және оларға қосылған қару қоймаларының жұмыс істеуін қамтамасыз етті, ол кездегі болгар-осман шекарасының бойымен. IMRO-ның басқа мүшелерімен оның хат алмасуы Македонияда қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жеткізу, тасымалдау және сақтау туралы кең көлемді деректерді қамтиды. Дельчев қару-жарақ өндірісін өз бетінше жүзеге асыруды көздеді және 1897 жылы Одессаға сапар шекті, онда ол армян революционерлері Степан Зориан мен Кристапор Микаэлианмен террористік дағдылар мен әсіресе бомба жасауды алмасу үшін кездесті. Нәтижесінде Болгарияның Кюстендил қаласына жақын жердегі Саблер ауылында бомба жасау зауыты құрылды. Бомбалар кейін Осман шекарасынан Македонияға контрабандалық жолмен әкелінді. Ол Македонияға бай түріктерді тонау немесе ұрлау мақсатында топ ұйымдастырып, жетекшілік еткен алғашқы адам болды. Оның тәжірибесі Ұйымның алғашқы жылдары кездескен әлсіздігі мен қиындықтарын көрсетеді. Кейін ол Мисс Стоун ісін ұйымдастырушылардың бірі болды. 1900 жылдың қысында ол біршама уақыт Бургаста тұрып, Дельчев тағы бір бомба жасау зауытын ұйымдастырды, оның динамиті кейін Салоникиде жасалған бомбалауларда қолданылды. 1900 жылы ол Македония мен Фракия революциялық комитеттері арасындағы жақсы үйлестіруді көздеп, IMRO-ның Шығыс Фракиядағы бөлімшелерін тексерді. Шілдеде румындық газет редакторы Штефан Михайлянудың Македония ісі туралы жағымсыз пікірлер жариялағаннан кейін Болгария мен Румыния соғыстың шетіне келді. Сол кезде Дельчев болгар әскерін солтүстік Добруджадағы әрекеттерімен қолдауға арналған жасақ құрамын ұйымдастыруға дайындалды, онда болгар халқының тығыз құрамы болды. 1901 жылдың күзінен бастап 1902 жылдың көктемінің басына дейін Македонияда маңызды тексеру жүргізді, ол барлық революциялық аудандарды аралады. Сонымен қатар, ол 1902 жылы сәуірде Пловдивте өткен Адрианополь революциялық округінің съезін басқарды. Бұдан кейін Дельчев IMRO-ның Орталық Родоптардағы құрылыстарын тексерді. Ауылдық аймақтарды ұйымдастыру округтеріне қосу ұйымның кеңейуіне және оның мүшелерінің санын арттыруға ықпал етті, сонымен қатар ұйымның әскери күшін қалыптастырудың негізгі алғышарттарын жасады, сонымен бірге Дельчев оның әскери кеңесшісі (инспекторы) және барлық ішкі революциялық топтардың басшысы болды. 1897 жылдан кейін құпия офицерлер бауырластығының жылдам өсуі болды, олардың мүшелері 1900 жылға қарай мыңға жуық болды. Бірлік белсенділерінің көбі IMRO-ның революциялық қызметіне қатысқан. Ол олардың іс-әрекетін қолдаушылардың бірі болды. Дельчев IMRO мен Македонияның Жоғары Адрианополь комитеті арасындағы жақсы үйлестіруді мақсат етті. 1890 жылдардың аяғында қысқа уақытқа Дельчевтің бұрынғы мектептесі Борис Сарафов оның басшысы болды. Осы кезеңде шетелдік өкілдер Дельчев пен Петров Жоғарғы Комитет басшылығының мүшелері болды, сондықтан IMRO тіпті SMAC-ты де-факто бақылауға алды. Алайда көп ұзамай екіге бөлінді: бірі IMRO-ға адал, екіншісі болгар ханзадасына жақын офицерлер басқарды. Дельчев бұл офицерлердің IMRO қызметіне бақылау жасау үшін табандылықпен жасаған әрекеттеріне қарсы болды. Кейде SMAC тіпті 1902 жылдың күзінде жергілікті SMARO топтарымен әскери түрде соқтығысты. Содан кейін Жоғарғы Македониялық Адрианополь комитеті Пирин Македониясында (Горна Джумая) сәтсіз көтеріліс ұйымдастырды, бұл тек Османдық қуғын-сүргінді туғызуға және СМАРО-ның жер асты желісінің жұмысын тежеуге қызмет етті. Македония мен Фракиядағы көтерілістің уақытына қатысты негізгі сұрақ SMAC пен SMARO арасында ғана емес, сонымен қатар SMARO басшылығы арасында да келіспеушілікке әкелді. 1903 жылдың қаңтарында Салоникиде өткен съезде, оған Дельчев қатыспаған, ерте көтеріліс талқыланды және оны 1903 жылдың көктемінде өткізуге шешім қабылданды. Бұл 1903 жылдың наурызында Софияда өткен SMARO конференциясының өкілдері арасында қызу пікірталасқа әкелді. Сол кезде SMARO ішінде екі күшті тенденция қалыптасқан. Оңшыл көпшілік Ұйым жалпы көтеріліс бастаса, Болгария Османдық империяға соғыс жариялайды және Үлкен державалар араласатын болған соң, империя құлайды деп сендірді. Дельчев сонымен қатар халықты Османдық үкіметіне қарсы қарулы көтеріліске дайындау үшін құпия революциялық желі құруды бастады. Дельчев, Михайил Герджиков және Варбан Килифарски сияқты жетекші болгар анархистерінің ықпалында болды, 1903 жылдың жазындағы жаппай көтеріліс жоспарына қарсы шығып, оның орнына 1903 жылғы Салоникидегі бомбалаулар сияқты террористік тактиканы және партизандық тактиканы қолдады. Соңында ол осы бағытқа келісуге мәжбүр болды, бірақ оның басталуын мамырдан тамызға дейін кейінге шегерді. Дельчев сонымен қатар SMARO басшылығын халықты қамтитын жаппай көтеріліс идеясын партизандық соғысқа негізделген көтеріліске айналдыруға көндірді. 1903 жылдың наурызының соңында Дельчев өзінің жасағымен Аңгиста өзені үстіндегі теміржол көпірін қиратты, жаңа партизандық тактиканы сынап көрді. Содан кейін ол 1903 жылдың наурызында түрмеден босатылғаннан кейін Даме Груевпен кездесу үшін Салоникиге аттанды. Дельчев Груевпен сәуірдің соңында кездесті және олар көтеріліс бастау туралы шешімді талқылады. Кездесуден кейін ол Серреске кетті, көтеріліс жоспарларын жасау үшін аймақтық съезс өткізуді көздеді.

