Кіріспе

Ветера (сонымен қатар Ветера Кастра; кейде ескі әдебиетте, карталарда және күнделікті сөйлеуде де Кастра Ветера) - Германияның төменгі провинциясындағы қазіргі Ксантенге жақын жердегі төменгі Рейндегі екі Рим легионерлік лагерінің орналасқан жері. Ветераның легионерлік лагерлері төменгі герман лимдерінің бір бөлігі болды және 2021 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны деп жарияланды. Зерттеулер мен ғылыми әдебиеттер көне қамал Ветера I (б.з.д. 13-12 ж. 70 ж.) мен жас қамал Ветера II (кем дегенде 3 ғасырдан 71 ж.) аралығын ажыратады. Бұл жерлер бір-бірінен шамамен бір римдік миля (mille passus = 1500 м-ден аз) қашықтықта орналасқан. Ветера Рим империясының солтүстік флангідегі ең маңызды гарнизондардың бірі болды. Алғашқы кездері Рейн өзенінің оң жағалауындағы римдіктердің кеңейту күш-жігерінің негізгі базасы болды. Vetera I қазіргі уақытта Ксантен қаласының аумағындағы игерілмеген жерге орналасқан, ал Vetera II карьерлік тоғанның бетінен он метрге дейін төмен орналасқан.

Географиялық орналасуы

Vetera I Фюрстенбергтің оңтүстік беткейінде, ежелгі уақытта батпақ пен шұңқырмен қоршалған мұздық терминалды моренада, Ксантен орталығынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай екі шақырым жерде орналасқан. Қазіргі археологиялық ескерткіш Бьертеннің Ксантен маңындағы солтүстік-солтүстік-батысында, негізінен ауыл шаруашылығы жерлерінің астында орналасқан. Ежелгі уақытта лагерь Липпе өзенінің сағасына қарама-қарсы ашық жерде орналасқан, ол сол кезде Веселде емес, солтүстікке қарай орналасқан. Римдіктер кезінде Рейн өзенінің бағыты қазіргідей болды, тек оңтүстікке және батысқа қарай сәл ауысты. Сондықтан Фюрстенбергке орналасқан бұл ғимараттан Рейн мен Липпе (Люпия) аңғарларын мұқият қадағалауға болады. Ветера II 71 жылы, 69/70 оқиғаларының нәтижесінде төменгі герман әскерінің қайта ұйымдастырылуынан кейін, Ветера I-ден шығысқа қарай бір жарым шақырым жерде, Рейннің төменгі террасасында салынған. Бүгінгі топографияда бұл жер Біслихер аралы деп аталатын аймақта орналасқан, оны солтүстікте Рейн, шығыста, оңтүстікте және батыста Рейннің ескі тармақтары қоршап тұр. Ежелгі уақытта ол, бәлкім, Рейн өзенінің солтүстікке қарай ағып жатқан жерінде орналасқан. Рейннің жартылай сазданған тармағы, ол оңтүстікке қарай бұрыш құрып, 1200 жыл шамасында орта ғасырларда ғана пайда болды. Келесі ғасырларда Рейннің бұл бұрылысы оңтүстікке қарай жылжып, форттың орнын бұзып, оны қиыршық таспен жауып тастады. 1788 - 1789 жылдары Рейн өзені жасанды түрде басқа бағытқа бұрылып, қазіргі бағытына ауысқанда, бұрыш Рейннің өлі ескі тармағына айналды.

Ежелгі дереккөздер және бекініс орнының атауы

Ветера атауын алғаш рет Тацит "История" кітабында екі рет Vetera castra және бірнеше рет Vetera деп атаған. "Vetera" атауының мәні белгісіз, бірақ ол жақын маңдағы Римге дейінгі Кугерни қонысынан шыққан деп есептеледі. Оның германша атауы романшаланып, форт орнына көшірілді. 1839 жылы Ксантеннің көне заттары туралы жарияланымда Филипп Хубен "Castra Vetera" терминін Тацит берген атаудың кері бұрылысында қолданды. Бұл термин карталарға және күнделікті тілге енген, бірақ ол ешқашан мұндай түрде болған емес. Ғылыми әдебиетте "Vetera" (I және II ветералар арасындағы айырмашылықтармен) немесе "Vetera Castra" деген дұрыс терминдер кем дегенде Ханс Лехнердің (1866-1938) кезінен бері қолданылып келеді.

