Римнің үштік одағы: Цезар, Помпей және Красс

Кіріспе

Рим саясаткерлері Цезарь, Помпей және Красс арасындағы одақ – Юлий Цезарь арасындағы ежелгі Рим саяси одағы. Бірінші Триумвират – Рим Республикасының соңғы кезеңіндегі үш көрнекті саясаткердің арасындағы бейресми саяси одақ: Гней Помпей Магнус, Марк Лициний Красс және Гай Юлий Цезарь. Республикалық конституцияда көптеген вето құқығы болды. Конституциялық кедергілерді айналып өту және үш адамның саяси мақсаттарын іске асыру үшін олар бір-бірін қолдау үшін өздерінің ықпалын пайдалануға уәде берген құпия одақ құрды. "Триумвират" ресми лауазым емес, сондай-ақ ол мемлекеттік істерге тұрақты үстемдікке ие болған жоқ. Ол үш адамның бұрынғы жылдары сенаттағы қарсылықты жеңу қажеттілігінен туындады. Бастапқыда құпия болған бұл одақ б.з.д. 59 жылы Цезарьдің алғашқы консулдығы кезінде үш одақтас үшін заң шығару мақсатымен көпшілікке жарияланды. Цезарь Помпейдің ветерандарын қайта орналастыруға көмектесетін аграрлық заңның, үшінші Митридат соғысынан кейін Помпейдің бекітілген қоныстарын ратификациялайтын заңның және провинциялық басқару мен салық жинау туралы заңнаманың қабылдануын қамтамасыз етті. Сонымен қатар, Цезарь Галлияда ұзақ мерзімдік губернаторлыққа тағайындалды. Алайда одақтың алғашқы табысы айтарлықтай саяси қарсылық тудырды. Римдегі саяси одақтар алдағы жылдары үш адамға қарсы тепе-теңдік құру үшін қайта ұйымдастырылды. Б.з.д. 55 жылы одақ әлсіреп барады. Дегенмен, үш адам өзара мүдделері үшін келісімді жаңару үшін бірікті. Күшпен және одақтастарының көмегімен саяси бұзылыстарға ұшыратып, олар консулдық сайлауды б.з.д. 55 жылға дейін кейінге шегерді және комицияны Помпей мен Крассты қайтадан консулдар етіп сайлауға мәжбүр етті. Цезарьдің Галлиядағы өкілеттігі тағы бес жылға жаңартылды; Помпей Испанияда, ал Красс Сириядағы маңызды провинциялық лауазымдарға тағайындалды. Римде саяси мақсаттарға жету үшін ашық күш пен хаостың қолданылуына қарсы күрес күшейген кезде, Красс б.з.д. 53 жылы Парфияға жасаған сәтсіз жорығы кезінде қайтыс болды. Цезарь мен Помпей, қалған екі одақтас, бірнеше жыл бойы достық қарым-қатынаста болды. Олар тіпті Помпейдің б.з.д. 52 жылы жалғыз консулдығын және Юлияның (Цезарьдің қызы және Помпейдің әйелі) қайтысынан кейін де одақтас болып қалды. Алайда Помпей Красс қайтыс болғаннан кейін Цезарьдің ықпалын теңгерту үшін жаңа одақтар құруға кірісті. Бұл оны Цезарьмен қақтығысқа ұрындырды. Б.з.д. 50 жылы сенімнің төмендеуі және Катондық антицезарьшілдердің Помпейге ықпалы Цезарьді б.з.д. 49 жылғы қаңтарда ашық көтеріліске итермеледі.

Alliance between Roman politicians Caesar, Pompey and Crassus
the ancient Roman political alliance between [[Julius Caesar

The First Triumvirate was an informal political alliance among three prominent politicians in the late Roman Republic: Gnaeus Pompeius Magnus, Marcus Licinius Crassus, and Gaius Julius Caesar. The republican constitution had many veto points. In order to bypass constitutional obstacles and force through the political goals of the three men, they forged in secret an alliance where they promised to use their respective influence to support each other. The "triumvirate" was not a formal magistracy, nor did it achieve a lasting domination over state affairs. It was formed among the three men due to their mutual need to overcome opposition in the senate against their proposals in the previous years. Initially secret, it emerged publicly during Caesar's first consulship in 59 BC to push through legislation for the three allies. Caesar secured passage of an agrarian law which helped resettle Pompey's veterans, a law ratifying Pompey's settlements after the Third Mithridatic War, and legislation on provincial administration and tax collection. Caesar also was placed in a long term governorship in Gaul. The early success of the alliance, however, triggered substantial political backlash. Political alliances at Rome reorganised to counterbalance the three men in the coming years. By 55 BC, the alliance was fraying. The three men, however, came together in mutual interest to renew their pact. By force and with political disruption aided by their allies, they delayed consular elections into 55 BC and intimidated the comitia into electing Pompey and Crassus again as consuls. Caesar's command in Gaul was then renewed for another five years; plum provincial commands placed Pompey in Spain and Crassus in Syria. Amid even stronger backlash at Rome against the use of naked force and chaos to achieve political ends, Crassus died in 53 BC during his failed invasion of Parthia. Caesar and Pompey, the two remaining allies, maintained friendly relations for a few years. They remained allies even after Pompey's assumption of a sole consulship in 52 BC and the death of Julia (Caesar's daughter and Pompey's wife). Pompey, however, moved to form alliances to counterbalance Caesar's influence after Crassus' death. These drew him slowly into a policy of confrontation with Caesar. Deteriorating trust through 50 BC, along with the influence of Catonian anti Caesarian hardliners on Pompey, eventually pushed Caesar into open rebellion in January 49 BC.

Атау беру

"Бірінші триумвират" термині, кеңінен танымал болғанымен, қазіргі заманғы зерттеушілер республиканың соңғы кезеңінде оны жиі қолданудан қашып жүреді, себебі ол жаңылыстырады. Рим басқаруында десемвирлер сияқты белгілі бір санды адамдардан құралған кеңестер болған, бірақ бұл одақ олардың қатарына жатпады. Бұл термин ешбір көне деректе кездеспейді, ол ешқандай ресми лауазымды білдірмейді және "толыққанды және айқын қателік" болып табылады. Көне заманда үштік одаққа әртүрлі атаулар берілді: Цицерон бір заманда "үш адам" (tris homines) регнумды жүзеге асырғанын жазды; Марк Теренций Варроның сатирасында ол "үш басты құбыжық" деп аталды; кейінгі тарихшылар, мысалы, Светоний мен Ливий оларды "societas" немесе "conspiratio" деп атады; ал одақтастар өздері оны "amicitia" деп атаған болар. "Триумвират" терминін осы саяси одақты сипаттау үшін пайдалану Ренессанс дәуірінде белгілі болған жоқ. 1681 жылы алғаш рет айтылған бұл термин 18 ғасырда ғана кеңінен қолданысқа енді; біраз уақыт бойы терминнің заманауи туынды екендігі белгісіз болды және ол 1807 жылы ғана "ашылды". 19 ғасырда қолданылуы белгілі бір деңгейде тұрақталды – көбінесе ағылшын және француз тілдерінде, бірақ неміс тілінде емес, – және әдетте терминнің ешқандай ресми лауазымды білдірмейтінін түсіндіретін алдын ала ескертулермен бірге келді. Соңғы кезде зерттеушілер бұл терминді жарияланымдарында мүлдем қолданудан бас тартуда. Гарриет Флауэр "Рим республикалары" еңбегінде "Бірінші триумвират" термині "50-ші жылдардағы жағдайды Антоний, Лепид және Октавианның ресми триумвиратымен теңестіруде жаңылыстырады" деп жазады, оның орнына "одақ" және "Үлкен Үштік" терминдерін ұсынады. Эндрю Линтотт пен Ричард Биллоуздың жаңадан жарық көрген кітаптарында да "Бірінші триумвират" термині қолданылмаған. Басқалар оны қолданудан аулақ болуға қосымша себептер келтіреді, мысалы, Роберт Морштейн Маркс "Юлий Цезарь және рим халқы" кітабында: "Бұл фразаны қолдану, оның республикаға қарсы құпияласудың бір түрі болды деген көзқарасқа келісусіз мүмкін емес". Атау маңызды. Мен дәстүрлі "Бірінші триумвират" терминін мүлдем қолданбаймын. Классиктер, жалпы оқырман қауымына арналған еңбектер жазағанда да, "Бірінші триумвират" терминін қолданудан қашып жүреді. Мысалы, Мэри Берд өзінің 2015 жылғы "SPQR" кітабында "Үштің тобы" терминін қолданады. Дегенмен, Адриан Голдсуорти сияқты басқалары дәстүрлі номенклатураны сақтап, терминнің дұрыс еместігін түсіндіреді. Мысалы, "Оксфорд классикалық сөздігінің" төртінші басылымында: "Б.з.д. 60 жылы Цезарь, Помпей және Красс арасында құрылған коалиция мүлдем ресми емес еді және сол кезде ешқашан триумвират деп сипатталған жоқ. "Бірінші" және "Екінші триумвират" терминдері – заманауи және жаңылыстыратын терминдер".