In the period 1897–1902, he was a representative of the Foreign Committee of the IMRO in Sofia. Again in Sofia, negotiating with suspicious politicians and arms merchants, Delchev saw more of the unpleasant face of the Principality and became even more disillusioned with its political system. In 1897 he, along with Petrov, wrote the new organization's statute, which divided Macedonia and Adrianople areas into seven regions, each with a regional structure and secret police, following the Internal Revolutionary Organization's example. Below the regional committees were districts. The Central Committee was placed in Thessaloniki. In 1898 the Organization decided to create permanent acting armed bands (chetas) in every district, with Delchev as their leader. Delchev ensured the functioning of the underground border crossings of the organization and the arms depots added to them, alongside the then Bulgarian Ottoman border. His correspondence with other IMRO members covers extensive data on supplies, transport and storage of weapons and ammunition in Macedonia. Delchev envisioned independent production of weapons and traveled in 1897 to Odessa, where he met with Armenian revolutionaries Stepan Zorian and Christapor Mikaelian to exchange terrorist skills and especially bomb making. That resulted in the establishment of a bomb manufacturing plant in the village of Sabler near Kyustendil in Bulgaria. The bombs were later smuggled across the Ottoman border into Macedonia. He was the first to organize and lead a band into Macedonia with the purpose of robbing or kidnapping rich Turks. His experiences demonstrate the weaknesses and difficulties which the Organization faced in its early years. Later he was one of the organizers of the Miss Stone Affair. In the winter of 1900, he resided for a while in Burgas, where Delchev organized another bomb manufacturing plant, which dynamite was used later by the Thessaloniki bombings. In 1900 he inspected also IMRO's detachments in Eastern Thrace again, aiming for better coordination between Macedonian and Thracian revolutionary committees. After the assassination in July of the Romanian newspaper editor Ștefan Mihăileanu, who had published unflattering remarks about the Macedonian affairs, Bulgaria and Romania were brought to the brink of war. At that time Delchev was preparing to organize a detachment which, in a possible war to support the Bulgarian army by its actions in Northern Dobruja, where a compact Bulgarian population was available. From the Autumn of 1901 till the early Spring of 1902, he made an important inspection in Macedonia, touring all revolutionary districts there. He also led the congress of the Adrianople revolutionary district held in Plovdiv in April 1902. Afterwards Delchev inspected the IMRO's structures in the Central Rhodopes. The inclusion of the rural areas into the organizational districts contributed to the expansion of the organization and the increase in its membership, while providing the essential prerequisites for the formation of the military power of the organization, at the same time having Delchev as its military advisor (inspector) and chief of all internal revolutionary bands. After 1897 there was a rapid growth of secret officers' brotherhoods, whose members by 1900 numbered about a thousand. Much of the brotherhoods' activists were involved in the revolutionary activity of the IMRO. He was among the main supporters of their activities. Delchev aimed also for better coordination between IMRO and the Supreme Macedonian Adrianople Committee. For a short time in the late 1890s lieutenant Boris Sarafov, who was a former schoolmate of Delchev became its leader. During that period the foreign representatives Delchev and Petrov became by rights members of the leadership of the Supreme Committee and so the IMRO even managed to gain de facto control of the SMAC. Nevertheless, it soon split into two factions: one loyal to the IMRO and one led by some officers close to the Bulgarian prince. Delchev opposed these officers' insistent attempts to gain control over the activity of the IMRO. Sometimes SMAC even clashed militarily with local SMARO bands as