Зерттеу тарихы

Римдіктер әскери лагерьлерді тастап кеткеннен кейін, олар карьерлер ретінде қайтадан пайдаланылды. Бастапқыда римдіктер Vetera I тас материалдарын көршілес Colonia Ulpia Traiana кеңейту үшін қолданған. Кейіннен орта ғасырларда қалған қираған үйлер Фюрстенбергтегі монастырь құрылысына пайдаланылды. римдіктердің қалдықтары. 1623-1633 жылдары Йоханнес Турк Герт ван дер Шуйреннің Клеве хроникасының қосымшасын ежелгі қалдықтардың суреттерімен суреттеді. Оның соңынан 1628 және 1654 жылдар аралығында өзінің туған аймағының көнеліктерін жазған Вессел діни қызметкері Герман Эвич және теолог және гуманист Вернер Тешенмахер (1590-1638) келді. 17-18 ғасырдың аяғында Вьенн шіркеуінің діни қызметкері Теодор Так және ең бастысы, Ксантен шіркеуінің діни қызметкері Йоханнес Спенрат өздерін Ксантен аймағының ежелгі мұрасына арнады. Пигиус бұрын Рим қираған жерлерін пайдаланудың жалғасуына алаңдаушылық білдірген болатын. Ғалымдардың қызығушылығы мен қарсылығына қарамастан, бұл іс тоқтамай жалғасты. 1714 және 1716 жылдар аралығында приход пасторы Йоханнес Спенрат бұрынғы Ветера I легионерлік лагерінен 5000 тоннадан астам тастар қазылған деп хабарлады. Тіпті ерте заманадан бері жүргізіліп келе жатқан қазба жұмыстары да қазіргі кездегі археологиялық әдістерді қолдана отырып жүргізілген ғылыми зерттеулер емес. Көбінесе ол тек табылған жер ғана қызықтыратын, ал оның мән-жайы жиі еленбейді немесе танылмайды. Алғашқы ғалымдар археологтар емес, көне бұйымдар жинаушылар болған, ал олардың қазба жұмыстарына деген көзқарасы көптеген табылған бұйымдардың жойылуына себепші болды. Филипп Хоубен (1767 - 1855) - көне жәдігерлерді жинаудан ғылыми археологияға көшудегі басты тұлға. 1798 жылы Ксантенге келгеннен кейін Хубен Иоганнес Спенраттың ықпалымен көне жәдігерлерді зерттей бастады. 1803 жылы ол ескі провизордың үйін сатып алып, ондағы көне жәдігерлерді көрсетіп, алғашқы Ксантен мұражайын құрды. 