The term "First Triumvirate", while well known, is a misleading one which is regularly avoided by modern scholars of the late republic. Boards of a certain number of men such as decemviri were a feature of Roman administration, but this alliance was not counted among them. The term appears nowhere in any ancient source, refers to no official position, and is "completely and obviously erroneous". In the ancient world, the triple alliance was referred to with varying terms: Cicero, contemporaneously, wrote of "three men" (tris homines) exercising a regnum; a satire by Marcus Terentius Varro called it a "three headed monster"; later historians such as Suetonius and Livy referred to the three as a societas or conspiratio; the allies themselves "would presumably have referred to it simply as amicitia". The usage of the term "triumvirate" to describe this political alliance was unattested during the Renaissance. First attested in 1681, the term emerged into widespread use only during the 18th century; for some time, knowledge that the term was a modern coinage was unknown, "revealed" only in 1807. By the 19th century, usage was somewhat regular – mostly in English and French sources, though not in German ones, – usually prefaced with clarifications that the term did not refer to any official position. More recently, scholars have started to avoid the term in publications altogether. Harriet Flower in Roman Republics writes that "First Triumvirate" is "misleading in equating the position of the 50s with the official triumvirate of Antony, Lepidus, and Octavian", preferring "alliance" and "Big Three". Recent books by Andrew Lintott and Richard Billows also have avoided invocation of "First Triumvirate". Others add more reasons to avoid its use, for example, Robert Morstein Marx in the recent book Julius Caesar and the Roman People, "it is almost impossible to use the phrase 'First Triumvirate' without adopting some version of the view that it was a kind of conspiracy against the republic Nomenclature matters I eschew the traditional 'First Triumvirate' altogether". Classicists writing for more general audience also have shied away from use of the term "First Triumvirate". Mary Beard, for example, uses "Gang of Three" in her 2015 book SPQR. Yet others, such as Adrian Goldsworthy, have not, staying with the traditional nomenclature while explaining that the term is inaccurate. The fourth edition of the Oxford Classical Dictionary, for example, similarly says "the coalition formed between Caesar, Pompey, and Crassus in 60 BCE was wholly unofficial and never described at the time as a triumvirate 'First' and 'Second Triumvirate' are modern and misleading terms".

Құрылу

Помпей, Красс және Цезарь арасындағы одақ 60 жылға дейінгі Рим саясатының тұйыққа тірелуінен олардың бағдарламаларының маңызды бөліктерін қабылдауға жетпегендіктен туындады. Үшеуі де сенаттан бір нәрсе күткен, бірақ олардың жолына кедергі келді.

Помпей

Помпей үшінші Митридат соғысынан оралғаннан кейін Азиядағы өз бекітілімдерін ратификациялауды қалады. Ол сонымен қатар өзінің ардагерлеріне зейнетке шығу үшін жер іздеді. 71 ж.б.д. Сертория соғысынан Испаниядан қайтып келген Помпей өзінің ардагерлеріне жер бөлу туралы ұқсас заң жобасын қабылдата алды; ол сондай-ақ тиісті заңнаманы ілгерілету үшін трибунатқа үміткер болу үшін өз қол астындағыларын Римге жіберді (б.з.д. 63 ж. жасаған әрекет сол кездегі консул Цицеронмен «Заң туралы аграрлық мәселеде» қарсыластырылды). 62 ж.б.д. жасаған келесі әрекеттер оның одақтас трибунының қаладан қашуына әкелді. Ол өзінің адамы Марк Пупий Пизо Фругий Калпурнийді 61 ж.б.д. консул етіп сайлауда сәттілікке жетті, бірақ арадағы діни дау оған тиісті жерді қайта орналастыру заңнамасын ілгерілетуге мүмкіндік бермеді. Үлкен паралар арқылы Помпей 60 ж.б.д. өзінің адамдарын тағы да көптеп кеңселерге сайлауға қол жеткізді (Луций Афраний консул; Луций Флавий плебей трибундарының бірі), бірақ олар да кедергіге ұшырады. Кіші Катон мен Квинт Цецилий Метелл Целер, Помпейдің бұрынғы және ретсіз түрде өз одақтасы Лукуллды Митридатқа қарсы бұрынғы басшылықтан шеттетуіне, Помпейдің Целердің жартылай қарындасынан ажырасуына, сондай-ақ Помпейдің билігінен қорқуларына байланысты кедергі жасайтын коалиция құрды. Лукулл өзінің жартылай зейнетке шығуынан қайтып оралғаннан кейін Помпейдің шығыс келісімдерінің барлық аспектілерін жан-жақты қарауды талап етті; «Бұл көп уақыт алады және болжамды болашақта заң жобасын қабылдауға кедергі келтіреді». Магистратурада қабілетті одақтастары болмағандықтан – Пизо да, Афраний да тиімсіз болды – Помпей басқа жерде одақтастар іздеуге мәжбүр болды.

Красс

Красс Римдегі ең бай адамдардың бірі болды, Сулланың тыйым салған заңдарынан пайда тапқан болатын. Ол Римнің атты кәсіпкерлерінің демеушісі еді. 70 ж. б.з.д. Помпеймен бірге консул қызметін атқарды. Бұл мемлекеттік мердігерлер Азия провинциясы (қазіргі Батыс Түркияның бір бөлігі) бойынша салық келісімшарттарына тым жоғары баға ұсынды, себебі олар Үшінші Митридат соғысының салдарынан келген қирауды ескере алмады. Оның клиенттері келісімшарт бойынша қазынаға төлеуге міндетті салықтарды азайтуды талап етті, бірақ бұл мақсатты Катон мен Целер 61 ж. б.з.д. желтоқсанында тоқтатты. Цицерон сияқты сенаторлар «салық жинаушылардың келісімшарттарын қайта қарауды немесе жоюды талап етуі әжуалық», – деп есептеді, өйткені олар өздерінің күткен пайдасын дұрыс бағаламаған. Сенат Целердің араласуына дейін заң жобасын бекітуге аздап қалған еді. Помпейдің жеке жауы Красс та б.з.д. 60 жылы Помпейдің жер бөлу және заң жобаларына қарсы шығып, төменгі дәрежедегі сенаторлардың қолдауын жинап, Помпейдің ұсыныстарын жеңді. Оның Помпейге қарсылығының мақсаты өзінің жоспарларына кедергі келтіріп отырған сенаторларды өз жағына тарту болған шығар, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл салық келісімшарттарын қайтадан келісу Красс үшін өте маңызды болды: «оның беделі мен ықпалы күшті атты қауымды қорғауға қабілеттілігіне байланысты еді».

Цезарь

60 ж. б.д. Цезарь Испаниядан жаңадан оралған губернатор болды. Ол үштік арасындағы ең әлсізі еді, бірақ 63 ж. б.д. Pontifex Maximus сайлауында күтпеген жеңіске жеткен болатын. Шамамен он жыл бойы Помпейдің мүддесін қолдаған белсенді саясаткер болғандықтан, Цезарь Крассқа қарыз болды, ол Цезарьдің қарыздарына кепілдік берген еді. 60 ж. б.д. маусымда Гиспания Ультериордан ерте оралғаннан кейін, ол консулдыққа үміткерлігін жариялау үшін қалаға кіруді немесе әскери билігін жойып, жеңіске жету мүмкіндігінен айырылуын қабылдап, қаладан тыс қалуды таңдауға мәжбүр болды. Сенат үнемі қатыспаған сайлауға рұқсат бергенімен, Катон Цезарьдің өтінішіне кедергі келтірді; Цезарь таңқаларлықтай түрде Римнің ең жоғары әскери наградасы – триумфтан бас тартып, өзінің үміткерлігін жариялады. Цезарь консулдыққа басты үміткер еді; оны тоқтату үшін Катон мен оның одақтастары екі қадам жасады. Олар б.з.д. 59 жылғы сайланбаған консулдарды «Италияның орманды аймақтары мен жолдарына» тағайындауға тырысты және ынтымақтаспайтын консулдық әріптесін сайлауға ұмтылды. Екеуі де сәтті болды, 59 жылғы консулдар даңқ мен пайда әкелмейтін билік алды – бұл Цезарьдің үлкен қарыздарын өтеу қажеттілігімен үйлеспеді, ал Катон Цезарьдің жеке жауы және күйеу баласы Марк Кальпурний Бибулдың Цезарьдің әріптес консулы болып сайлануын қамтамасыз етті. Цезарь сайлауда жеңіске жетті, бірақ оны мансабы үшін пайдалыға айналдыру үшін оған одақтастар қажет болды.

Уақыт

Ғалымдар одақтың нақты қай күні құрылғанын пікірталас етіп келеді. Плутарх, Ливий және Аппиан одақтың құрылуын Цезарь сайлауға дейін, ал Веллий, Суетоний және Кассиус Дио – сайлаудан кейін деп көрсетеді. Консул сайлауы кезінде Цезарь, әрине, Помпей мен Красстан қолдау алды, бірақ «әрқайсысы өз мүддесі үшін Красс жақтастарын тәрбиеледі, ал Помпей консулдықта күшті тұлғаға мұқтаж болды». Дегенмен, кейінгі әдеби көздерге қарсы, Цезарь саяси одақ құруды сұрап Цицеронға жазған хат, Цезарьдың жазғы сайлаудан кейін бірнеше ай өткен соң, 60 жылдың желтоқсанына дейін Помпей мен Красспен келісімге келмегенін көрсетеді. Эрих Груен «Рим Республикасының соңғы буыны» еңбегінде бұл хат, сондай-ақ Помпей мен Красс Цезарьдің үміткерлігін ашық қолдаса, бір-бірінен алыстайтыны ескеріліп, одақтың құрылуын Цезарьдің консулдық сайлауынан кейін нақты айқындайды. Кейбір тарихшылар Цезарь Цицеронға жазған хатында сырлы болуы мүмкін («Цезарь әлі Цицеронға барлық құпиясын көрсетпеген болуы мүмкін»), бірақ бұл оның «триумвират құруға емес, мүмкіндігінше мықты коалиция құруға тырысқанын» көрсетеді. Бұл дәлел – әсіресе келісім ізделіп отырғаны туралы ақпарат – одақтың құрылуын б.з.д. 60 жылдың шілдесі мен 59 жылдың қаңтары аралығында деп көрсетеді. Одақтың мақсаты үш адамның ешқайсысының жеке басына қол жеткізе алмайтын нәрсені қамтамасыз ету еді. Егер Помпей мен Цезарь ғана біріксе, олар Помпейдің ұсыныстарына сенаттағы қарсылықты жеңе алмас еді. Помпей мен Красс жеке қарсыластар еді, олар тек делдал арқылы ғана келісе алатын. Цезарь сол делдал болды. Крастың ниеттері одан да түсініксіз. Ол салық шарттарын қайта келісуден гөрі көп нәрсе қалаған болуы керек. Сонымен қатар, Красс Помпейдің жер бөлуін басқарушылардың бірі болып, осылайша «Красстың өз күшімен жете алмайтын беделі қолға түсті». Цезарьге де одақ қажет болды: ол өзін толыққанды тәуелсіз ету үшін, «Помпейдің басқа достарының бағынышты статусынан шығып», саяси оппозицияны жеңіп, тиімді басқару құқығын алуға ұмтылды.