in the autumn of 1902. Then the Supreme Macedonian Adrianople Committee organized a failed uprising in Pirin Macedonia (Gorna Dzhumaya), which merely served to provoke Ottoman repressions and hampered the work of the underground network of SMARO. The primary question regarding the timing of the uprising in Macedonia and Thrace implicated an apparent discordance not only among the SMAC and the SMARO, but also among the SMARO's leadership. At the Thessaloniki Congress of January 1903, where Delchev did not participate, an early uprising was debated and it was decided to stage one in the Spring of 1903. This led to fierce debates among the representatives at the Sofia SMARO's Conference in March 1903. By that time two strong tendencies had crystallized within the SMARO. The right wing majority was convinced that if the Organization would unleash a general uprising, Bulgaria would be provoked to declare war on the Ottomans and after the subsequent intervention of the Great Powers the Empire would collapse. Delchev also launched the establishment of a secret revolutionary network, that would prepare the population for an armed uprising against the Ottoman rule. Delchev, who was under the influence of the leading Bulgarian anarchists like Mihail Gerdzhikov and Varban Kilifarski personally opposed the IMRO Central Committee's plan for a mass uprising in the summer of 1903, instead supporting terrorist tactics and guerilla tactics such as the Thessaloniki bombings of 1903. Finally, he had no choice but to agree to that course of action, at least managing to delay its start from May to August. Delchev also convinced the SMARO leadership to transform its idea of a mass rising involving the civil population into a rising based on guerrilla warfare. Towards the end of March 1903, Delchev with his detachment destroyed the railway bridge over the Angista river, aiming to test the new guerrilla tactics. Following that he set out for Thessaloniki to meet with Dame Gruev after his release from prison in March 1903. Delchev met with Gruev in late April and they discussed the decision of starting the uprising. After the meeting, he left for Serres, with the intention of holding a regional congress to lay out his plans for the uprising.

Өлім және соңынан

28 сәуірде Гемидзи тобының мүшелері Салоникада террористік шабуылдар жасады. Осының салдарынан қалада әскери жағдай жарияланды және көптеген түрік әскері мен "башибозуқтар" Салоника вилайетіне жиналды. Бұл күшейген жағдай Делчевтің отрядының іздеуіне және оның соңынан өліміне әкелді. Ол 1903 жылғы 4 мамырда Баница ауылында түрік полициясымен болған қақтығыста қаза тапты. Осылайша, азаттық қозғалысы ең маңызды ұйымдастырушысынан айрылды, дәл Ильин-Преображение көтерілісінің алдында. Серрес қаласының жергілікті билігі Делчев пен оның серігі Димитар Гуштановтың денелерін анықтағаннан кейін, оларды Баницадағы ортақ қабірге жерледі. Осы қақтығыстан кейін Серрестің әртүрлі аудандарында 500-ден астам адам тұтқындалды және 1700 үй шаруашылығы Патриархатқа қайта оралу туралы петиция берді. Ұзақ өтпей SMARO, SMAC көмегімен Османлы империясына қарсы көтеріліс ұйымдастырды, ол бастапқы табыстардан кейін көптеген өлім-жұлыммен басылды. Оның екі бауыры, Мицо Делчев пен Милан Делчев те 1901 және 1903 жылдары Христо Чернопеев пен Крстжо Асеновтың болгар отрядтарында Османлы империясына қарсы күресте қаза тапты. Болгария үкіметі кейіннен олардың әкесі Никола Делчевке ұлдарының Македония азаттығына қосқан үлесі үшін зейнетақы тағайындады. 1913 жылғы Екінші Балқан соғысы кезінде, Бірінші Балқан соғысында Болгария басып алған Килкис гректерге түсті. Грек армиясы Делчевтің отбасының ішінде болған соғысқа дейінгі 7 мың болгар тұрғынының барлығын Болгарияға қуды. Балқан соғыстары кезінде, Болгария уақытша аймақты бақылап тұрғанда, Делчевтің денесі Ксантиге, содан кейін Болгарияға көшірілді. 1919 жылы Батыс Фракия Грекияға өткеннен кейін оның қабірі Пловдивке, ал 1923 жылы Софияға жеткізілді, онда ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аймақ қайтадан болгарлардың бақылауына өтті және Делчевтің Баница маңындағы қабірі қайта жаңартылды. 1943 жылғы мамыр айында оның қайтыс болғандығының 40 жылдығына орай Баницада оның қарындастары мен басқа да қоғам қайраткерлерінің қатысуымен ескерткіш тақта орнатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Делчев Македония аймағындағы ең ірі болгарлардың бірі саналды. Делчев туралы алғашқы өмірбаяндық кітапты 1904 жылы оның досы және қарулас серігі болгар ақыны Пейо Яворов жазды. Делчевтің ағылшын тіліндегі ең толық өмірбаянын ағылшын тарихшысы Мерсия Макдермот жазды: "Азаттық немесе өлім: Готсе Делчевтің өмірі".