1819-1844 жылдар аралығында ол легионерлік лагерьлер, КТК және жерлеу орындары аймағында ауқымды қазба жұмыстарын қаржыландырып, жүргізді. Хубен өзінің алдыңғыларына қарағанда мұқият болды және ол тек табылғандарды ғана емес, қазбалар мен сайттардың өздерін де алғаш рет құжаттады. Хюбенмен бірге шамамен сол уақытта және ішінара Хюбен аймағында жұмыс істеген Веселдің аға мұғалімі Франц Фидлер (1790-1876) Хюбеннің графикалық құжаттамасын мәтіндермен толықтырды. Төменгі Рейн көнеліктері қоғамын 1877 жылы Ксантендік дәрігер Йозеф Штайнер құрды, бұл қазіргі заманғы археологияның дамуындағы маңызды кезең болды. Қоғам әр түрлі жерлерде, соның ішінде CUT, Fürstenberg, жақын маңдағы зираттар мен Ксантеннің ішкі аймағында кең көлемде қазба жұмыстарын жүргізді, онда XXII Primigenia легионы салған кірпіш фабрикасы табылды. Қоғам Бонн провинциялық мұражайының ғалымдарымен тығыз жұмыс істеді, ол LVR Landesmuseum Bonn-тің алдыңғы адамы болды, одан қаржылай қолдау да алды. Қоғамның негізін қалаушының ұлы, кейіннен Трирдің өлкелік мұражайының бөлім меңгерушісі Пауль Штайнер баспасында жарық көрген археологиялық жинақтың құрылуы да неміс археологиясының тарихындағы маңызды оқиға болды. Фюрстенбергтің айналасындағы археологиялық қазбалар жүйелі, жан-жақты және заманауи түрде 1905 жылы Ханс Лехнердің басшылығымен басталды, ол 1899 жылдан 1930 жылға дейін Бонн провинциялық мұражайының директоры болды. 1905-1914 жылдар аралығында және 1925-1933 жылдар аралығында жүргізілген қазба жұмыстары кезінде Лехнер және оның орнын басқан Франц Оельман (1883-1963) Ветера І-нің орнын дәл анықтады. Олар әр түрлі лагерьлерді әр түрлі мерзімдермен немесе, керісінше, құрылыс кезеңдерімен ажыратуда және қорғаныстың және ішкі ғимараттардың бөліктерін ашуда сәтті болды. Бұл қазба жұмыстары лагерьдің азаматтық маңындағы канабаны және қабірлердің орналасқан жерін анықтады. Амфитеатр да қазылған және оның күні анықталды. Алайда, бұл қазбалардың басты назары тас қамалға аударылды, ал бұрынғы құрылыс кезеңдері қысқаша қарастырылды. Ветера II-ді іздеу ұзақ уақыт бойы сәтсіз болды. Білішер аралының маңайына қатысты кейбір болжамдарға қарамастан, ешқандай дәлел табылмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталған шагыл алып тастаумен байланысты табылған заттардың жинақталуы ғана сол кезде Ксантенде жұмыс істеп жүрген археолог Вильгельм Пиперсті ескертті. 1955, 1957 және 1958 жылдары Харальд фон Петриковиц су асты археологиялық зерттеулерді тапсырды, олар бұрынғы легионерлік лагерьді анық анықтады және оның көлемін жеткілікт...

