Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік генерал және мемлекет қайраткері (б.з.д. 63–12 жж.)
Roman general and statesman (c. 63–12 BC)
Маркус Випсаний Агриппа (/ə/'/g//r//ɪ//p//ə/; б.з.д. 63 ж. шамасында) өзінің маңызды әскери жеңістерімен, ең әйгілісі – б.з.д. 31 жылы Акциум шайқасында Марк Антоний мен Клеопатра әскерлеріне қарсы жеңісімен белгілі. Ол сондай-ақ өз дәуірінің ең көрнекті құрылыстарының, соның ішінде түпнұсқа Пантеонның салынуына жауапты болды. Б.з.д. 63 жылы Рим Италиясының белгісіз жерінде дүниеге келген ол, болашақ император Августпен (сол кезде Октавиан деп аталған) Иллириядағы Аполлонияда кездесті. Б.з.д. 44 жылы Октавианның атасы Юлий Цезарь қаза болғаннан кейін Октавиан Италияға оралды. Осы шамада Агриппа плебстің трибуны болып сайланды. Ол Октавиан мен Цезардың бұрынғы генералы және жақын серігі Марк Антониймен бірге Филипп шайқасында әскери қолбасшы ретінде қызмет етті. Б.з.д. 40 жылы ол претор урбанус болды және Марк Антонийдің інісі Люций Антоний мен әйелі Фулвияға қарсы Перузин соғысында маңызды рөл атқарды. Б.з.д. 39 немесе 38 жылы Агриппа Трансальпілік Галлияның губернаторы болып тағайындалды. Б.з.д. 38 жылы ол аквитандықтардың көтерілісін басып, герман тайпаларымен соғысты. Б.з.д. 37 жылы ол консул болды, бұл әдеттегі ең төменгі жас шегінен (43 жас) әлдеқайда төмен болды, Римге астық жеткізілімін тоқтатқан Секст Помпейге қарсы соғысқа дайындық жұмыстарын қадағалау үшін. Агриппа б.з.д. 36 жылы Мила және Наулох шайқастарында Помпейді жеңді. Б.з.д. 33 жылы ол курулдік эдил болып қызмет етті. Агриппа б.з.д. 31 жылы Акциум шайқасында Октавианның жеңімпаз флотына басшылық етті. Акциум шайқасындағы жеңістен кейін Октавиан император болып, Принцепс атағын алды, ал Агриппа оның жақын досы және лейтенанты болып қалды. Агриппа Августқа Римді «мрамор қала» етуге көмектесті. Агриппа римдік азаматтардың барлық әлеуметтік топтарына жоғары сапалы мемлекеттік қызметтерге қол жеткізу үшін су құбырларын жаңартты және көптеген моншалар, портиктер мен бақтар құруға жауапты болды. Оған Августқа тең келетін билік берілді. Ол Сенаттың қаулыларына вето құқығына және заңдарды бекіту үшін Халыққа ұсыну құқығына ие болды. Ол б.з.д. 12 жылы 50-51 жасында қайтыс болды. Август оның есін еске алу үшін сәнді жерлеу рәсімін өткізіп, бір айдан астам аза тұрды. Оның денесі Августтың кесенесіне қойылды. Агриппа география саласындағы жазушы ретінде де танымал болды. Оның басшылығымен Юлий Цезарьдің империяның толық картасын жасау жобасы іске асырылды. Ол қолдағы материалдардан дөңгелек схема жасап, оны Август мраморға қасып, кейіннен оның әпкесі Випсания Полла салған галереяға орналастырды. Агриппа Юлияның күйеуі болды (кейіннен екінші император Тиберийге үйленді), және Калигуланың анасының әкесі, император Неронның анасының әкесі болды.
