Кіріспе

Рим империясындағы құлдың түрі Лампадарий, көпше Лампадари, латын тіліндегі лампададан, ежелгі грек тіліндегі "лампа" λαμπάς (шамынан) - кейіннен Рим республикасы мен империя кезінде консулдардың, императорлардың және басқа да жоғары дәрежелі лауазымды адамдардың алдында факелдер тасушы құл. Византиядан кейінгі кезеңде Лампадариос Шығыс православие шіркеуінің практикасында әншілер хорының екінші (сол жақтағы) жетекшісін білдіреді.

Христиандықтағы лампадирий

Лампадарларға шіркеулік сипаттағы ерекше себеп жоқ сияқты, бірақ олардың функцияларын епископтан немесе құрметті адамнан бұрын, қолдарына факелдер ұстап, құрбандық үстеліне салтанатты жүріп өтуде және басқа жүріп өтулерде еріп өткен ақсақалдар мен басқа дін қызметкерлері еліктеген. Шамдардың алғашқы ғасырларда тек діни қызмет үшін қолданылғаны туралы мәлімет өте аз. Көптеген ғибадат кешке, және бір-екі ұрпақ өткеннен кейін мәсіхшілердің ғибадат кездесулері Римде және басқа жерлерде, жер астындағы камераларда, катакомбаларда өткізілгені, шамдардың қажетті жарықтандыру құралдарын қамтамасыз ету үшін қолданылған болуы керектігін анықтайды. Бұл шамдардың көбісі терракоттадан жасалған және шағын өлшемді, олардың көптеген үлгілері сақталған, кейбіреулері жай, кейбіреулері әртүрлі христиандық рәміздермен безендірілген. Олар кезең мен жеріне қарай жіктеледі, христиан өнерінің көптеген басқа салаларында сияқты, әдетте, бұрынғысы (мысалы, Leclercq, "Manuel d'archeologie chretienne" II, 557 sqq.). Үлкен металл шамдар мен олардың "дольфиндері" i. Бұл форма Константиннің дәуірінде шіркеудің еркіндігімен кең тараған, енді шамдарды көтеріп тұрған кішкентай қолдар деп аталады. Мұндай "поликандела" ұзақ уақыт бойы Византияның ғибадат етуінің көрнекті ерекшелігі болды. Шамдардың ертедегі литургиямен байланысы үшін, сириялық Нарсайдың (б.з.д. 512 жылы қайтыс болған) литургияны сипаттаған уағыздауынан бірнеше сөйлемді келтірсек жеткілікті болады. "Бұлар - діни қызметкерлер, дін қызметкерлері, бүкіл халық тыныш, тыныш, тыныш. Алғашқы құрбандық үстелі әдемі, салтанатты түрде тұрды. Оның үстіне өмірдің Ізгі хабары мен әдемі ағаштан жасалған [яғни, айқыш] бейнесі қойылған. Құпиялар ретке келтіріледі, түтетушілер түтін шығарады, шамдар жарқырайды және диакондар күзетшілер сияқты [желдеткіштерді] желкелеп, желкелеп тұрады" (Конолли "Нарсайдың литургиялық уағыздары", 12-бет). Соңғы кешкі ас туралы барлық ерте бейнелерде үстелдің үстінде ілінген шам бейнеленген. 530 жылы жазған зыяратшы, бірақ оның нақты қай жерді айтқаны белгісіз.