Scholars have debated the specific date at which the alliance was formed. Plutarch, Livy, and Appian placed the formation of the alliance before Caesar's election; Vellius, Suetonius and Cassius Dio instead put its formation after his election. During the elections to the consulship, Caesar certainly received support from both Pompey and Crassus, though "each for his own reasons Crassus cultivated promising adherents[;] Pompey needed a strong figure in the consulship". Against the later literary sources, however, a contemporaneous letter to Cicero, where Caesar asked to form a political alliance, also implies Caesar had not yet reconciled Pompey and Crassus by December of 60, months after his election in the summer. Erich Gruen, in Last Generation of the Roman Republic, believes this letter, combined with the fact that Pompey and Crassus would have alienated each other with any overt support for Caesar's candidacy, places the alliance's formation decisively after Caesar's consular election. Some historians believe Caesar, in his letter to Cicero, may have been coy ("it may also be that Caesar was not yet showing Cicero all of his cards") but it did show that Caesar "was not specifically looking at building a triumvirate, but rather was looking to build as strong a coalition as possible". This evidence – especially disclosure that a pact was sought – places the formation of the alliance some time between July 60 and January 59 BC. The purpose of the alliance was to secure something that none of the three men could secure alone. If Pompey and Caesar aligned alone, they would not likely be able to overcome opposition to Pompey's proposals in the senate. Pompey and Crassus were personal rivals who could only align through an intermediary. Caesar was that intermediary. Crassus' motives are less clear. He must have wanted more than simply renegotiation of tax contracts. Crassus' additionally would be one of the administrators for the Pompeian land grants and, in doing so, "the preeminence which Crassus could not quite attain on his own [came] within his grasp". Caesar needed the alliance as well: he would fully become his own man, "escap[ing] the subordinate stature of Pompey's other amici", defeat the political opposition, and win a profitable command.

Аграрлық құқық

Бұрын, Цезарь консулдыққа тағайындалғанда және жаңа жыл басталар алдында, ол аграрлық заң ұсынатыны жақсы белгілі болды. Қуатты және құпия саяси одақтастарының көмегімен Цезарь б.з.д. 59 жылы консулдық қызметін салыстырмалы дәстүрлі түрде бастады. Сенаттың пікір алмасу хаттамаларын жариялауға бұйрық бергеннен кейін, ол Юлия аграрлық заңының жобасын жариялады және оны сенаттың күн тәртібіне қойды. Цезарь сенаттың қалыпты тәртібін құрметтеді, келісімшілдік танытты және б.з.д. 63 жылы Руллдың жер заңына қатысты барлық сын-ескертпелерді түзетуге бағытталған заң жобасын дайындады (Цицерон бұл заң жобасына «De lege agraria» еңбегінде қарсы шықты): Цезарь Кампаниядағы мемлекеттік жерлерді сақтап қалуды, Италияның шөлейт жерлерін қайта қоныстандыруды, Римнен азаматтарды жерге көшіруді (қырқыстардың алдын алу мақсатында), заң жобасына арналған қаражатты жиырма комиссардың арасында бөлуді (Цезарь олардың құрамына кірмейтін), жерді қайта бөлу үшін тек ерікті сатушылардан, мүлік бағалау комиссиясының қорытындысына сәйкес сатып алуды, жобаның барлық шығындарын Помпей жеңісінен түскен қаражат есебінен қаржыландыруды және Помпейдің ветерандарына қызметтері үшін жер беруді көздеді. Цезарь заң жобасын жол-жол оқып, сенаттың қолдауына ие болу үшін қажетті өзгерістерді енгізуге уәде берді. Нақты қарсылықтар көтерілген жоқ. Көптеген сенаторлар аграрлық заңның қажет екенін және «негізді екенін мойындауға болатынын» еске салды, сонымен қатар ұзақ жылдар бойы күткен ардагерлерге берілген уәдені орындау уақыты жеткенін сезінген болуы керек. Кейбір көне дереккөздер Цезарьдің келісімшілдік танытуын сенаторларды алдаудың циникалық жоспары деп сипаттайды; Цезарьдің мақсаты сенаторларға «символдық басшылықты қабылдауға және халықтың мүдделерін қорғауға мүмкіндік беру болған шығар, соның арқасында сенат аграрлық заңды өз пайдасына қолдануға мүмкіндік алатын еді». Бұл циникалық амал болған жоқ па, сенаттың қарсылығы Катон сөйлеу кезегіне келгенге дейін аз болды; Катон дереу филибүстерді бастады, халық Цезарьдің заң жобасын ұсынғаны үшін оған тым мейірімді болады және қазіргі жағдай жақсы екенін айтты. Бірінші консулдығы кезінде Цезарьдің беделі талқылау тақырыбы болды ма, белгісіз; кейінгі дереккөздер бұл оқиғаға Цезарьдің кейінгі жеңістері туралы білімдерін қосып алған болуы мүмкін. Цезарь филибүстерді тоқтату үшін Катонды Римнің шағын түрмесіне, карцерге жіберуге уәде берді, бұл сенаторлардың наразылығын тудырды. Осылайша Катон Цезарьдің өзінің тирандыққа ұмтылып жатқаны туралы айтқан сөздеріне сендіруге сәті түсті. Қатесін түсінген Цезарь Катонды дереу босатты. Сенаттағы осы кедергілерді еңсергеннен кейін, Цезарь сенаттың келісімінсіз, өз билігімен аграрлық заңды халыққа ұсынды. Форумға барған Цезарь контио (әкімнің халыққа сөйлейтін жиналысы) шақырып, Бибулдан қарсылығын түсіндіруін сұрады. Бибул «жаңалықтарға рұқсат бермейтінін» айтқаннан басқа ешқандай мағыналы қарсылық білдірмеді, сондықтан Цезарь оны халық алдында қолдап сөйледі, нәтижесінде Бибул ашумен «Бұл заңды осы жылы қабылдамайсыз, тіпті барлығың қаласаңыз да!» деп айғайлады, бұл халық егемендігінің нормасын бұзу болды. Трибун ветосын болдырмау үшін Цезарь өзінің одақтастарын ашты, Помпей мен Крассты шақырды. Помпей қарсыластары заң жобасын қабылдауға кедергі келтірсе не істейтіні туралы сұраққа «қарсылас семсер көтерсе, ол қалқан ұстайды» деп жауап берді. Бибул заң жобасына вето қою үшін үш трибунды жұмылдырды (немесе дауыс беруді болдырмау үшін жаман белгілер жариялауға тырысқан болуы мүмкін, немесе екеуі де). Осы әрекет кезінде оған қарақұрым адамдар шабуыл жасап, рострадан лақтырып тастады және оның фасцелерін сындырып, Бибулдың консулдық өкілеттігін символдық түрде қабылдамады. Содан кейін заң қабылданды; келесі күні Бибул заңның күшін жоюға талап ету үшін сенаттың отырысын шақырып, оның заңға қайшы және зорлық-зомбылықпен қабылданғанын айтты; мұндай негізде заңды күштен шығару өте сирек кездесетін және сенат оған келіспеді. Цезарь «сенаттан заңға бағынуға ант беруді талап етіп, ант алдырды», бұл үшін Катон мен оның одақтастарының қарсылығына қарамастан күш көрсетуге тура келді.