Төрт император жылы (69) және Батавидің көтерілісі (69/70) кезінде Ветера

69-70 жылдардағы оқиғалар кезінде Рейн аймағы Италия құрлығымен бірге онжылдықтар бойы салыстырмалы тыныштықтан кейін империяның ең көп қатысы бар аймағына айналды. Ветера I легионерлік лагері маңызды рөл атқарды, ол сонымен қатар оның соңғысы болды, Батавидің көтерілісімен тікелей байланысты. Бұл онжылдықтар бойы салыстырмалы тыныштық орнағаннан кейін және бүкіл империяны сілкіндірген дүрбелеңнің аясында болды. Нероннан кейін Галба император болды, бірақ оның персоналды шешуші шешімдері төменгі герман әскеріне қарсылық білдірді. Нәтижесінде олар 69 жылдың қаңтарында Вителлиді император етіп жариялады. Римдегі таққа ие болу үшін Вителлиус екі топқа бөлінген үлкен әскерімен Италияға аттанды. Бұл әскерге Ветерадан V легионының шамамен 4000 легионері және Батавидің сегіз қосалқы когортасы кірді. Төменгі Рейннің қалған үш легиондары қосымша 6000 легионерді қамтамасыз етті. Батыстағы провинциялар мен әскери округтерден шамамен 70 000 адам шығарылды, бұл шекара қорғанысын қатты ашқан. Вителлидің Галбаға және оның тікелей мұрагері Отоға қарсы алғашқы табыстарынан кейін сегіз батавиялық когортаға (шамамен 4000 адамнан тұратын) герман шекарасына қайтаруға бұйрық берілді. Олар 69 жылдың жазында Могонтиякумға қоныс аударды. Сол уақытта Веспасиан Агипет, Сирия және Иудея провинцияларында Вителлиуске қарсы император деп танылды, сондай-ақ империяның шығыс бөлігіндегі Дунай легиондары. Содан соң оның әскерлері Римге қарай аттанды. Вителлий батавилер мен кананефатилердің аумақтарында әскери науқандарды жүргізген кезде, батавилер мен кананефатилер фриздермен бірге көтерілді. Оларды батаулық дворян және әскердің қолбасшысы Юлий Цивилис басқарды. Алғашында Цивилис Веспасианның Вителлиуске қарсы азаматтық соғысына араласып жатқандай әсер қалдыруды шеберлікпен жүзеге асырды. Вителлианның жазалау экспедициясы Батавидің көмекшілері соғыс кезінде оларға қарсы бұрылып, Уби мен Тревери қашып кеткенде апатты аяқталды. Екпедициялық топтың қалған мүшелері Ветераға қашып құтыла алды. 69 жылы жаздың соңында немесе күздің басында Могонтиякумда орналасқан сегіз батави әскерлері солтүстікке қарай жүріп, Сивилис әскерлерімен біріккенде, көтеріліс қарқынды дамыды. Цивилис оларды Веспасианға ант берді және сондай-ақ Ветерада орналасқан 5-ші және 15-ші легиондардың қалған бөліктерін Веспасианның ісіне қосылуға шақырды. Алайда Ветера гарнизоны Вителлиуске адал болып қалды. Лагерь қабырғалары мен қамалдар нығайтылды, бірақ ұзаққа созылған қоршауға төтеп беруге жеткіліксіз азық-түлік болды. Бастапқы сәтсіз шабуылдан кейін Рейннің екі жағалауын да, Римнің өзен флотын да қолға алған Цивилий әскерлері қорғаншыларды аштықтан құрту үшін лагерьді қоршауға алуды шешті. Гай Диллиус Вокуланың қолбасшылығындағы XXII Примиген Легиосының сарбаздарынан тұратын көмекші армия оңтүстіктен жүріп келді және Новезиумда XVI Галлика Легионымен бірікті. Алайда олар Ветера маңындағы аймаққа әрі қарай кірмеді, керісінше, Гелдуба маңындағы лагерьді құрды. Осы арада Цивиль армиясы Германияның барлық аймақтарынан келген күш-жігермен кеңейе берді. Олар Морини, Менапи, Уби және Тревери аумақтарын қиратуға кірісті, бұл Рейн өлкесін Мозельге дейін және Солтүстік теңіз жағалауына дейін қамтыды. Ветераның қоршау шеңберін күшейтіп, оны шабуылдау әрекеттері қайта басталды. Гарнизонның жоғалуы біраз жеңілдеуді қамтамасыз етті және жаулап алу әрекеттерін тоқтатты. Алайда, бұл оқиғадан құтылу мүмкін емес еді. Осы уақыт аралығында Солтүстік Италиядағы Веспасиан мен Вителлиус арасындағы Бедриакмның екінші шайқасы Веспасианның пайдасына шешілді. Бұл туралы және Веспасианның Цивильді соғысуды тоқтату туралы өтініші туралы хабарлар сол жылдың қараша айының басында Төменгі Рейнге жеткен болуы мүмкін. Оны Цивилис елемеді, оның орнына Вокулаға қарсы әскерлерін жіберіп, Ветераны қоршауға алды. Вокула өзіне қарсы жіберілген әскерлерді жеңіп, оны жеңілдету үшін Ветераға қарай аттанды. Сол жерде шайқас алға-артқа созылып, соғыс ақыры римдіктердің пайдасына шешілді. Ветера қоршаудан босатылды, бірақ жабдықтау жағдайы нашар болды, көтерілісшілер айналадағы аймақты үстемдік етуді жалғастырды, ал Вокула жеңілген Цивилис әскерлерін қуып жете алмады. Вокула Ветера гарнизонынан қосымша 1000 адамды алып, азық-түлікпен қамтамасыз еткен кезде, 69 жылдың желтоқсан айының соңында Цивилис лагерьді қайтадан қоршап алды. Вокула Новезиумға кері шегінді, о...