On 28 April, members of the Gemidzii circle started terrorist attacks in Thessaloniki. As a consequence martial law was declared in the city and many Turkish soldiers and "bashibozouks" were concentrated in the Salonika vilayet. This increased tension led eventually to the tracking of Delchev's cheta and his subsequent death. He was killed on 4 May 1903, in a skirmish with the Turkish police in the village of Banitsa, Thus the liberation movement lost its most important organizer, on the eve of the Ilinden–Preobrazhenie Uprising. After being identified by the local authorities in Serres, the bodies of Delchev and his comrade, Dimitar Gushtanov, were buried in a common grave in Banitsa. Following the skirmish, more than 500 arrests were made in various districts of Serres and 1,700 households petitioned to return to the Patriarchate. Soon afterwards SMARO, aided by SMAC organized the uprising against the Ottomans, which after initial successes, was crushed with much loss of life. Two of his brothers, Mitso Delchev and Milan Delchev were also killed fighting against the Ottomans as militants in the SMARO chetas of the Bulgarian voivodas Hristo Chernopeev and Krstjo Asenov in 1901 and 1903, respectively. The Bulgarian government later granted a pension to their father Nikola Delchev, because of the contribution of his sons to the freedom of Macedonia. During the Second Balkan War of 1913, Kilkis, which had been annexed by Bulgaria in the First Balkan War, was taken by the Greeks. Virtually all of its pre war 7,000 Bulgarian inhabitants, including Delchev's family, were expelled to Bulgaria by the Greek Army. During Balkan Wars, when Bulgaria was temporarily in control of the area, Delchev's remains were transferred to Xanthi, then in Bulgaria. After Western Thrace was ceded to Greece in 1919, the relic was brought to Plovdiv and in 1923 to Sofia, where it rested until after World War II. During World War II, the area was taken by the Bulgarians again and Delchev's grave near Banitsa was restored. In May 1943, on the occasion of the 40th anniversary of his death, a memorial plaque was set in Banitsa, in the presence of his sisters and other public figures. Until the end of WWII Delchev was considered one of the greatest Bulgarians in the region of Macedonia. The first biographical book about Delchev was issued in 1904 by his friend and comrade in arms, the Bulgarian poet Peyo Yavorov. The most detailed biography of Delchev in English was written by English historian Mercia MacDermott: Freedom or Death: The Life of Gotse Delchev.

