Кіріспе

1983 жылғы Италиядағы жалпы сайлау 1983 жылы 26 маусымда Италияда өтті. Бес орталық партияның үкіметтік одақтастығы - Пентапартито формуласы христиан демократиясына күтпеген қиындықтар тудырды. Бұл одақ тұрақты және жалпыға бірдей болды, ол ұлттық үкіметке де, жергілікті әкімшіліктерге де таралды. Сайлау нәтижесі енді DC-нің күш-қуатына емес, бүкіл Пентапартитоның күш-қуатына байланысты емес екенін ескере отырып, центристік сайлаушылар коммунистердің жеңісіне жол бермеу үшін христиандық демократиялық дауыс беруді қажет емес деп қарастыра бастады. Сонымен қатар, альянстың төрт кіші партиясының біріне дауыс беру ХКП-ға артықшылық бермей, үкіметке қарсы орташа наразылық ретінде қарастырылды. Бұл сайлаудың басқа да кішігірім әсерлері референдумдық Радикалдық партияның қысқаруы және кейбір өңірлік күштердің пайда болуы болды.

Сайлау жүйесі

Партиялық тізімдер бойынша таза пропорционалды өкілдік ету дәстүрлі түрде Депутаттар Палатасының сайлау жүйесіне айналды. Италия провинциялары 32 сайлау округіне біріктірілді, әрқайсысы үміткерлер тобын сайлады. Сайлау округтері деңгейінде орындар ашық тізімдер арасында Imperiali квотасы бар ең үлкен қалдық әдісін қолдана отырып бөлінді. Қалған дауыс пен орын ұлттық деңгейде өткізілді, онда олар Hare квотасын пайдалана отырып, автоматты түрде ең жақсы жеңілгендерге жергілікті тізімдерге бөлінді. Сенат үшін, егер ассамблея 315 мүшеге дейін көтерілсе де, 237 бір орындық сайлау округтері құрылды. Кандидаттарға сайлау үшін дауыс берудің үштен екі бөлігін алу қажет болды, бұл мақсатқа тек Оңтүстік Тиролдегі неміс азшылықтары ғана қол жеткізе алды. Барлық қалған дауыс пен орын партиялық тізімдерге және аймақтық сайлау округтеріне топтастырылды, онда Д'Хондт әдісі қолданылды: тізімдер ішінде ең жақсы пайыздық көрсеткішті кандидаттар сайланды.

Тарихи негіздер

1980 жылы 2 тамызда Болоньяда жарылған бомбадан 85 адам қаза тауып, 200-ден астам адам жарақат алды. Болоньяда болған қазалы оқиға деп аталатын жарылыс қаланың теміржол вокзалының көп бөлігін қиратты. Бұл фашистік бомбалау болып табылды, негізінен Римдегі Банда делла Маглиана қылмыстық ұйымымен байланысы бар NAR ұйымдастырды. Келесі күндері Болоньяның орталық алаңында, Piazza Maggiore, халықтың наразылығы мен наразылығының кең ауқымды демонстрациялары өтті, онда 6 тамызда Сан-Петронио базиликасында өткен құрбандардың жерлеу рәсіміне қатысқан үкімет өкілдеріне бағытталған қатал сын мен наразылық білдірілді. 1981 жылы Италия Социалистік партиясының (PSI) съезінде ресми түрде Пентапартито деп аталатын центристік саяси одақ құрылды, онда христиан-демократ Арнальдо Форлани мен Социалистік хатшы Беттино Кракси Джулио Андреоттидің "жаратуымен" келісімге қол қойды. Келісімге тіркемеде қол қойылғандықтан, оны "кемердің келісімшарты" деп атады. Келісімге қол қойған Кракси Андреотти Форланидің аты-жөнімен "CAF" деп те аталды. Осы келісіммен DC партиясы көпшіліктің "зайырлы партияларының" (яғни социалистер, социал-демократтар, либералдылар мен республикашылдар) тең қадірін мойындады және үкімет алмасуын қамтамасыз етті (әрине, PRI-дің Джованни Спадолини мен PSI-дің Беттино Кракси Кеңестің президенті болған алғашқы христиан емес демократтар болды). Пентапартитоның пайда болуымен көпшіліктің Италия Коммунистік партиясына (ПКИ) қарай өсу мүмкіндігі ақыры жоққа шығарылды. Христиан-демократтар коалицияның көшбасшылары болып қалды және бірнеше рет зайырлы партиялардың өкілдерінің Кеңестің президенті болуына жол бермеді.

Нәтижелер

ДК альянс партиялары арасындағы көшбасшылықты алмастыру туралы келісімді құрметтеп, Италияның жаңа премьер-министрі ретінде социалистік хатшы Беттино Краксиді қабылдады. Христиан-демократтар өздерінің кішігірім жауапкершілігі өз партиясынан халықтың кейбір наразылығын жояды деп үміттенді. Италия социалистік партиясы тарихта алғаш рет үкіметтегі ең жоғары лауазымға келді. Олигархиялық құрылымға ие болған DC-ден айырмашылығы PSI-ді оның хатшысы қатты басқаратын, сондықтан Краксидің премьер-министрі соғыстан кейінгі Италияда саяси дағдарыссыз ең ұзақ болды, Палестинаны азат ету ұйымы туралы АҚШ-пен кейбір халықаралық шиеленістерге қарамастан. 1986 жылы Кракси жаңа үкімет құрды, бірақ 1987 жылы ДС хатшысы Сириако Де Митамен даудан аман қалмады, ол сайлауалды христиандық-демократиялық үкіметпен, премьер-министр ретінде ескі Аминторе Фанфанимен бірге, ерте ұлттық сайлауды іздеп, тиімді түрде алды.