Marcus Vipsanius Agrippa (/ə/'/g//r//ɪ//p//ə/; c. 63 BC Agrippa is well known for his important military victories, notably the Battle of Actium in 31 BC against the forces of Mark Antony and Cleopatra. He was also responsible for the construction of some of the most notable buildings of his era, including the original Pantheon. Born to a plebeian family c. 63 BC, in an uncertain location in Roman Italy, he met the future emperor Augustus, then known as Octavian, at Apollonia, in Illyria. Following the assassination of Octavian's great uncle Julius Caesar in 44 BC, Octavian returned to Italy. Around this time, Agrippa was elected tribune of the plebs. He served as a military commander, fighting alongside Octavian and Caesar's former general and right hand man Mark Antony in the Battle of Philippi. In 40 BC, he was praetor urbanus and played a major role in the Perusine war against Lucius Antonius and Fulvia, respectively the brother and wife of Mark Antony. In 39 or 38 BC, Agrippa was appointed governor of Transalpine Gaul. In 38 BC, he put down a rising of the Aquitanians and fought the Germanic tribes. He was consul for 37 BC, well below the usual minimum age of 43, to oversee the preparations for warfare against Sextus Pompey, who had cut off grain shipments to Rome. Agrippa defeated Pompey in the battles of Mylae and Naulochus in 36 BC. In 33 BC, he served as curule aedile. Agrippa commanded the victorious Octavian's fleet at the Battle of Actium in 31 BC. Following the victory at Actium, Octavian became emperor and took the title of Princeps, while Agrippa remained as his close friend and lieutenant. Agrippa assisted Augustus in making Rome "a city of marble". Agrippa renovated aqueducts to provide Roman citizens from every social class access to the highest quality public services, and was responsible for the creation of many baths, porticoes, and gardens. He was also awarded powers almost as great as those of Augustus. He had veto power over the acts of the Senate and the power to present laws for approval by the People. He died in 12 BC at the age of 50–51. Augustus honored his memory with a magnificent funeral and spent over a month in mourning. His remains were placed in Augustus' own mausoleum. Agrippa was also known as a writer, especially on geography. Under his supervision, Julius Caesar's design of having a complete survey of the empire made was accomplished. From the materials at hand he constructed a circular chart, which was engraved on marble by Augustus and afterwards placed in the colonnade built by his sister Vipsania Polla. Agrippa was also husband to Julia the Elder (who had later married the second Emperor Tiberius), and was the maternal grandfather of Caligula and the maternal great grandfather of the Emperor Nero.
Жас шағы мен отбасы
Агриппа б.з.б. 63 жылы белгісіз жерде дүниеге келді. Анасының аты белгісіз, ал Плиний Үлкен оның "Агриппа" деген тегінің оның жамбасымен туылғанынан шыққандығын айтады, сондықтан анасы босанғанда қайтыс болған болуы мүмкін. Плиний сондай-ақ ол бала кезінде ақсақтықтан зардап шеккенін мәлімдеді. Оның Лүций Випсаний есімді ағасы және Випсания Полла есімді әпкесі болды. Оның отбасы Италияның ауылдық аймағынан шыққан, қарапайым және плебей тегінен. Олар римдік қоғамдық өмірде көзге түспеген. Виктор Гардтаузен, Р. Э. А. Палмер және Дэвид Риджвей сияқты кейбір ғалымдардың пікірінше, Агриппаның отбасы түпнұсқада Этруриядағы Пиза қаласынан шыққан.
Agrippa was born c. 63 BC, in an uncertain location. His mother's name is not known and Pliny the Elder claimed that his cognomen "Agrippa" derived from him having been born breech so it is possible that she died in childbirth. Pliny also stated that he suffered from lameness as a child. He had an elder brother whose name was also Lucius Vipsanius, and a sister named Vipsania Polla. His family originated in the Italian countryside, and was of humble and plebeian origins. They had not been prominent in Roman public life. According to some scholars, including Victor Gardthausen, R. E. A. Palmer, and David Ridgway, Agrippa's family was originally from Pisa in Etruria.
Ерте мансап
Агриппа Октавианмен (болашақта император Август) бір жаста еді. Екеуі бірге білім алып, жақын дос болып кетті. Агриппаның Юлий Цезарь отбасымен байланысы болғанына қарамастан, оның үлкен ағасы б.з.д. 40-жылдардағы азамат соғыстарында басқа тарапқа қосылып, Африкада Цезарьға қарсы Катоның әскерімен шайқасты. Катоның әскері жеңілгенде, Агриппаның ағасы тұтқынға түсті, бірақ Октавиан араласуы арқасында босатылды. Агриппа Африкада ағасына қарсы соғысқан-соғыспағаны белгісіз, бірақ ол б.з.д. 46-45 жылдардағы Гней Помпейге қарсы Цезарьдың жорысында, Мұнда шайқасымен аяқталған әскери науқанында қызмет еткен болуы мүмкін. Цезарь оны жоғары бағалап, б.з.д. 45 жылы Октавиуспен бірге Аполлонияға (Иллирия жағалауында) македондық легиондармен бірге оқуға жіберді, ал ол өзі Римде билігін нығайтты. Аполлониядағы төртінші айда олар б.з.д. 44 жылғы наурыз айында Юлий Цезардың қаза тауып, өлтірілгені туралы хабарды алды. Агриппа және оның тағы бір досы Квинт Салвидиен Руф Октавиусқа Македониядан Римге әскерлерін алып баруға кеңес берді, бірақ Октавиус Италияға шағын сүйемелдемемен кемемен жүзуді шешті. Римге келгеннен кейін, Цезарь оны заңды мұрагері етіп алғанын білді. Октавиус осы кезде Цезарь есімін қабылдады, бірақ қазіргі тарихшылар оны осы кезеңде "Октавиан" деп атайды.
