Кіріспе

Б.з.д. 1-ғасырдағы римдік генерал Квинт Лабиен Парфик (б.з.д. Тит Лабиеннің ұлы Парфиямен одақтасып, Марк Антонийдің бақылауында болған Жерорта теңізінің шығысындағы Рим провинцияларына басып кірді. Ол б. з. б. 40 жылы парфтармен бірге Сирияның римдік провинциясын басып алды. Содан кейін ол оңтүстік Анатолияға қарай Парфияның қолдауымен алға жылды. Парфян әскері Сирияны басып алып, Яһудеяны жаулап алды. Лабиен мен парфтарды Публий Вентидий Басс жеңіп, Марк Антонийге осы провинцияларды қайтарып берді.

Бостандықтаушылардың азаматтық соғысы

44 жылы Юлий Цезарь өлтірілгеннен кейін Цезарьдің жақтастары Цезарь мен Помпейдің жақтастары Помпейлер арасында азаматтық соғыс болды. Бұл азаматтық соғыста, азаттық соғысында (б.з.д. 43-42), Помпеиді Гай Кассиус Лонгин және Маркус Юний Брут Кіші бастап, Цезарьді өлтіру туралы сөз байластырды. Олар Екінші триумвираттың екі мүшесі Октавиан мен Марк Антонийге қарсы соғысты, бұл Кесарияның үш көшбасшысының одағы. Кассиус пен Брут б. з. б. 42 жылдың қазан айында Филиппи шайқасында жеңілді. Лабиен парфяндықтардың көмегімен Помпеи ісіне қайта жандануға тырысты.

Помпеи ісіне жалғастыру

Фесттің айтуынша, Лабиен Персияға қашып кеткен. Дегенмен, Кассиус Дионың айтуынша, оны Брут пен Кассиус Парфия патшасы Ород II-ге Филиппи шайқасынан бұрын күш алу үшін жіберген. Ол Ородтың не болатынын біліп алу үшін ұзақ уақыт сол жерде ұсталды. Лавиен Пиллипидегі жеңілістен кейін Парфияда қалды, өйткені ол жеңімпаздардың жазалауынан қорықты. Ол Марк Антонийдің шығыстағы аймақтарын дұрыс басқаруға келмегенін және Мысырға кеткенін көргенде, Ородты римдіктерге шабуыл жасауға көндірді. Ол: "Бір жағы шайқаста күйретіліп, басқалары жараланып қалды. Ол Марк Антоний Мысырда болған кезде оған Сирияға шабуыл жасауға кеңес берді және көптеген Рим провинциялары Антонийдің жамандығынан жиреніп қалғандықтан, оны қабылдап алады деп айтты. Ол әскерін басқаруды ұсынды. Ород соғысқа көндіріліп, Лабиен мен оның ұлы I Пакорға үлкен күш тапсырды. Плутархтың айтуынша, парфяндық генералдар Лабиенді Месопотамияда тұрып жатқан және Сирияға шабуыл жасауға дайын парфяндық әскердің бас қолбасшысы етіп тағайындады. Юстиннің айтуынша, шабуыл жасайтын әскерді жетектеген Пакор болды. Юстин парфтардың Помпеи жағына шығып, Лабиенмен одақтасқандығын үшінші Митрида соғысында (73 63 б.з.д.) Помпеймен достық қарым-қатынас орнағандықтан және Карре шайқасында (53 б.з.д.) Цезардың одақтасы Маркус Лициний Крассты жеңіп, өлтіргендіктен ойлады. Красс ұлы Цезарь партиясының мүшесі болды. Сондықтан олар, егер Цезарь жеңсе, Красстың өлімі үшін кек алмақ. Сонымен қатар, Юстин олардың Кассиус пен Брутқа көмек жібергенін жазды, бұл Кассиус Дионың есебімен қарама-қайшы. Апиан Марко Антонийдің әрекеттері парфяндықтардың басып кіруіне себеп болды деп ойлады. Антоний Клеопатраға ғашық болғаннан кейін, ол қоғамдық істерге қызығушылығын жоғалтып, Клеопатраның тапсырысын орындады. 44 жылы Цезарь қайтыс болғаннан кейін Сирияда азаматтық қақтығыс болды және жергілікті төрешілер парфтардың көмегімен Сирия қалаларын басып алды. Антоний бұл төрешілерді қуып шығарып, олар Парфияға бас сауғалады. Содан кейін ол ауыр салықтар салды. Ол бай қала Пальмираны тонауға ат әскерін жіберді, бірақ қала тұрғындары оны тоқтатты. Ол Сирияны қоршап тұрды. Кассиус Дио осылай деп айтқан. Осыдан кейін Антоний Клеопатраға қосылу үшін Мысырға барды.