Canabae Legionis, амфитеатр және жерлеу орындары

Римдік легиондардың лагерьлерінің көбісінде canabae legionis болды, бұл әскерилердің отбасылары, қолөнершілер, саудагерлер, қонақүй иелері, жезөкшелер үйінің операторлары және басқа да қызмет көрсетушілер қоныстанған азаматтық қала маңы болды. Ветерада әскери қатысудың алғашқы онжылдықтарында канабалар болған болуы мүмкін, бірақ олардың іздері Клавдийдің ерте кезеңінен басталған қыш ыдысынан басқа жоқ. Бұл іздер сондау арқылы расталды. Канабаялар лагерден 100 метр кеңістіктегі жердің дамымаған белдеуімен бөлінген. Азаматтық қоныстың шығыс шекарасын анықтау мүмкін емес, өйткені ол Рейн өзенімен бұзылған. Оңтүстікте канабаялар қазіргі Біртен ауылының маңында жерлеу орындарының басталуына дейін созылған деп есептеледі. Канабаяның көлемі мен құрылымы жақсы құжатталмаған. Ол әскер лагерінің батысы, оңтүстігі және шығысы бойынша U пішінді жолмен жүрсе керек. Археолог Баокуан Сонг жүргізген соңғы әуе археологиялық зерттеулер гарнизонның шығыс жағында тұрақты көше орналасуы мен шоғырланған дамуын көрсетеді. Амфитеатр - Рим Ветерасының қалған жалғыз мұрасы, Клавдий Неронның лагері кезінде салынған. Оның эллипстік жер бедері ежелгі заманда 98 метрден 84 метрге дейінгі сыртқы қабырғаларға ие болды, ал ішкі өлшемдері 47,5 метрден 34,5 метрге дейін болды. Ханс Лехнердің 1908 және 1909 жылдары жүргізілген қазба жұмыстары кезінде қамалдың биіктігі сегіз метрге, ені он метрге дейін жеткен. Ежелгі уақытта амфитеатр 10 000-ға жуық көрерменге сыйымды болған. Оның сақталуы орта ғасырларда бұл жерде қасиетті Виктордың шейіт болған жері болған деген сенімге негізделген. Қазіргі уақытта амфитеатр қайта құрылды және ашық аспан астындағы сахна ретінде қайтадан пайдаланылады. Канаба легионының оңтүстігінде қазіргі Бьертен ауданындағы Ксантенде гарнизонға да, азаматтық қонысқа да қызмет еткен зират жатыр. Бүгінгі күнге дейін 60-тан астам кремациялық жерлеулер табылды, олардың кейбіреулері 1902/1903 жылдары Биртен шіркеуінің құрылысы кезінде табылды, ал көпшілігі 1960 жылы орман зиратының құрылысы кезінде ашылды. Қабырғалар Августтан Нерон кезеңдеріне дейін, ал Веспасианның тұсында ғана табылған. Ветера I-нің солтүстігінде, лагерь мен Ксантеннің оңтүстік ортағасырлық қала шекарасы арасында тағы бір қабір табылды. Бұл аймақта Римдіктердің қабірлері де кездеседі.