Agrippa was the same age as Octavian (the future emperor Augustus), and the two were educated together and became close friends. Despite Agrippa's association with the family of Julius Caesar, his elder brother chose another side in the civil wars of the 40s BC, fighting under Cato against Caesar in Africa. When Cato's forces were defeated, Agrippa's brother was taken prisoner but freed after Octavian interceded on his behalf. It is not known whether Agrippa fought against his brother in Africa, but he probably served in Caesar's campaign of 46 to 45 BC against Gnaeus Pompeius, which culminated in the Battle of Munda. Caesar regarded him highly enough to send him with Octavius in 45 BC to study in Apollonia (on the Illyrian coast) with the Macedonian legions, while Caesar consolidated his power in Rome. In the fourth month of their stay in Apollonia the news of Julius Caesar's assassination in March 44 BC reached them. Agrippa and another friend, Quintus Salvidienus Rufus, advised Octavius to march on Rome with the troops from Macedonia, but Octavius decided to sail to Italy with a small retinue. After his arrival, he learned that Caesar had adopted him as his legal heir. Octavius at this time took Caesar's name, but modern historians refer to him as "Octavian" during this period.
Октавианның досы
Октавиан Римге оралғаннан кейін, ол және оның жақтастары легиондардың қолдауына мұқтаж екенін түсінді. Агриппа Октавианға Кампанияда әскер жинауға көмектесті. Октавиан легиондарын жинағаннан кейін, ол Марк Антоний мен Лепидпен келісім жасады, бұл келісім б.з.д. 43 жылы заңды түрде Екінші Триумвират ретінде бекітілді. Октавиан мен оның консулдық әріптесі Квинт Педий Цезарьдің өлтірушілерін олардың қатысуынсыз соттауды ұйымдастырды, ал Агриппаға Гай Кассий Лонгинға қарсы іс жүргізу тапсырылды. Бұл жылы Агриппа саяси мансабын бастаған болуы мүмкін, ол плебстің трибуны лауазымын иеленді, бұл оған Сенатқа кіруге мүмкіндік берді. Б.з.д. 42 жылы Агриппа, әдетте, Октавиан мен Антониймен бірге Филиппи шайқасында соғысқан болуы мүмкін. Римге оралғаннан кейін, ол Октавианның Луций Антоний мен Фулвияға қарсы соғысында маңызды рөл атқарды, олар Марк Антонийдің інісі және әйелі болды, бұл соғыс б.з.д. 41 жылы басталды және б.з.д. 40 жылы Перузияның басып алынуымен аяқталды. Алайда, Солвидиен осы уақытта Октавианның басты генералы болып қала берді. Перузин соғысынан кейін Октавиан Галлияға аттанды, Агриппаны Римдегі қалалық претор етіп қалдырып, Италияны Секст Помпейден қорғауға тапсырма берді, ол Триумвираттың қарсыласы болып, қазір Сицилияны басып алған еді. Б.з.д. 40 жылдың шілде айында, Агриппа претордың міндетіне жататын Ludi Apollinares-пен айналысып жатқанда, Секст Оңтүстік Италияға шабуыл жасады. Агриппа оған қарсы шабуылдап, оны кері шегінуге мәжбүрледі. Алайда, Триумвират тұрақсыз болып шықты, және б.з.д. 40 жылдың тамызында Секст пен Антоний Италияға шабуыл жасады (бірақ ұйымдасқан одақта емес). Агриппаның Антонийден Сипонт қаласын қайтарып алуы осы қақтығысты аяқтауға көмектесті. Агриппа Антоний мен Октавианның арасында бейбіт келісімге қол жеткізуге көмектескен делдалдардың бірі болды. Келіссөздер барысында Октавиан Солвидиеннің оны Антонийге сатуды ұсынғанын білді, нәтижесінде Солвидиен сотталып, өлім жазасына кесілді немесе өз-өзіне қол жұмсады. Агриппа енді Октавианның жетекші генералы болды.