It was well known prior to Caesar's assumption of the consulship with the new year that he would propose a lex agraria. With powerful and secret political allies, Caesar started his consulship of 59 BC relatively traditionally. After ordering that minutes of the senate's debates be published, he published a draft proposal for a lex Julia agraria and set it on the senate's agenda. He took a conciliatory approach, respecting the normal order of the senate and also writing a bill that rectified all the criticisms to Rullus' land bill in 63 BC (Cicero opposed that bill in De lege agraria): Caesar would preserve public lands in Campania, repopulate desolate areas of Italy, move citizens from Rome onto the land (reducing the chance of riots), distribute credit for the bill among twenty commissioners (of which Caesar was not to be one), purchase property for redistribution only from willing sellers based on censorial assessments, pay for the entire project from monies won by Pompey, and extend the land grants to Pompey's veterans in return for their service. Caesar had the bill read out line by line and promised to make any changes needed to receive the assent of the senate. Little reasoned opposition emerged. In general, that an agrarian bill was desirable and "well justified could not reasonably be denied many senators must have felt that it was not high time to make good on the promise made long ago to the long suffering veterans". Some ancient sources describe Caesar's conciliatory tone as a cynical plot to roll over the senators; Caesar's goal may have been to provide the senators an opportunity to "adopt symbolic leadership and demonstrate its solicitude for the interests of the people [giving] the body a chance to co opt the cause of agrarian legislation in its own favour". Whether a cynical ploy or not, the senate voiced little opposition until the speaking order eventually wound its way to Cato; Cato immediately started a filibuster, arguing instead that the people would be too gracious to Caesar for bringing the bill and that the current situation was fine. The extent to which Caesar's prestige during his first consulship was a topic of debate is unclear; the later sources may here be injecting their knowledge of Caesar's later victories into the narrative. Caesar, seeking to break the filibuster, therefore threatened to have Cato sent to the carcer, Rome's small jail, which elicited mass indignation from the senators. In doing so, Cato succeeded in provoking Caesar into giving credence to Cato's claims that Caesar was a would be tyrant. Recognising the mistake, Caesar quickly had Cato released. After facing these hurdles in the senate, Caesar moved to bring the agrarian law before the people on his own authority, without senatorial consent. Moving to the forum, Caesar summoned a contio (a meeting wherein a magistrate would address the people) where he requested Bibulus explain his opposition. When Bibulus failed to articulate any meaningful objections, beyond that "he would not permit any innovation", Caesar pled with him before the people, leading Bibulus to exclaim in frustration that "you will not have this law this year, not even should you all want it! ", a violation of the norm of popular sovereignty. Seeking to avoid a tribunician veto, Caesar exposed his alliance, summoning Pompey and Crassus. Pompey, when asked what he would do if opponents should use violence to disrupt the bill's passage, said "he would provide a shield if anyone dared to raise a sword in opposition". Bibulus responded by mobilising three tribunes to veto the bill (alternatively, he may have wanted to declare bad omens to prevent voting, or both). During the attempt, he was assaulted by a mob, which threw him from the rostra and broke his fasces, symbolically rejecting Bibulus' consular authority. The law was then passed; the next day, Bibulus called a meeting of the senate seeking to annul the law on grounds that it was passed contrary to the auspices and with violence; annulment on such grounds was extremely rare and the senate, regardless, refused. Caesar "provocatively demanded from the senate an oath of obedience to the law and got it" after some pushing and resistance from Cato and some of his allies.

Помпей мен Красс заңдарын

Аграрлық заң қабылданғаннан кейін біраз уақыт өткен соң, Бибулус болашақ дауыс беру күндеріне қатысты жағымсыз белгілерді жариялау үшін қоғамдық қызметтен бас тартып, үйіне кетті; алайда, ол мұны жылдың қандай мезгілінде жасағаны белгісіз. Цезарь тағы екі заң жобасын ұсынды: біріншісі – салық төлеушілердің Крассқа қарызы бойынша салықтың үштен бір бөлігін кешіруді бекіту, екіншісі – Помпейдің Шығыс провинциясындағы мәселесін бекіту. Екі заң жобасы да сенатта аз ғана талқылаудан кейін немесе талқылаусыз қабылданды. Помпейдің Шығыс провинциясындағы мәселесіне қарсылық көрсеруге тырысқан Лукулл, консул оны қудалаумен қорқытқанда, "Цезарь алдында тізе бүгіп, жантүршігерлік жағдайға түсті". Цицерон бұрынғы әріптес консулы Гай Антоний Гибриданы қорғай келе, саяси ахуалға наразылық білдіргенде, оның "қасты жауы П. Клодий көптен бері кешіктіріліп келген "өзгерісін" Цезарь арқылы халыққа жеткізіп, трибунатқа сайлауға үлкерді". Содан кейін Цезарь мамыр айында Кампания провинциясын аграрлық заңынан босатуды жойды; бұл Бибулус үшін соңғы шек болды, ол үйіне қайтып кетті. Одан кейін Помпей Цезарьдің қызы Юлияға үйленді, осылайша олардың одағын нығайтты. Цезарьдің жақтасы, сол кездегі плебей трибуны Публий Ватиний, Цезарьге бес жылға Іллирия және Цизальпин Галлия провинцияларын беру туралы заңды қабылдауға қол жеткізді. Бұл Цезарьге тағайындалған Италияның орманды және жолдары бар провинциясын Галлиямен алмастырды; мұның себебі – республика мен Галлиядағы билік күресінде жеңіске жеткендер арасындағы шиеленіс күшейгені, бұл аймақтағы геосаяси жағдайды тұрақсыздандырды. Трансальпин Галлияның губернаторы, Катонның одақтастарының бірі қайтыс болғаннан кейін, сенатты да осы провинцияны Цезарьге беруге көндірді. Екі заң жобасына да аз қарсылық болды, себебі Катон мен оның жақтастары қоғамдық істерден бойкот жасады.

Халықтың пікірі өзгеріп жатыр

Алайда жазға қарай халықтың пікірі Цезарьдің әдістеріне қарсы бұра бастады. Помпей де Цезардан алшақтады. Бұл, бір жағынан, Катон мен Бибулдың науқанының табысқа ие болуына байланысты болды: Бибулдың өзін үйіне қамауды таңдауы "бір адамның шексіз билігімен, әріптесі бақылаусыз қала билегенін көрсететін бейне жасады". Помпей мен Цезарь Бибулдың жарлықтарына және оқшаулануына қарсы халық арасында наразылық тудыруға тырысты, бірақ халықтың дені бұған жауап бермеді. Ол кезде аграрлық заңдарға деген халықтың ықыласы басылып, халықтың көпшілігі қалыпты саяси жағдайға оралуды қалады. Ежелгі дереккөздерде жыл бойы сенат шақырылмағаны, халық пен сенаторлар үш одақтастың ұсынғандарын қабылдауға қорқытып-үркітіп мәжбүр болғаны айтылады. Алайда, бұл мәлімдеме сол жылғы белгілі оқиғалармен келіспейді. Мысалы, сол жылы Цезарьдің одақтасы Ватиний аугуралыққа сайлауда жеңіліп, кейін магистратураға өту үшін өткен сайлауда Помпей мен Цезарьдің қарсыластары Луций Домиций Аенобарб пен Гай Меммий претор болып сайланды. Ол сондай-ақ екі одақтасының сайлануын қамтамасыз етті – біреуі Цезарьдің болашақ қайын атасы (Луций Калпурний Писо), екіншісі Помпейдің қолдаушысы Аулус Габиний – консул болып сайланды. Сондай-ақ, Цезарьдің консулдығы кезінде провинциялардағы және республиканың тұрақты соттары алдындағы жемқорлыққа қарсы кең ауқымды реформа болған Lex Julia de repetundis қабылданды.

Келісімнің бұзылуы, 5955 б.з.д.

Кесарь консулдығы кезінде Катон мен Бибулдың Кесарь мен Помпейді қаралаудағы сәтті тактикасы жаз бойы және одан кейін екеуін де халық арасында беделсіз етті: “[Кесарь мен Помпейдің] қоғамдық өнерпаздықтары салқын немесе ашық қарсылықпен қарсы алынды. Бибул, өкінішке орай, мұндай кең даңққа ие болған емес”. Катон мен Бибул өз кезегінде Кесарьді тиран деп көрсетуге бағытталған үлкен үгіт науқанын ұйымдастырды, республикалық үкіметтің күрт құлауы туралы ескертулер жасады, бұл одақты әлсіздетіп, сенаторларды олардың жасырын қолдауларын қайта қарауға мәжбүр етті. Красс Помпейдің халық алдындағы қиындықтарына қуанды; бұл беделсіздік үш адамның арасындағы одақтың ыдырауына себеп болды, ол олардың өздері жете алмайтын мақсаттарға қол жеткізу үшін жасалған еді. Кесарь консулдығы аяқталғаннан кейін, ол бірнеше айдан соң өзінің провинциялық міндетімен Галлияға аттанды. Алайда, оның заң шығару қызметіне өткен жылы Кесарьдің сайлау комиссиялары кезінде претор болып сайланған Домиций мен Меммий шабуыл жасады. Олар Кесарь заңдарды жарамсыз деп қабылдады деп мәлімдеді. Бұл әрекеттер толығымен сәтсіз аяқталды – триумвират консулдары осы мәселені үш күн бойы талқылауға рұқсат берді – және сенат бұл талаптарды қабылдамады. Кейінгі жылдары Кесарьдің заңдары кеңінен қабылданды (мүмкін Бибулдан басқа), кез келген техникалық діни наразылықтарды ескермей: “Егер Цицерон мен Катон Ватиний мен Кесарьдің заңдарымен келіссе, қалған сенаторлар да солай болды деп санауға болады. Бибул үшін Кесарьдің заңнамасын күштен шығару үшін күрес жеке науқан сияқты болды, бірақ оның 59 жылы және одан кейінгі наразылықтары оны техникалық жағынан жарамсыз деп санауға жеткіліксіз болды”.