Көзқарастар

Дельчевтің халықаралық, космополиттік көзқарасын оның мақал-мәтелдік сөйлемінде қорытындылай аламыз: "Мен әлемді тек қана халықтар арасындағы мәдени бәсекелестік алаңы ретінде түсінемін". 19 ғасырдың аяғында Болгарияның анархистері мен социалистері өздерінің күресін Македония мен Фракиядағы революциялық қозғалыстармен тығыз байланыстырды. Осылайша, Софиядағы жас кадет Дельчев солшыл шеңбердің мүшесі болды, онда оған қазіргі заманғы марксистік және Бакуниннің идеялары күшті әсер етті. Оның көзқарастары Левски, Ботев және Стоянов сияқты бұрынғы Осман империясына қарсы күрескерлердің идеяларының ықпалымен қалыптасты. Ол өз идеяларын одан әрі дамыта отырып, 1902 жылы басқа солшыл функционерлермен бірге ұйымның ұлтшылдық сипатын өзгертуге кірісті, бұл ұйым мүшелерінің тек болгарлар болуын анықтады. Жаңа ұлттық емес жарғы оны Құпия Македония-Адрианополь революциялық ұйымы (SMARO) деп атады, ол ұлтына қарамастан, өздерінің автономиясы үшін күреске қатысуға ниеттенген барлық македондықтар мен фракиялықтарға ашық болатын бүлікші ұйым болуға тиіс еді. Бұл жағдайға Берлин шарты (1878) де ықпал етті, онда Македония мен Адрианополь аймақтары Болгариядан Осман империясына қайтарылды, бірақ ең бастысы – 23-бабының іске асырылмауы, ол Еуропалық Түркиядағы христиан халқымен қоныстанған белгісіз аумақтарға болашақта автономия беруді уәделеді. Оның басты мақсаты, басқа революционерлермен бірге, Македония мен Адрианопольдің толық автономиясын қамтамасыз етуге бағытталған шартының 23-бабын іске асыру болды. Дельчев, басқа солшыл белсенділер сияқты, болашақ біртұтас Македония-Адрианополь автономиялық аймағындағы байланыстарды, бір жағынан, ал екінші жағынан – оның арасындағы, Болгария княздығы мен де-факто қосылған Шығыс Румелиядағы байланыстарды шамалы анықтады. Кейбір болгар деректері мен оның замандастарының айтуынша, Дельчев Македонияның Болгарияға қосылуын немесе болашақ Балқан конфедеративтік Республикасына енуін қолдаған. Американдық тарихшы Деннис П. Хапчик болса, ол Македонияның Болгарияға қосылуына қатаң қарсы болды деседі. Болгарияға адал болғанына қарамастан, ол кез келген шовинистік үгіт-насихат пен ұлтшылдыққа қарсы болды. Дельчев және басқа солшылдар сияқты ұлттық қозғалысқа қатысқан, саяси көзқарасын сақтайтын адамдар үшін ұлттық азаттық – "әлеуметтік шектеулерден құтылу арқылы радикалды саяси азаттық" дегенді білдірді. Оның пікірінше, ешбір сыртқы күш ұйымға көмектесе алмайды және көмектеспейді, сондықтан ол тек өзіне және тек өзінің еркі мен күшіне ғана сүйенуі керек. Ол Болгарияның кез келген араласуы көршілес мемлекеттердің де араласуына әкеліп соқтырады және Македония мен Фракияның бөлініп кетуіне ұшырауы мүмкін деп ойлады. Сондықтан осы екі аймақтың халқы өз бостандығын Македония-Адрианополь автономиялық мемлекетінің шекараларында жеңіп алуы керек еді.

The international, cosmopolitan views of Delchev could be summarized in his proverbial sentence: "I understand the world solely as a field for cultural competition among the peoples". In the late 19th century the anarchists and socialists from Bulgaria linked their struggle closely with the revolutionary movements in Macedonia and Thrace. Thus, as a young cadet in Sofia Delchev became a member of a left wing circle, where he was strongly influenced by the modern Marxist and Bakunin's ideas. His views were formed also under the influence of the ideas of earlier anti Ottoman fighters as Levski, Botev, and Stoyanov, Developing his ideas further in 1902 he took the step, together with other left wing functionaries, of changing its nationalistic character, which determined that members of the organization could be only Bulgarians. The new supra nationalistic statute renamed it to Secret Macedono Adrianopolitan Revolutionary Organization (SMARO), which was to be an insurgent organization, open to all Macedonians and Thracians regardless of nationality, who wished to participate in the movement for their autonomy. This scenario was partially facilitated by the Treaty of Berlin (1878), according to which Macedonia and Adrianople areas were given back from Bulgaria to the Ottomans, but especially by its unrealized 23rd. article, which promised future autonomy for unspecified territories in European Turkey, settled with Christian population. His main goal, along with the other revolutionaries, was the implementation of Article 23 of the treaty, aimed at acquiring full autonomy of Macedonia and the Adrianople. Delchev, like other left wing activists, vaguely determined the bonds in the future common Macedonian Adrianople autonomous region on the one hand, and on the other between it, the Principality of Bulgaria, and de facto annexed Eastern Rumelia. Per some Bulgarian sources and his contemporaries, Delchev supported Macedonia's eventual incorporation into Bulgaria, or its inclusion into a future Balkan Confederative Republic. According to American historian Dennis P. Hupchick, he firmly opposed Macedonia's incorporation into Bulgaria. Despite his Bulgarian loyalty, he was against any chauvinistic propaganda and nationalism. For militants such as Delchev and other leftists that participated in the national movement retaining a political outlook, national liberation meant "radical political liberation through shaking off the social shackles". According to him, no outside force could or would help the Organization and it ought to rely only upon itself and only upon its own will and strength. He thought that any intervention by Bulgaria would provoke intervention by the neighboring states as well, and could result in Macedonia and Thrace being torn apart. That is why the peoples of these two regions had to win their own freedom, within the frontiers of an autonomous Macedonian Adrianople state.