Өзгеліктері мен қорытындылары

Екінші римдік қамалдың орнын іздеу, кейіннен Ветера II деп аталатын, мүмкін емес болып шықты. Бислихер аралының айналасындағы аймаққа қатысты айғақтар болса да, нақты дәлелдер жоқ еді. 1935/36 жылдары ХХХ легионның лагерін орналастыру жобасы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі саяси шиеленістің артуына байланысты сәтсіз аяқталды. Форт-сайты соғыс нәтижесінде табылды. Соғыстан кейінгі тұрғын үй құрылысы бумы құрылыс материалдарына үлкен сұранысты туды, бұл Бислихер аралында шагыл кен орындарын өндіруге әкелді. 1950 жылдардың басында Римнің едәуір сандаған артефактілері ашылды, бастапқыда ескертусіз. Бұларға қола, монеталар, керамика сияқты кішігірім бұйымдар (кейбір күндері экскаваторлардың көрпелерін толтыру), сондай-ақ емен арқалықтар, кірпіштер, туфтайлық қабырғалар және қорғасын тақталар сияқты құрылыс материалдары кірді. 1954 жылы Вильгельм Пайперс өткен жылы табылған жазуы бар Гений мүсінінің негізін тапты. Бұл табылған жерлер Ксантен мен Бонн археологтарын қазба жұмыстарын мұқият қарауға талпындырды. Жазуы: GENIO SIGNIF(erorum) LEG(ionis) XXX V(lpia) V(ictrix) P(ublius) AELIVS SEVERINVS T(estamento) P(oni) I(vssit) Аудармасы: "Публий Элий Северин 30-шы легионның байрақтыларының, Ульпианның, жеңімпаздың дарындылығына осы мүсінді орнатты". Бұл тікелей Legio XXX Ulpia Victrix-ке сілтеме болды. Бонн Рейн өлкелік мұражайының бастамасымен мұражай тарихында алғаш рет суға секірушілер Бислихер аралын қазу кезінде археологиялық зерттеулер үшін пайдаланылды. Алғашқы суға түсулер 1955 жылы өте қиын көріну жағдайында, содан кейін 1957 және 1958 жылдары басқа суға түсулер жүргізілді. Су астында жатқан легион лагерінің қабырғаларын кейде көзбен емес, қолмен ғана байқауға болады. Кең көлемді табылған заттар Ветера II-де орналасқан әскерлерді (VI, XXII және XXX легиондардың кірпіш мөрлері) және лагерьдің қанша уақыт бойы ұсталғанын анықтауға мүмкіндік берді. Бұл Батавидің көтерілісі аяқталғаннан кейін бірден басталып, 3 ғасырдың екінші жартысына дейін жалғасты. Соңғы кездестірілген табылған - 260 жылы салынған Постумның сестерциясы. Сондықтан лагерьдің соңы 260 немесе 275 жылдары франктардың басып кіруіне байланысты деп ұзақ уақыт бойы ойланды. Алайда, лагерь осы уақыттан кейін де, мүмкін, 4 ғасырға дейін жалғасқан болуы мүмкін. Лагерьдегі археологиялық зерттеулердің салыстырмалы түрде шағын көлемін және салыстырмалы түрде аз мөлшерде табылған заттарды ескере отырып, осы кезеңнен қалған заттардың жоқтығы оған қарсы дәлел бола алмайды. Рейн мен Дунай шекарасындағы барлық басқа легионерлік лагерьлер 3-ші ғасырдағы германдық шабуылдардан аман қалған және ежелгі антикалық дәуірде өмір сүруін жалғастырған. Сонымен қатар, IV ғасыр тарихшысы Аммиан Марцеллин Триценсиме деп аталатын елді мекен туралы айтады, бұл, мүмкін, латын тіліндегі реттік саннан (трицесима, "отызыншы") алынған. Бұл көбінесе Colonia Ulpia Traiana (Tricensimae қараңыз) орнындағы көне дәуірдің бекіністі қонысымен сәйкестендіріледі; дегенмен, кейбір зерттеушілер бұл Ветера II-нің аман қалған лагері болған деп болжайды. 275-ші жыл шамасында Colonia Ulpia Traiana-ның жойылуы, бұл болжам қазір дәлелденбейтін болып саналады. Vetera II, барлық легионерлік лагерьлер сияқты, Canabae legionis деп аталатын лагерь маңы болды. Қала маңындағы жердің шамамен шамамен көлемі жер бетіндегі табылған жерлерді картаға түсіру арқылы анықталды және ол лагерьді батыс пен оңтүстікке қоршады.

Кәсібі

Батави көтерілісінен кейін "Exercitus Germaniae Inferioris" (Түменгі герман әскері) қайта ұйымдастырылғаннан кейін Ветерада Майнцтен бөлінген бір ғана легион, XXII Primigenia легионы орналасты. Ветерада қос легиондық лагерьді ұстаудың орнына, бір легион көтеріліс аймағының орталығына, Ульпия Новиомагус Батаворумға (Нижмеген) орналастырылды. Көтеріліс кезінде қираған бұрынғы лагерь қайтадан салынбады. Оның орнына 71 жылы шығысқа қарай бір жарым шақырым жерде орналасқан жаңа бір лагерьмен алмастырылды, ол қазір Бислихер аралы деп аталады. Біздің заманымыздың бірінші ғасырынан екінші ғасырына ауысу кезінде XXII легион Майнцке көшірілді және кейіннен 104/105 жылдардағы Ветерада жазылғандай, Legio VI Victrix алмастырды. Кейін 119 және 121/122 жылдар аралығында VI Виктрикс легионы Британияға көшіріліп, оның орнына III ғасырдың аяғына дейін іздеуге болатын XXX Ульпия Виктрикс легионы құрылды.