Галлияда

Осы кезеңде Цезарь Галлия соғыстарында күресіп жатты. 56 жылға қарай ол сенат пен халық арасында зор ықпалға ие болды: 57 жылы Цезарь бельгтерді жеңгені үшін алғыс айтуды сұрады және Цицеронның ұсынысымен он бес күндік дұға ету рәсіміне ие болды, бұл жаңа рекорд еді. 57 жылы жорығы туралы баяндамасында Цезарь бүкіл аймақты бейбіттендіргенін хабарлады. Бұл әскери жетістіктері Цезарьдің алғашқы консулдығына қатысты актілерін жоюға бағытталған кез келген саяси ниетті әлсіретті, ал 56 жылы Цезарь Галлиядағы әскерлеріне қосымша қаржы беру үшін бірқатар жағымды сенат шешімдерін алды. Цицерон Цезарь өзінің олжасынан төлесе болғанын айтса да, ол он легатты (децем легаты) әкімшілікке көмектесу және аймақ істерін сенат арқылы реттеу үшін жіберу туралы өтінішін қабылдады. Осы кезде Цезарьдің жетістіктері оны халық пен саяси элита арасында өте танымал етті; Цезарьдің консулдығы кезінде көңілсіз болған Цицерон оны мақтап, былай деді: «Егер Гай Цезарь кейбір мәселелерде тым кескілескен болса, егер күрестің ұлылығы, даңққа деген құштарлығы, тоқтаусыз рухы және жоғары мінезі оны осы сапаға ие адам үшін кешіруге лайық деп есептеу керек». Алайда, бұл танымалдылық оның саяси одақтастарына саяси жеңіс әкелмеді: 57 жылғы магистраттардың ешқайсысы оларға жақын болған жоқ; 57 жылғы сайлауда (56 жылғы магистраттар үшін) оның одақтастары эдилдік пен преторлыққа үміткерліктен бас тартысты, ал оның саяси қарсыластары екі преторлықты жеңіп алды. Римде Цезарьдің саяси қолдауы көбінесе Помпей мен Крассқа, оның өзінің легаттары мен одақтастарына емес, байланысты болды. 56 жылға қарай Цезарьдің жаулары оған қарсы күш жинады: трибун оны сотқа шақыруға тырысты, бірақ Цезарь мемлекеттік істермен айналысып жатқандықтан бұл ветоланды, ал Домиций тек «Цезарьдің өкілеттігін мүмкіндігінше тезірек тоқтату ниетін білдірді». Сонымен қатар, Цезарьдің жер заңдарына трибун шабуыл жасады – бұл, мүмкін, Помпейдің ықпалымен болды – ол Цезарьдің зейнеткерлікке шыққан әскерилеріне оның Lex Julia Agraria бойынша жер беруден бас тартқысы келді. Жазда соғыс қайта басталды, солтүстік-батыс Галлияда венетилердің көтерілісіне қарсы жорықтар жүргізілді. Бұл жорықтар Цезарьді өкілеттігін бес жылға ұзартуға итермеледі; мұны істеу үшін оған тағы да одақтастарының қолдауы қажет болды.

Through this whole period, Caesar was fighting in the Gallic Wars. By early 56 BC, he had won enormous popularity both with the senate and the people: in 57, Caesar requested thanksgivings for his victory over the Belgae and, at a motion of Cicero, received fifteen days of supplicationes, a new record. In his narrative of his campaign, Commentarii de Bello Gallico, by 57, Caesar reported pacification of the whole region. These military achievements had undercut any political will to undermine Caesar's acta from his first consulship, and during 56 itself, Caesar received a series of favourable senatorial decrees to provide more funds for his troops in Gaul – above Cicero's objections that Caesar could have paid for them out of his spoils – and granted his request to have ten legates (decem legati) sent to aid in administration and senatorial settlement of the region's affairs. Caesar's successes at this point had made him extremely popular among the people and in general across the political class; Cicero, who had been sullen during Caesar's consulship, sang his praises, saying "If perhaps Gaius Caesar was too contentious in any matter, if the greatness of the struggle, his zeal for glory, if his irrepressible spirit and high nobility drove him on [that] should be tolerated in the case of a man of his quality". This popularity, however, did not translate into political victories for his political allies: none of the magistrates for 57 were friendly; in the elections of 57 (for magistrates in 56) his allies were repulsed from both the aedileship and the praetorship, while his political enemies won two praetorships. Caesar's political support in Rome was largely dependent on Pompey and Crassus, rather than his own legates or allies. By 56 BC, Caesar's enemies were mobilising against him: a tribune attempted to recall him for trial – which was vetoed, as he Caesar was legitimately on government business, – while Domitius only "declared his intention to terminate Caesar's command as soon as possible". Furthermore, Caesar's land bills were under attack by a tribune – perhaps under Pompey's influence – who wanted to deny Caesar's veterans from receiving land under his lex Julia agraria upon their retirement. And in the summer, fighting started back up, with campaigns against a Veneti uprising in northwestern Gaul. These campaigns led Caesar to seek a five year extension of his command; to do this, he too would need the support of his allies once more.

Лука конференциясы

56 жылғы жазда Цезарь Цизальпин Галлиясының әртүрлі топтарының басшыларымен кездесті. Ол Красспен Равеннада, ал Помпеймен Цизальпин Галлиясының ең оңтүстік қаласы Лукада кездесті. Келісім үш салыстырмалы түрде үйлесімді мақсаттан туындады: Красс пен Помпей бірлескен консулдықты қалаған; сонымен қатар, олар жақсы провинциялық лауазымдарға ие болғысы келді. Цезарь Ахенобарбтың билікті басып алуына жол бермеу үшін өзінің өкілеттігін ұзартуға мұқтаж болды. Шамамен екі жүз сенатор, көбінесе төменгі шенділер, үш кісінің ықыласына бөлену үшін оларға жақындады. Конференция кең ауқымды аристократиядағы одақтарды қайта қарауға да итермеледі: Клавдийлер – Аппий мен Публий – және Гай Катон династиялардың жағына қайта оралды. Экзилден оралғаннан кейін Помпейге қарыз болған және оған тәуелді болған Цицерон да риторикалық қолдау көрсету үшін тартылды. Одақ жаңарып, Клодийді қарсылас емес, қолдаушыға айналдырып, кеңейтілді. Олардың көмегіне жауап ретінде одақтастар Апийді қолдады, оның 54 жылғы консулдыққа сайлану мүмкіндігі олардың қолдауысыз мардымсыз еді. Қалған оппозиция да одан әрі күшейді. Като 56 жылы Кипрде провинциялық міндетін орындап қайтып келгеннен кейін Домицийдің консулдыққа үміткерлігін қолдады. 55 жылдан кейін, Помпей мен Красс күш қолданып бірлескен консулдықты иеленгеннен кейін үштік одақтың саяси жағдайы тез нашарлады. Жаңа келісімнің нақты шарттарын жасауға біраз уақыт кеткен болуы мүмкін. Цезарь Домицийдің консулдығының қаупіне жауап ретінде Крассты оның өкілеттігін жоюға бағытталған кез келген әрекетке вето қоюын және тоқтатуын сұрады. Помпей де консулдыққа үміткер болды, мүмкін біржақты түрде, оның одақтастарының қолдауымен (толыққанды дайын болмаса да). Алайда, бұл келісімге қол қойылған кезде, қазіргі консул – Марцеллин – олардың кандидатурасын қабылдаудан бас тартты, себебі олар белгіленген мерзімнен тыс қалған еді. Саяси апатқа тап болған олар 56 жылғы сайлау процесін тоқтатудың орнына оны кейінге жылдыруды шешті.

Over the summer of 56 BC, Caesar met with the leaders of various factions across Cisalpine Gaul. He met with Crassus at Ravenna and Pompey at the town of Luca, the southern most city in Cisalpine Gaul. The agreement emerged from three relatively compatible aims: Crassus and Pompey desired a joint consulship; they also wanted good provincial assignments. Caesar needed an extension in his command to prevent a possible usurpation by Ahenobarbus. Some two hundred senators, mostly of lower rank, attended upon the three men, seeking to ingratiate themselves. The conference also forced a re evaluation of alliances across the wider aristocracy: the Claudii – both Appius and Publius – and Gaius Cato switched sides back to the dynasts. Cicero, dependent on and indebted to Pompey for his return from exile, was also enlisted to lend rhetorical support. The alliance was renewed and expanded to include the Claudii Pulchri, turning Clodius from an opponent to a supporter. In return for their help, the allies would support Appius – whose chances of election to a consulship without their support was slim – in his goal of being elected consul for 54. The remaining opposition was also further reinvigorated. Cato had returned from a provincial assignment in Cyprus in late 56 and supported Domitius' campaign for the consulship. After 55 BC, when Pompey and Crassus assumed a joint consulship by violence, the political fortunates of the triple alliance quickly soured. The development of the specific terms of their renewed agreement may have taken some time. Caesar responded to the threat of Domitius' consulship by asking Crassus to stand and veto any actions to take away his command. Pompey chose to stand for the consulship as well, possibly unilaterally, met with the support (if not entirely willing), of his allies. However, by the time this arrangement was decided, the current consul – Marcellinus – refused to accept their candidacy on grounds that they had passed the deadline. Faced with political disaster, they decided instead of "scuttle the whole election process" for 56 BC.