Салқын соғыс кезеңі

1934 жылы Коминтерн македониялық славянның жеке халық құрауы идеясын қолдады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл көзқарас македониялық мәселеде аса маңызды болған жоқ. Дегенмен, соғыс кезінде бұл идеяны 1943 жылы Готсе Дельчев идеяларына сілтеме жасай, өздерінің беделін нығайтқан югославиялық македондық коммунистік партизандар қолдады. 1944 жылдың соңында Қызыл Армия Балқанға енгеннен кейін Болгария мен Югославияда жаңа коммунистік үкіметтер билікке келді. Осылайша, олардың македониялық мәселедегі саясаты Коминтерннің ерекше македондық ұлттық сананы дамыту саясатына бағынды. Македония аймағы болашақ Балқан коммунистік федерациясын құруға байланысты буын ретінде жарияланды. Жаңадан құрылған Югославияның Македония Халық Республикасы Дельчевтің автономиялы Македонияға ұмтылуының табиғи нәтижесі ретінде сипатталды. Алғашқыда македондық коммунистер Дельчевтің македондық ұлттық санасының деңгейіне күмән келтірді. Македония коммунистік көшбасшысы Лазар Колишевский оны «азаттық күресі үшін маңызы жоқ болгар» деп атады. 1946 жылы Васил Ивановский Дельчевтің «македондық ұлттық ерекшелік» туралы нақты көзқарасы болмағанын мойындады, бірақ оның күресі еркін және тәуелсіз Македонияны мүмкін еткенін мәлімдеді. Македониялық ұлттық сананы дамыту саясатының бір бөлігі ретінде Дельчевтің денесі Скопьеге жеткізілді. 10 қазан күні оның сүйектері «Свети Спас» шіркеуінің ауласындағы мәрмәр саркофагқа қойылды және содан бері сол жерде сақталып келеді. Никола Каревтің туысы Мише Каревтің айтуынша, 1948 жылы Тито-Сталин араздығынан кейін македондық коммунистік элита Дельчевтің есімін ел гимнінен алып тастау және оны болгар деп жариялау туралы ойластырған, бірақ бұл идея қабылданбады. Балқандықтардың ұжымдық естелігінде македондық революциялық қозғалысының батырлары болгарлар ретінде қабылдалғанын түсінгеннен кейін, македондық билік Дельчевті македондық ұлттық мүдде үшін иеленуге тырысты. Дельчевтің македондық этникалық тобынан екенін қадағалау мақсатында, оның стандартты болгар тілінде жазылған барлық құжаттары стандартты македон тіліне аударылып, түпнұсқа деп ұсынылды. Нәтижесінде Дельчев македондық этникалық батыр деп жарияланды және македондық оқулықтар оның өліміне болгарлардың қатысы бар екенін аңғартты. Болгария Халық Республикасында 1960 жылға дейін Дельчевке көбінесе Пирин Македониясында аймақтық деңгейде танылды. Дельчевтің болгарлық өзін-өзі анықтауы туралы мәлімдемелер ұзақ уақыттан бері болгар шовинистік көзқарасы ретінде көрсетілді. Дегенмен, Болгария тарапы 1978 жылы алғаш рет кейбір тарихи тұлғаларды (мысалы, Готсе Дельчевті) екі халықтың ортақ тарихи мұрасының бір бөлігі деп қарастыруды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс югославтарға ұнамады.