Легионерлік кірпіш фабрикасы

Легионерлер Рейнландтың барлық жерінде әскери және азаматтық мақсаттар үшін кірпіш фабрикаларын жұмыс істеді. Римдіктер технологиядағы жетістіктерін аймақтағы табиғи тас кен орындарының жетіспеушілігін өтеуге, құм мен балшық кен орындарын игеруге пайдаланды. Рейнландтағы ірі әскери орталықтарда, соның ішінде Кельн, Нойсс және Дормагенде кірпіш фабрикалары болды. Археологиялық деректерге сүйенсек, Ветера аймағында лаңкестік кірпіш фабрикасы болған. Кірпіш үйі 1901 жылы Vetera II және Colonia Ulpia Traiana бекінісі аймағының арасындағы байланыс жолында кездейсоқ табылған. Мұнда табылған пешті XXII легион салған. Алайда, үлкен кірпіш фабрикасында XV легионның мөр басылған кірпіштері табылған, бұл кірпіш фабрикасы бұдан бұрын басталған болуы керек екенін дәлелдейді. VI легион кейіннен оны қайтарып алып, жөндеу жұмыстарын жүргізді, содан кейін оны XXX легион 4 ғасырға дейін қолданды. Оның өмір сүру мерзімі 225 жыл болды. Археологтар отын пешінің жанында әртүрлі өндіріс бөлмелері мен кептіру қоймасын тапты. 1970 және 1990 жылдары кірпіш фабрикасының маңында қосымша қазба жұмыстары жүргізілді, негізінен үйлер мен жолдар құрылысына байланысты төтенше шаралар ретінде. Бұл қазба жұмыстарынан кірпіш пісіретін тағы екі пеш, қыш ыдыс пісіретін пеш, бірнеше шлаг бассейндері, кептіру және сақтау сарайлары табылды. Қажетті тұщы суды жеткізу үшін балшықтан жасалған құбырлар пайдаланылды, ал өңдеу сулары арналар арқылы Рейнге жіберілді. Өндірістің қатарына шатыр плиткалары, қуыс кірпіштер, қабырғаға арналған кірпіштер, қабырға плиткалары, гипокауст плиталары мен құбырлар кіреді. Кірпіштерде олардың жасалуына қатысқан легиондарды анықтауға мүмкіндік беретін типтік таңба бар.

Ксантеннің маңындағы оқу-жаттығу лагері

Бүгінде жасақталып жатқан соғыстар сияқты, Рим әскері де бейбіт уақытта әртүрлі жаттығулар мен жаттығулар арқылы әрқашан дайын күйде болған. Бұл лагерь құрылысына қатысты жаттығуды қамтиды. Аэроархеологиялық зерттеулер Ветера мен Ассибургиумды байланыстыратын жолдың екі жағында, қазіргі 57 федералды жолға сәйкес келетін, Ксантен мен Альпен арасындағы алпыстан астам оқу лагерьлерін анықтады. Ежелгі әскери оқу-жаттығу алаңы 10 шаршы шақырым жерді алып жатыр. Бұл лагерьлердің көпшілігі толықтай іске асырылмаған. Оқытушылар тек қана лагерь құрылысының техникалық жағынан күрделі салаларын, атап айтқанда лагерь бұрыштарын салуды үйретуге назар аударды. Герман Хинц 1961/1962 жылдары Винненталдағы Канинненбергтегі лагерьлердің екеуін қазып шығарды. Оқу-жаттығу аймағының оңтүстік шетіндегі толық салынған лагерь Ветераға бара жатқанда күшейтілген әскердің тұрақтаған шептері ретінде сипатталады. Өкінішке орай, лагерьлердің ешқайсысын Ветераның нақты құрылыс кезеңіне жатқызуға болмайды, өйткені даталау материалдары жоқ. Уедемер Хохвальдта 1 - 3 ғасырлар аралығында маневрлер кезінде тұрғызылған 13 жаттығу шегініс лагері бар. Бұл лагерьлер әлі күнге дейін сақталған, биіктігі 0,5 м-ге дейінгі қамалдар бар.

Мұраны қорғау

Ветера бекіністері Солтүстік Рейн-Вестфалия штатының ескерткіштерді қорғау және күтіп-ұстау туралы заңына сәйкес мұра ескерткіштері болып табылады. Тергеу және мақсатты түрде табылған материалдарды жинау рұқсатты талап етеді. Кездейсоқ табылған заттар туралы ескерткіш басқармасына хабарлау керек.