Бірлескен консулдық, б. з. б. 55 жыл

Помпей мен Красс сайлауының нәтижесі мүлдем белгісіз болды. Жеңіске қажетті жағдайларды жасау үшін конференция кезінде одақ халық арасында зорлық-зомбылықты қоздырып, Клодийдің одақтасы Гай Катонның ықыласымен тұрақты трибун ветосын қолданды – ол сол жылы трибун болған еді. Бұл, келесі жылға дейін сайлауды тоқтатуға бағытталған шара болды. Консулдардың өкілеттігі аяқталған соң, сайлауды уақытша, төтенше магистраттар – интеррегтер жүргізді. Ал Цезарьдің Галлиядан қысқы демалысқа келген әскерлерімен бірге сайлау өтті. Басқа үміткерлерді күшпен ығыстырып, жеңіске жету үшін пара таратып, Помпей мен Красс консул болып сайланды. Олар сайлау комиссиясын бақылауға алып, өз одақтастарын преторлыққа сайлауға қол жеткізді (Мило мен Ватиний де қайта сайланды), ал қарсыластарын (Катон сайланбады) шеттетуге ұмтылды. Мұндай күш көрсету тактикасы ерекше жағдай еді және одақтың осы жылы консулдықты қамтамасыз ете алмаса, саяси құлап түсуіне ұшырайтынын түсінуінен туындады. Олар уақытша жеңіске жеткенімен, қорқыту тактикасының ұзақ мерзімді салдары және Катонның ескертулерінің дұрыстығы "негізінен консервативті римдік сайлаушылар арасында" аса зиянды болып шықты. Помпей мен Красс цензорларды сайлауға және қазылар алқасын реттеу, сондай-ақ пара беруді жазалау туралы жаңа заңдар қабылдауға бірінші болып кірісті. Одақтас трибун Гай Требоний Сирия және Испания провинцияларын Красс пен Помпейге бес жылға беру туралы негізгі заң жобасын ұсынды (тапсырманы нақты анықтау үшін олар жеребе тастады). Красс Египетке немесе парфтарға қарсы жорықтар жүргізуді жоспарласа, Помпей Испанияның ішкі аймақтарына қарсы жорықтарды қарастырды. Трибун әріптестерінің ветосын қауіптенген Требоний олардың біреуін сенат үйіне қамап, екіншісіне бұқаралық наразылықты ұйымдастырып, Форумға кіруіне кедергі жасады. Заң қабылданғаннан кейін, олар Цезарьге берген уәделерін орындап, Цезарьдің Галлиядағы өкілеттігін тағы бес жылға ұзартатын заң жобасын ұсынды. Помпей қыркүйек айында Помпей театрын ашуға орай сәнді ойын-сауықтар ұйымдастырды. Сонымен қатар, Цезарьдің Рейннен асып, Британияға жасаған жорығы туралы хабар келді, осыған байланысты сенат оған жиырма күндік алғыс айтуды бекітті. Оппозициядағы трибундар Красс пен Помпей армияларын толықтыруға кедергі келтіруге тырысты, бірақ сәтті болмады. Красс қараша айында Помпейдің сүйемелдеуімен қаладан шығар кезде, олар жаман белгілерді жариялады, оны тұтқындауға тырысты және қала қақпасында қарғыс айтты. Красс жорығына қарсы айтылған наразылықтың бір бөлігі оның әдепсіздігіне байланысты болды: "Катонның айналасындағылар парфяндықтар соғыс бастауға ешқандай себеп бермегенін" айтты. Алайда, сол жылғы сайлау одақтастарға қарсы нәтиже берді. Халық арасында олардың бұрынғы тактикасы ұнамайтындықтан, Помпей өзінің клиенті Титус Ампий Балбустың мүддесін қорғауға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Сайлаушылар Помпей мен Красс зорлық-зомбылығынан жеңіске жетпеген Луций Домиций Аенобарбты және Аппий Клавдий Пулхерді сайлады. Сонымен қатар, Катон претор болып сайланды; келесі жылы ол қорқыныш сотқа төрағалық ететін болды.

Election of Pompey and Crassus was by no means certain. By the time of the conference, to produce the conditions needed for victory, the alliance stoked mob violence and interposed a permanent tribunician veto – courtesy of Clodius' ally, Gaius Cato, who was tribune that year – to block elections until the following year. The terms of the consuls having expired, elections were conducted instead by temporary extraordinary magistrates, interreges, and with the arrival of Caesar's soldiers from Gaul on winter furlough, elections were held. Employing force to drive other candidates away and distributing bribes to ensure their victory, Pompey and Crassus were elected consuls. They then used their control over the electoral comitia also to secure the election of their allies to the praetorship (both Milo and Vatinius were returned) while excluding opponents (Cato was not). These strong arm tactics were exceptional and resulted from the alliance's realisation that failure to secure the consulship in this year would result in their political extinction. While they certainly won a temporary victory, the longer term fallout of intimidation tactics and the validation of Cato's warnings proved especially harmful "among the basically conservative Roman voters". Pompey and Crassus moved first to elect censors and pass new legislation regulating juries and punishing bribery. The main piece of legislation was brought by an allied tribune, Gaius Trebonius, to grant for five years Crassus and Pompey the provinces of Syria and Hispania (they would draw lots for the specific assignment). Crassus envisioned possible campaigns against Egypt or the Parthians; Pompey envisioned similar campaigns against the Spanish hinterlands. Fearing vetoes from two of his tribunician colleagues, Trebonius had one of them locked in the senate house and prevented the other from entering the Forum with an obstructive mob. With the bill passed, they also made good on their promise to Caesar, putting forward legislation extending Caesar's term in Gaul for five more years. Pompey threw lavish games in September as part of his dedication of the Theatre of Pompey. News also came of Caesar's expedition beyond the Rhine to Britain; for these, the senate voted him twenty days of thanksgiving. The opposing tribunes attempted to obstruct recruitment for Crassus and Pompey's armies, but were unsuccessful. When Crassus left the city in November, escorted by Pompey, they announced bad omens, attempted to arrest him, and cursed him at the city's gate. Part of the justification against Crassus' campaign was in terms of immorality: "several in Cato's circle argued the Parthians had given no justification for war". The elections for the year, however, went strongly against the allies. Unwilling to repeat their mob tactics due to their unpopularity, Pompey campaigned for one of his clients, Titus Ampius Balbus, but those efforts were in vain. The voters returned Lucius Domitius Ahenobarbus, denied victory by Pompey and Crassus' violence, and Appius Claudius Pulcher. Also elected was Cato for a praetorship; the next year, he would chair the court on extortion.

Помпейдің жалғыз консулдығы, б. з. б. 52 жыл

53 жылдың көктемінде Рим өзінің саяси дағдарысымен күресіп жатқанда, Красс Сирияға жорық жасады, ал Цезарь галлдардың көтерілісіне байланысты әскери қиындықтарды бастан өткерді. Римде болған оқиғалар бойынша, Галлиядағы тұтқынға алу туралы хабар бірінші болып жетті: Цезарь Цизальпин Галлиясындағы өкілдік қызметтерін тоқтатты да, Эбурон аумағында (қазіргі Бельгияға жақын жерде) қыстаған легиондарын құтқаруға аттанды. Бірнеше айдан кейін Карр шайқасындағы апат туралы хабар келді, онда Красс пен оның армиясының көп бөлігі парфтар тарапынан қаза тапқан. Осы кезде Цезарь мен Помпейдің арақатынасы жақсы болды. Мысалы, Цезарь галлдарға қарсы күреске көмектесу үшін Помпейдің испан легиондарының біреуін бергені үшін Помпейді мақтады, бұл сенатта Катон сынға алған жеке әскери келісім болды, себебі ол легиондарды тағайындау құқығын сенаттан тартып алды. Консулдар 52 жылға сайлау өткізуге дайындық жасады, бірақ көпшілік тастаған тастардан жарақат алғандықтан бұл мүмкін болмады. 52 жыл басталғанда, консулдар алмастырылмастан қызметтен кетті. Жылдың алғашқы 18 күнінде трибундар интеррексті сайлауға қарсы үнемі вето құқығын қолданды. Бұл жылы консулдыққа Милон (Катон және басқалар қолдаған), Публий Плаутий Гипсей (Помпейдің бұрынғы лейтенанттарының бірі) және Квинт Цецилий Метелл Пий Сципион үміткерлік етті. Клодий әлі де Милонның көшелік топтарымен соғысып, Милонның қарсыластарын қолдады. Кейбір ежелгі тарихшылар – Плутарх, Ливий және Валерий Максим сияқтылар – бұл зорлық-зомбылықтың Помпейді диктатор етіп тағайындау үшін жасалған қастандық екеніне сенді. Помпей диктатураны қалағаны оның сайлауға қарсылығын түсіндіруге қажет емес; Помпей сайлауға қарсы болуы мүмкін, өйткені олар Милон жеңіске жететін сайлаулар болар еді. 18 қаңтарда Римнің сыртындағы қала маңындағы жолда Клодий мен Милоның кездейсоқ кездесуі кезінде Милонның қолбасшылары екі жақтың арасындағы қысқаша төбелеснен кейін Клодийді өлтірді. Келесі күні оның денесі Римге әкелінді, онда халық сенат үйіне шабуыл жасап, оны өртеді – Клодийдің кремациясының бөлігі ретінде Порция базиликасымен бірге. Палатинде өткен сенат отырысында сенат интеррекс сайлады. Бұл, әсіресе, сенаттың іс-әрекетіне кедергі келтірген екі адам – Помпей мен трибундардың бірі, Тит Мунаций Планк – қатыспағандықтан болды. Одан кейін сенат «senatus consultum ultimum» қабылдады, ол интеррекс пен Помпейді, проконсул ретінде, әскер жинап, тәртіпті қалпына келтіру үшін қалаға кіргізуге шақырды. Келесі он бір интеррекс сайлау өткізе алмады. Алайда, Клодий қайтыс болғаннан кейін елу сегіз күн өткен соң, қалада жеткілікті күш болғанда, он екінші интеррекс сайлау өткізе алды. Сенат Бибулдың ұсынысы бойынша және Катонның қолдауымен, тек Помпейдің кандидатурасы қабылданды, ал оның сайлануымен ол әріптесі жоқ консул атанды. Бұл жарлықтың мақсаты, мүмкін, Помпей диктатурасын болдырмау немесе қалыпты үкіметті қалпына келтіру үшін келісімге келу, сонымен бірге Милонның сайлауға мүмкіндігін жою (Милонды Клодийдің өлтірілуіне байланысты сотқа тартуға мүмкіндік беру) болды. Осы уақытқа дейін Помпей Квинт Цецилий Метелл Пий Сципионның қызына үйленді, ол сонымен қатар Красс ұлының жесірі болған; бұл одақтастарды көбейтуге жасалған әрекеттің бір бөлігі болды. Метелл Пийдің отбасы Катонның жақындығына жатпады (олар жеке жаулар еді және Катонның одақтастары оны б.з.д. 60 жылы сотқа тартуға тырысқан), ал Красс ұлының жесіріне үйлену Красс қазірде қайтыс болғаннан кейін оның қолдаушыларын жеңуге көмектесуі мүмкін еді. Помпей консулдығын әскерді қалаға кіргізіп, күшпен тәртіп орнату арқылы бастады. Заң қабылдағаннан кейін ол Милонды қоғамдық тәртіпсіздік үшін дереу сотқа тартты, бұл қадамға Катон мен Цицерон қарсы болды (бұл сот үшін Цицерон Pro Milone атты сөзді жазды). Алайда Помпей Милонды соттап, елден қууға мәжбүр етті. Помпей мен Катон «Он трибун заңы» бойынша да келіспеді – бұл заң жобасын барлық он плебей трибуны Аlesia шайқасында Цезарь жеңгені туралы хабардан кейін ұсынған, ол Цезарьға қаладан тыс консулдыққа үміткер болу құқығын берді: Помпей оны қолдады; Катон қарсы болды. Сыбайлас жемқорлыққа байланысты аңғырлардың арасында Помпей өткен жылы талқыланған заңның қабылдануын қамтамасыз етті, ол лауазым мен провинцияға жіберу арасында бес жылдық кешігуді талап етті. Бұл «амбиция мен провинциялық зорлық-зомбылық арасындағы сыбайлас жемқорлық байланысын» бұзуға бағытталған. Алайда Помпей өзінің заңынан да ерекшелік жасап, Испанияда бес жылдық қолбасшылыққа ие болды.