In 1934 the Comintern gave its support to the idea that the Macedonian Slavs constituted a separate nation. Prior to World War II, this view on the Macedonian issue had been of little practical importance. However, during the war these ideas were supported by the pro Yugoslav Macedonian communist partisans, who strengthened their positions in 1943, referring to the ideals of Gotse Delchev. After the Red Army entered the Balkans in late 1944, new communist regimes came into power in Bulgaria and Yugoslavia. In this way their policy on the Macedonian Question was committed to the Comintern policy of supporting the development of a distinct ethnic Macedonian consciousness. The region of Macedonia was proclaimed as the connecting link for the establishment of a future Balkan Communist Federation. The newly established Yugoslav People's Republic of Macedonia, was characterized as the natural result of Delchev's aspirations for autonomous Macedonia. Initially, the Macedonian communists questioned the extent of Delchev's alleged Macedonian national consciousness. Macedonian communist leader Lazar Koliševski proclaimed him as " one Bulgarian of no significance for the liberation struggles ". In 1946, Vasil Ivanovski acknowledged that Delchev did not have a clear view of "a Macedonian national character", but stated that his struggle made the free and autonomous Macedonia a possibility. as part of the policy to foster the development of Macedonian national consciousness, Delchev's remains were transported to Skopje. On 10 October, the bones were enshrined in a marble sarcophagus in the yard of the church "Sveti Spas", where they have remained since. According to Mishe Karev, a nephew of Nikola Karev, after the Tito–Stalin split in 1948, the Macedonian communist elite discussed the idea of scrapping Delchev's name from the anthem of the country and proclaiming him a Bulgarian, but this idea was declined. After realizing that the Balkan collective memory had already accepted the heroes of the Macedonian revolutionary movement as Bulgarians, Macedonian authorities exerted efforts to claim Delchev for the Macedonian national cause. Aiming to enforce the belief that Delchev was an ethnic Macedonian, all documents written by him in standard Bulgarian were translated into standard Macedonian, and presented as originals. As a result, Delchev was declared an ethnic Macedonian hero and Macedonian school textbooks began even to hint at Bulgarian complicity in his death. In the People's Republic of Bulgaria, before 1960, Delchev was given mostly regional recognition in Pirin Macedonia. The claims on Delchev's Bulgarian self identification, thus were portrayed as a recent Bulgarian chauvinist attitude of long provenance. Nonetheless, the Bulgarian side made in 1978 for the first time the proposal that some historical personalities (e. g. Gotse Delchev) could be regarded as belonging to the shared historical heritage of the two peoples, but that proposal did not appeal to the Yugoslavs.

Посткоммунизм

Дельчев бүгінде Болгарияда да, Солтүстік Македонияда да маңызды ұлттық батыр ретінде есептеледі, және екі ел де оны өздерінің ұлттық тарихының бір бөлігі деп санайды. Оның этникалық тегі Солтүстік Македонияда әлі де даулы мәселе болып қалып, Болгариямен келіспеушілік тудыруда. Екі ел де Дельчевті бірлесіп тойлауға әрекет еткен. Болгария дипломаттарына македониялық ұлтшылдар Дельчевті құрметтеген кезде шабуыл жасаған жағдайлар болды. Бірақ 2017 жылдың 2 тамызында Болгария премьер-министрі Бойко Борисов және оның македониялық әріптесі Зоран Заев Илинден-Преображенье көтерілісінің 114 жылдығына орай Готсе Делчевтің қабіріне гүл шоқтарын қойды. Македония тарапы Дельчев туралы келіссөздер жүргізуге жақында қызығушылық танытты. 2018 жылы тарихи мәселелер жөніндегі бірлескен комиссия құрылды, ол Дельчевтің этникалық тегіне қатысты дауды қоса алғанда, тарихи түсіндірулердегі даулы мәселелерді шешуге бағытталған. Солтүстік Македония тарихшылар қауымдастығы Дельчевті бірлесіп тойлау туралы ұсыныстарға қарсы шықты, оны македониялық ұлттық ерекшелікке қауіп деп қарады. Македония тарихшылары Дельчев туралы мифтің тарихи зерттеулер мен құжаттардан гөрі маңызды екенін, сондықтан оның болгарлық өзін-өзі анықтауы талқыланбауы керек екенін мәлімдеді. Оның есімі, әсіресе, Македонияның болгар бөлігінде және аймақтың басқа жерлерінен келген болгар қашқын ұрпақтары арасында құрметпен еске алынады, онда ол екінші буын азаттық күрескерлерінің ең маңызды революционері саналады. Оның есімі Солтүстік Македонияның ұлттық әнұранында да кездеседі: "Denes nad Makedonija" (Бүгін Македония үстінде). Оның құрметіне екі қала аталған: Болгариядағы Готсе Делчев және Солтүстік Македониядағы Делчево. Бүгінде Дельчевтің қызметіне байланысты көптеген артефактілер Болгария мен Солтүстік Македонияның әртүрлі мұражайларында сақтаулы. Югославия СФР кезінде Белградтағы бір көшеге Дельчевтің есімі берілді. 