40 жылы Помпея-Партияның басып кіруі

Кассиус Дион Лабиеннің жорығының егжей-тегжейін айтып берді. Ол Финикияға басып кіріп, Апамеяға шабуыл жасады, бірақ кері қайтарылды. Алайда ол Финикиядағы барлық римдік гарнизондарды қарсылықсыз жеңді, өйткені олар Кассиус пен Брутпен соғысқан және Марк Антоний оларды өз әскеріне енгізген кезде сол жерге жіберілген сарбаздар еді. Олар Лабиенді білген. Антонийдің Сирияға қолбасшылық берген Луций Децидий Сакса ғана қашып кетпеді. Ол қашып кетті. Лабиен оны қуып жетіп, аздап адамымен бірге жеңіп шықты. Сакса Антақияға қашып кетеді. Апамея тұрғындары Саксаның өліп қалғанын ойлап, берілді. Лабиен Антиохияны берілуге мәжбүрледі, ал Сакса Киликияға қашып кетеді. Лабиен оны ұстап алып, өлтіреді. Осы аралықта Пакор Сирияны жаулап алды, бірақ Тирдің тұрғындары Рим әскерін қолдады. Пакорус флоты жоқ болғандықтан, қаланы басып ала алмады. Ол Яһудеяға басып кірді, оны басып алды, Гиркан II-ді биліктен алып тастады және оның немере інісі және жауы Антигон II Матфатиасты орнатты. Иосиф Флавий парфяндықтар Яһудеяға басып кірген кезде болған оқиғаларды егжей-тегжейлі баяндаған. Осы арада Лабиен Киликияны басып алып, Анатолияның оңтүстік жағалауындағы қалалардың адалдығын алды, бірақ Кариядағы үш қаладан басқа: Стратоницея, Миласа және Алабанда. Соңғы екі қаладан гарнизондар келіп, оларды өлтіріп, бүлік шығарды. Лабиен Алабанданы басып алып, тұрғындарын жазалады. Ол Милазаны тастап кеткеннен кейін жойған. Ол ұзақ уақыт бойы Стратоницеяны қоршап тұрды, бірақ оны басып алуға үлгермеді. Ол өзін Парфик (парфтарды жеңуші) деп атады, осылайша римдіктерге қарсы жүргізгендерден атақ алды, егер ол жеңіске ұшыраған азаматтар емес, парфтар болса. Плутарх Марк Антонийдің Лабиеннің шабуылдарына жауап беруі баяу болды деп жазды, өйткені ол Мысырдағы Клеопатраның әсемдігімен және сән-салтанатпен өмір сүру салтымен, той-думанмен, спортпен және басқа да жасөспірімдермен айналысумен айналысты. Ол өзінің әйелі Фулвияның Италияда Октавианмен соғысқа кіріскенін (Перузин соғысы, 41 40 б.з.д.) және Лабиеннің "Евфраттан және Сириядан Лидия мен Ионияға дейін Азияны бағындырып отырғанын" хабарлаған. Кассиус Дионың айтуынша, Антоний бұл туралы біліп отыратын. Алайда, ол қорғаныс шараларын қабылдамады, өйткені билік басында болған кезде ол өз міндеттеріне жеткілікті көңіл бөлмеді және мысырлықтардың сән-салтанатты өмірінен ләззат алды. Ол толықтай demoralized болғанға дейін. Алайда ол Сирияның жаулап алынғандығын көргенде, оны тастап кетті. Ол жағалаумен Грекияға дейін, содан кейін Италияға дейін Октавианға қарсы соғыста Фулвияны қолдауға барды. Ол Сипонт қаласын басып алып, Брундзийді қоршауға алды. Фулвия қайтыс болғаннан кейін, қақтығыстар тоқтап, татуласу болды. Антоний мен Октавиан б. з. б. 40 жылдың қыркүйегінде Брундзий келісімін жасады. Марк Антоний Грекияға оралды. Ол Паблиус Вентидий Бассты парфтар мен Лабиенге қарсы Азияға жіберді. Вентидий Лабиенге тап болғанда, оның кенеттен келгенінен қорқып қалды. Парфяндықтар жоқ, тек жергілікті әскерлер ғана болды. Вентидий оны Азиядағы Рим провинциясынан қуып шығарып, ең жеңіл әскерімен Сирияға қуып кірді. Ол оны Таурус тауларының маңында кездестірді. Екі әскер бірнеше күн бойы қоныстанып тұрды. Вентидий өзінің қарулы әскерін, ал Лабиен парфтарды күтіп отырды. Екеуі бір уақытта келді. Вентидий жаудың үлкен атлы әскерінен қорқып, төбедегі қонысында қалды. Соңғылары өздерінің санының күштілігіне сенімді болып, таңертең Лабиеннің күштері қосылатынын күтпей, төбеге көтерілді. Вентидий жауап бермей, ат әскері беткейден жоғары қарай шабуыл жасады. Олар жоғарыға көтерілгенде, римдіктер шабуыл жасап, жауды төмен қарай итеріп жіберді. Көптегендер шайқаста қаза тауып, тағы да көбісі тік қашып бара жатқанда тапталды. Тірі қалғандар Лабиенге қосылмай қашып кетеді, ал Вентидий оларды лагеріне дейін қуып жетеді. Лабиен сол жерге жетіп, шайқасқа дайындалды. Алайда парфяндықтардың қашып кетуіне оның сарбаздары да ұшырады. Лабиен бас тартып, кері қайтпақ болды. Бұл туралы Вентидий дезертирлерден біліп, тұтқынға алу үшін бірнеше жерді дайындады. Жау жеңіліп, Лабиен қашып кетті. Ол Кіликияда кейіпкер ретінде біраз уақыт болды. Алайда ол анықталып, тұтқындалды. Вентидий Кіликияны басып алып, ат әскерін Киликия мен Сирияның арасындағы Аман таудың маңайына жіберді. Бұл қаланы Пакордың жорықтағы гарнизонға басшылық ететін лейтенанты Фарнапатес қашып құлатып жібермекші болды. Вентидий күтпеген же�...