In spring of 53 BC, while Rome dealt with its own political crisis, Crassus launched his invasion of Syria and Caesar was dealing with a military crisis as the Gauls rose up. From the perspective at Rome, news of ambushes against in Gaul arrived first: Caesar abandoned his civil functions in Cisalpine Gaul to rescue his legions wintering in the Eburones' territory (near modern Belgium). A few months later, news of the disaster at the Battle of Carrhae arrived, reporting that Crassus and much of his army had been killed by the Parthians. Still at this point, Caesar and Pompey were on friendly terms. Caesar praised Pompey, for example, for lending one of Pompey's Spanish legions to help against the Gauls, a private military arrangement which Cato criticised in the senate for usurping senatorial prerogatives on legionary assignments. The consuls immediately prepared to hold elections for 52 BC, which proved impossible when they were injured by stones thrown by the crowd. As the year 52 BC started, the consuls stepped down without replacement. For the first 18 days of the year, tribunes continually interposed their vetoes against election of an interrex. Standing for the consulship in this year were Milo (supported by Cato and others), Publius Plautius Hypsaeus (one of Pompey's former lieutenants), and Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio. Clodius, still warring with Milo's street gangs, supported Milo's competitors. Some ancient historians – including Plutarch, Livy, and Valerius Maximus – believed that this violence was all part of a plot to have Pompey appointed dictator. That Pompey desired a dictatorship is unnecessary to explain his opposition to elections; Pompey may have opposed the elections merely because they would have been elections that Milo would have won. On 18 January, at a chance counter between Clodius and Milo on a road near a suburb outside of Rome, Milo's henchmen killed Clodius after a short brawl between their two entourages. The next day, his body was brought back to Rome, where a mob then stormed the senate house and burnt it down – along with the Basilica Porcia – as part of Clodius' funeral pyre. At the resulting senate meeting on the Palatine, the senate elected an interrex. This was in part because two of the men obstructing senatorial action – Pompey and one of the tribunes, Titus Munatius Plancus, – were not present. Shortly thereafter, the senate passed a senatus consultum ultimum which called for the interrex and Pompey, as proconsul, to raise troops and take them into the city to restore order. The following eleven interreges were unable to hold elections. However, some fifty eight days after Clodius' death, with a sufficient force in the city, the twelfth interrex was able to hold elections. At the direction of the senate on motion of Bibulus and supported by Cato, only Pompey's candidacy was accepted, and upon his election, he became consul without colleague. The purpose of the decree was possibly to forestall a Pompeian dictatorship or as part of a compromise to restore normal government while also precluding Milo's likely election (allowing Milo to be brought to trial for Clodius' murder). Also around this time, Pompey had married the daughter of Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio, who also was the widow of Crassus' son; this was part of an attempt to win over more allies. Metellus Pius' family was not part of Cato's coterie (they were personal enemies and Cato's allies had attempted to prosecute him in 60 BC) and marrying Crassus' son's widow could win over some of the now dead Crassus' supporters. Pompey began his consulship by marching soldiers into the city and imposing order by force. After passing legislation, he immediately prosecuted Milo for public violence, a move which Cato and Cicero opposed (for this trial, Cicero wrote Pro Milone). Pompey, however, was able to secure a conviction and forced Milo into exile. Pompey and Cato also bumped heads on the "Law of the Ten Tribunes" – a bill proposed by all ten of the plebeian tribunes in the aftermath of news of Caesar's victory at Alesia – which granted Caesar the right to stand for the consulship in absentia: Pompey supported it; Cato opposed. Amid bribery scandals, Pompey also secured the passage of a law mooted the previous year, which required a delay of five years been magistracy and dispatch to a province. It was meant to break "the nexus of corruption between ambition for office and provincial extortion". Pompey, however, sought and secured exception from his own law, assuming a five year command in Spain immediately.

Құлау, б. з. б. 52-49 ж.

Юлияның өлімі Помпей, Красс және Цезарь арасындағы одақтың бірден құлдырауына себеп болмады. Көптеген ежелгі дереккөздер оның өлімінен кейін қақтығыс болуының сөзсіз екендігін айтады, бірақ қазіргі ғалымдар бұл пікірді сынсыз қабылдамайды. 52 ж. жалғыз консул сайлауы да олардың одақтастығының бірден құлдырауына әкелмеді. Помпей жалғыз консулдығы кезінде Квинт Цецилий Метелл Пий Сципионның қызы Корнелия Метеллаға үйленді, бірақ бұл да Цезарьмен үзіліс болған жоқ (Веллей Патерклдің айтуынша). Дегенмен, б.з.д. 53 жылдың басында Красстың өлімі теңгерімді үш адамнан тұратын одақты диадикалық бәсекелестікке айналдырды. Помпейдің 52 ж. үйленуі және жеке тұлғада кандидатураны жариялау талабын растаған заңы "Цезарьге тікелей зиян келтірмеді", бірақ оның бұрын жабық саяси топтармен одақ құруға дайындығын көрсетті. Катон б.з.д. 51 ж. консулдыққа үміткер болды. Бірақ, аздаған пара алып, Цезарьді Галлиядан шақырып алу туралы уәде беріп, адал науқан жүргізгеннен кейін, оның ұсынысын халық қабылдамады. Оның орнына Маркус Клавдий Марцелл мен Сервий Сулпиций Руф сайланды. Біріншісі Цезарьдің жауы болды және б.з.д. 51 ж. Цезарьдан оның қолбасшылық құқығын алып тастау мәселесін көтерді, өйткені Цезарь Алезияда жеңіске жеткендіктен, оның провинциясы (бұл жерде "тапсырма" дегенді білдіреді) Галлияда аяқталды. Оның әрекетіне вето қойылды; Помпей де қарсылық білдіріп, Цезарьді б.з.д. 50 ж. жазға дейін кетіру оның қадір-қасиетіне құрмет көрсетпейді деп дәлелдеді. 50 ж. магистраттарды сайлау кезінде Цезарьдің одақтасы Гай Скрибоний Курио трибун болып сайланды; Гай Клавдий Марцелл мен Люций Эмилий Паулус консул болып тағайындалды. Паулусты үлкен парамен ынталандырғанмен (Цезарь Эмилия базиликасын жаңартуды қаржылады), Паулус бейтарап қалды. Б.з.д. 51 ж. соңында болашақ қақтығыс айқын болды: Цезарь трибундарды Галлиядағы орнын алмастыру туралы талқылауға вето қоюға итермелейтін еді – оны қолбасшылыққа қалдырады, ал Катон мен оның консерваторлары Помпейді кез келген Цезарь қауіп-қатерінен қорғауға және Цезарьден кез келген құрметтен бас тартуға шақырды. Алайда, Помпей Цезарьмен бірден ажыраспады: оған Цезарьдің қолдауы керек болды, өйткені сол жылы парфтарға қарсы жорыққа қолбасшылық ету мүмкіндігі туды. Жаңа жылда, б.з.д. 50 ж. наурыз айында жаңа консулдардың бірі Гай Клавдий Марцелл Цезарьдің қолбасшылық құқығы туралы мәселені қайта көтерді. Алайда, оның күш-жігеріне Курио вето салды, ал консулдар оны көтеруге мәжбүрлеу үшін провинциялық мәселелерді талқылауды тоқтатты. Бұл вето, мүмкін, қателік болды немесе Помпейдің Цезарьдің әскерімен бірге сайлауға қатысуына қарсы екенін білгендіктен, дағдарыстың бастауы болды. Цезарь Помпейдің Катон мен Бибулмен келісімге келгенін білгендіктен, оның сөзіне сенбеді, әсіресе егер оның қолбасшылық құқығынан бас тартуы оның кандидатурасын және жеңісін достық емес консулдар қабылдамауы мүмкін болса. Цезарь 50 ж. консулдыққа үміткер болу үшін сенаторлық келісімді қабылдамады, өйткені ол Помпей мен консулдардың келісімді орындайтынына сенбеді. Курионың екі жақтың да қолбасшылық құқығынан бас тартуын ұсынғаны да, бұл жолы Помпей тарапынан жеке қорлау ретінде қабылданды. Сенат бұл ұсынысты көпшілікпен мақұлдаса да, Помпейдің бас тартуы және Цезарьдің испандық қолбасшылыққа қарсы шығуы екі адамның арасындағы сенімді бұзды. Жаздың басында Помпейдің ауруынан кейін – ол азаматтық қақтығысқа түсетін болса, қолдау ретінде түсіндірген денсаулығы үшін өздігінен дұғалар жасалды – ол келісімге келуді ұсынды, бірақ осы уақытқа дейін Цезарь мен оның жақтастары Помпейдің келісімді орындайтынына және егер Цезарь бірінші бас тартса, оның қолбасшылық құқығынан бас тартатынына сенуге қабілетсіз болды. Кейіннен екі легион Цезарьдің галлик әскерлерінен Италияға Парфияға қарсы қолдану сылтауымен (бұл қауіп жүзеге аспады) жіберілді. Сайлауларда Цезарь Сервий Сулпиций Галбаны және Люций Корнелий Лентул Крусты қолдады: сайланғандар Гай Клавдий Марцелл (б.з.д. 50 ж. консулының інісі) және Крус болды, ол тез Цезарьдің ісінен бас тартты. Консул болып сайланған Гай Клавдий Марцелл Цезарьдің жеңіске жетуіне қарсы тұру мақсатымен әскери дайындықтарды бастады және Цезарь Помпейге немесе оның еркін катондық одақтастарына сөзінде тұратынына сенбейтін және керісінше, бірде-бір тарап екіншісінің сөзін орындамайтынынан қорқып, ешкім жеңілдіктер жасағысы келмеді. Оның үстіне, екі жақтың әрқайсысы да өздерінің басымдықты ұстайтынына сенімді болды, әрі екінші жақтың жеңіске жетуін күтті. 49 ж. қаңтарда бұл азаматтық соғысқа ұласты, оны Катонның жақтастарынан басқа ешкім қаламаған сияқты.