2015 жылы серб ұлтшылдары көше атауын жазылған белгілерді жауып, оның орнына четник белсендісі Коста Печанактың есімін жазған белгілер орнатты. Олар Дельчев болгар екенін және оның аты онда орынсыз екенін мәлімдеді. Бірақ 2016 жылы қалалық билік көшенің атын ресми түрде "Маршал Толбухин" деп өзгертті. Олардың мотивациясы Дельчевтің этникалық македониялық революционер емес, болгарларға қарсы бағытталған сербтерге қарсы ұйымның жетекшісі болғандығымен түсіндірілді. Грекияда болгар тарапының оның қайтыс болған жеріне ескерткіш тақта орнату туралы билік органдарына жолдаған ресми өтінішіне жауап берілген жоқ. Болгарлар орнатқан ескерткіш тақталар кейін алынып тасталды. Болгар туристеріне бұл жерге бару жиі шектеледі. 2023 жылдың 4 ақпанында революционердің туғанына 151 жыл толуына орай македониялық және болгар тараптары Скопьедегі Свято-Спас шіркеуінде бөлек құрмет көрсетті, ал Солтүстік Македония делегациясы болгар делегациясы ұсынған гүл шоқтарын бірлесіп қою туралы ұсыныстан бас тартты. Болгария азаматтарының көпшілігі шекара жүйесіндегі ақаулықтарға байланысты шекарада бірнеше сағат ұсталды. Бірақ болгарлардың құжаттары тексерілгеннен кейін де оларды қабылдау мәселесі шешілмеді. Нәтижесінде көптеген болгар азаматтары мен журналистерінің елге өтуіне кедергі келтірілді. Полиция қызметкерлеріне физикалық шабуыл жасауға тырысқан үш азамат ұсталды, айыппұл салынды және оларға 3 жылға елге кіруге тыйым салынды. Олардың адвокатының сөзіне сүйенсек, екеуі салмақтауға түскен. Болгария бұл оқиғаларға ресми түрде қатты наразылық білдірді.

Delchev is today regarded both in Bulgaria and North Macedonia as an important national hero, and both nations see him as part of their own national history. His ethnic identity has continued to be disputed in North Macedonia, serving as a point of contention with Bulgaria. Some attempts were made for the joint celebration of Delchev between both countries. Bulgarian diplomats were also attacked when honoring Delchev by Macedonian nationalists. However, on 2 August 2017, the Bulgarian Prime Minister Boyko Borisov and his Macedonian colleague Zoran Zaev placed wreaths at the grave of Gotse Delchev on the occasion of the 114th anniversary of the Ilinden–Preobrazhenie Uprising. The Macedonian side has recently been interested to negotiate about Delchev. A joint commission on historical issues was also formed in 2018 to resolve controversial historical readings, including the dispute about Delchev's ethnic identity, which remains unresolved. The Association of Historians in North Macedonia came out against the calls for a joint celebration of Delchev, seeing them as a threat to Macedonian national identity. Macedonian historians insist that the myth of Delchev there is so significant that it is more important than all of the historical research and documents, and therefore his Bulgarian self identification should not be discussed. His memory is honored especially in the Bulgarian part of Macedonia and among the descendants of Bulgarian refugees from other parts of the region, where he is regarded as the most important revolutionary from the second generation of freedom fighters. His name appears also in the national anthem of North Macedonia: "Denes nad Makedonija" (Today over Macedonia). There are two towns named in his honor: Gotse Delchev in Bulgaria and Delčevo in North Macedonia. Today many artifacts related to Delchev's activity are stored in different museums across Bulgaria and North Macedonia. During the time of SFR Yugoslavia, a street in Belgrade was named after Delchev. In 2015, Serbian nationalists covered the signs with the street's name and affixed new ones with the name of the Chetniks' activist Kosta Pećanac. They claimed that Delchev was a Bulgarian and his name has no place there. Though in 2016 the street's name was changed officially by the municipal authorities to "Maršal Tolbuhin". Their motivation was that Delchev was not an ethnic Macedonian revolutionary, but a leader of an anti Serbian organization with a pro Bulgarian orientation. In Greece the official appeals from the Bulgarian side to the authorities to install a memorial plaque on his place of death are not answered. The memorial plaques set periodically by Bulgarians afterwards are removed. Bulgarian tourists are restrained occasionally to visit the place. On February 4, 2023, on the 151st anniversary of the birth of the revolutionary, both the Macedonian and Bulgarian side paid their respects at the St. Spas Church in Skopje separately, while the delegation of North Macedonia declined the offer to jointly lay wreaths proposed by the Bulgarian delegation. Many Bulgarian citizens who wanted to attend the event were held for hours at the border due to a malfunction of the border system. However, problems with the admission of the Bulgarians continued even after the processing of their documents. As a result, many Bulgarian citizens and journalists were prevented from crossing. Three citizens were detained, fined and banned from entering the country for 3 years, due to attempting to physically assault policemen. According to their lawyer, two of them were apparently beaten. Bulgaria officially reacted sharply to these events.