The death of Julia did not mark an immediate collapse in the alliance between Pompey, Crassus, and Caesar. The view that her death made a confrontation inevitable is held by a number of ancient sources, but is no longer uncritically accepted by modern scholars. Nor did his election as sole consul in 52 BC mark an immediate collapse in their alliance. During Pompey's sole consulship, he married Cornelia Metella, the daughter of Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio, but this too was not a break with Caesar (as implied by Velleius Paterclus). The death of Crassus in early 53 BC, however, did mark the conversion of a balanced three person alliance into what would turn into a dyadic rivalry. Pompey's marriage in 52 BC and his another law reaffirming the requirement to declare candidacy for office in person "did not actually harm Caesar directly" but indicated his willingness to build alliances with other, formerly closed off, political groupings. Cato stood for the consulship of 51 BC. But after running an honest campaign with little bribery and promises to recall Caesar from Gaul, his canvass was rejected by the people. Elected instead were Marcus Claudius Marcellus and Servius Sulpicius Rufus. The former was an enemy of Caesar and raised in 51 BC the question of stripping Caesar of his command, arguing that because of Caesar's victory at Alesia, his provincia (here meaning "task") in Gaul was completed. His effort was vetoed; Pompey, too, objected, arguing that removing Caesar before the summer of 50 BC would not respect his dignity. At the elections for the magistrates of 50 BC, Caesar's ally Gaius Scribonius Curio was elected tribune; Gaius Claudius Marcellus and Lucius Aemilius Paullus were returned as consuls designate. While Paullus was induced by a massive bribe (Caesar funded his renovation of the basilica Aemilia), Paullus remained only neutral. By late 51 BC, the coming showdown became clearer: Caesar would induce tribunes to veto discussion of his replacement in Gaul – leaving him in command – while Cato and his conservatives sought to enlist Pompey to defend against any Caesarian threats and deny Caesar any honours. However, Pompey did not immediately come around to breaking with Caesar: he needed Caesar's support to secure a possible command against the Parthians as concerns rose that year over a possible counter invasion following Crassus' defeat. In the new year, in March 50 BC, one of the new consuls, Gaius Claudius Marcellus, raised the question of Caesar's command again. His efforts were vetoed by Curio, however, and the consuls responded by putting a hold on all provincial discussions, in an attempt to force Curio to lift it. This veto, perhaps a mistake or possibly made with knowledge that Pompey was hostile to Caesar's standing for election in absentia with his army – which would have been seen as intimidating – started the crisis. Caesar, knowing that Pompey was reconciling with Cato and Bibulus, was unable to trust him to stick to his word, especially if giving up his command would open him to possibly having his candidacy and triumph rejected by the unfriendly consuls. Caesar rejected a senatorial compromise which would have had Caesar stand for the consulship in 50 without giving up his command or armies, likely because he did not trust Pompey and the consuls to uphold their end of the bargain. The proposal of Curio that both men lay down their commands also was rejected, this time by Pompey, who saw it as a personal affront. While the proposal was approved by the senate overwhelmingly, Pompey's refusal and Caesar's militating against his Spanish command sapped trust between the two men. After Pompey's illness in early summer – which triggered spontaneous prayers for his health that he interpreted as support if he were to engage in civil conflict – he proposed acceptance, but by this point, Caesar and his partisans were unable to trust Pompey also to hold his end of the bargain and give up his command if Caesar did so first. When two legions were transferred from Caesar's Gallic armies to Italy, on the pretext of use against Parthia (a threat that did not materialise), Caesar's trust in Pompey was shaken again. At the elections, Caesar supported Servius Sulpicius Galba and Lucius Cornelius Lentulus Crus: elected were Gaius Claudius Marcellus (homonymous cousin of the consul of 50 BC) and Crus, who quickly defected from Caesar's cause. As consul Gaius Claudius Marcellus started military preparations with the clear purpose of opposing Caesar's triumphal return and with Caesar unable to trust Pompey or his loose Catonian allies to hold to his word and vice versa, neither side wanted to make concessions in fear that the other would not reciprocate. Moreover, each side was confident that it held the superior position, expecting the other to give way. By January 49 BC, this spiralled into a civil war that neither side, Cato's partisans excepted, seemed to have wanted.

Бағалау

Бұл одақ б.з.б. 59 жылы Цезарь консулдығында мүшелері үшін қысқа мерзімді саяси үстемдікке қол жеткізуде сәтті болды. Алайда, келесі жылдары одақ ыдырады: «бірлескен жұмыс тұрақсыз болды және бұрынғы қолдаушылардың көңілі қалуы қиындық тудырды». Сонымен қатар, оның табысы «оппозициядағы аристократиялық топтардың бірігуіне» әкелді, ал 50-ші жылдардың соңғы жартысында нәтижелері төмендеді. Жалпы алғанда, одақ «ешқашан толығымен тұрақты» болған жоқ және үш мүше арасындағы бәсекелестікке қайта оралумен қатар, жаңару кезеңдерімен сипатталды. Бірлесіп іздеген мақсаттар кең көлемде мүмкіндіктерді пайдалануға және жеке мүдделерге бағытталған. Дегенмен, одақ бірнеше онжылдықтан кейін Екінші Триумвират құруға қатысты ойлардың бір бөлігі болды. Үшжақты одақтың құрылуы ежелгі заманнан бері «республикалық институттардың әлсіреуіне» алып келген маңызды кезең ретінде қарастырылды. Ежелгі тарихшы Гай Асиний Полио азамат соғыстарының тарихын осы одақтың құрылуынан бастады; басқа тарихшылар, соның ішінде Рональд Сайм «Рим революциясында» (1939) оны «еркін мемлекеттің соңы» деп қарастырып, ұқсас тәсіл қолданды. Мысалы, Юрген фон Унгерн Стернберг «Рим республикасына Кембридж серіктесінде» (2014) былай деп жазды:

Басқалар келіспейді. Мысалы, Эрих Груен «саяси топтардың 59 жылы жасаған одағы – бұл ақпараттық amicitia [Рим саясатында бұл жаңалық емес, өткен онжылдықтарға тән топтардың жиналуын көрсетті]» деп жазады. Осы тұрғыдан алғанда, одақ б.з.б. 100 жылы Сатурнин мен Глаўкія ұйымдастыруға тырысқан саяси келісімге ұқсас. Эми Расселл «Ежелгі тарих энциклопедиясында» одақтың сайлауда үстемдікке жете алмағанын, Цицеронның regnum айыптаулары мен тирандыққа қатысты ақтануларын «оппоненттерінің риторикасынан туындаған» деп жазады, олар одақтастарды бөлуге тырысты. Сол сияқты, Мэри Бирд одақтың «Гораций мен Цицерон айтқандай, толыққанды билеу емес еді; үш адамның арасында шиеленістер, келіспеушіліктер мен бәсекелестік болды, сайлау процесі кейде олардан жақсы нәтиже берді және олар қаламаған адам жеңіске жетті». Красс өлгеннен кейін одақтың ыдырауына себеп – оның өлімі қалған екі адамды бәсекелестікке түсірді. Цезарьдің Галлиядағы әскери табыстарымен ол енді кіші серіктес бола алмады. Помпей Цезарьмен күш теңгерімін орнату үшін жаңа одақтастар іздеуге кірісіп, қақтығысқа ұшырады.