After Octavian's return to Rome, he and his supporters realised they needed the support of legions. Agrippa helped Octavian to levy troops in Campania. Once Octavian had his legions, he made a pact with Mark Antony and Lepidus, legally established in 43 BC as the Second Triumvirate. Octavian and his consular colleague Quintus Pedius arranged for Caesar's assassins to be prosecuted in their absence, and Agrippa was entrusted with the case against Gaius Cassius Longinus. It may have been in the same year that Agrippa began his political career, holding the position of tribune of the plebs, which granted him entry to the Senate. In 42 BC, Agrippa probably fought alongside Octavian and Antony in the Battle of Philippi. After their return to Rome, he played a major role in Octavian's war against Lucius Antonius and Fulvia, respectively the brother and wife of Mark Antony, which began in 41 BC and ended in the capture of Perusia in 40 BC. However, Salvidienus remained Octavian's main general at this time. After the Perusine war, Octavian departed for Gaul, leaving Agrippa as urban praetor in Rome with instructions to defend Italy against Sextus Pompeius, an opponent of the Triumvirate who was now occupying Sicily. In July 40 BC, while Agrippa was occupied with the Ludi Apollinares that were the praetor's responsibility, Sextus began a raid in southern Italy. Agrippa advanced on him, forcing him to withdraw. However, the Triumvirate proved unstable, and in August 40 BC both Sextus and Antony invaded Italy (but not in an organized alliance). Agrippa's success in retaking Sipontum from Antony helped bring an end to the conflict. Agrippa was among the intermediaries through whom Antony and Octavian agreed once more upon peace. During the discussions Octavian learned that Salvidienus had offered to betray him to Antony, with the result that Salvidienus was prosecuted and either executed or committed suicide. Agrippa was now Octavian's leading general.
Трансальпілік Галлияның губернаторы
39 немесе 38 жылдары Октавиан Агриппаны Трансальпілік Галлияның губернаторы етіп тағайындады, ал 38 жылы Аквитаниялықтардың көтерілісін басып құйтты. Ол сондай-ақ герман тайпаларымен соғысып, Юлий Цезардан кейін Рейннен өтіп, Римнің келесі генералы болды. Октавиан оны Римге шақырып, б.з.д. 37 жылға консул болып тағайындады. Ол әдеттегідей ең төменгі жас шағы 43-тен кем болған, бірақ Октавиан Секст Помпейден теңізде жеңіліске ұшырап, одан әрі соғысқа дайындық шараларын бақылау үшін досына мұқтаж болды. Дионың айтуынша, Агриппа Галлиядағы ерліктері үшін жеңіс сыйлығын алудан бас тартты, себебі Октавиан қиын жағдайда тұрғанда тойлаудың жөнсіз екенін ойлады. Секст Помпей Италия жағалауындағы теңізге билік етіп тұрғандықтан, Агриппаның басты мақсаты Октавианның кемелері үшін қауіпсіз белім жасау болды. Ол мұны Лакус Лукриносты теңізден бөліп тұрған құрлық жолақтарын кесіп, сыртқы белім құрып, Аверн көлін Лукриномен қосып, ішкі белім ретінде пайдаланды. Жаңа белім кешені Октавианның құрметіне Portus Julius деп аталды. Агриппа сондай-ақ үлкен кемелерді және жақсартылған қолғаппен ұстайтын ілгектер сияқты технологиялық жаңалықтарға да қол жеткізді. Осы шамада ол Цицеронның досы Тит Помпоний Аттиктың қызы Кесилия Помпония Аттикаға үйленді.
In 39 or 38 BC, Octavian appointed Agrippa governor of Transalpine Gaul, where in 38 BC he put down a rising of the Aquitanians. He also fought the Germanic tribes, becoming the next Roman general to cross the Rhine after Julius Caesar. He was summoned back to Rome by Octavian to assume the consulship for 37 BC. He was well below the usual minimum age of 43, but Octavian had suffered a humiliating naval defeat against Sextus Pompey and needed his friend to oversee the preparations for further warfare. Agrippa refused the offer of a triumph for his exploits in Gaul – on the grounds, says Dio, that he thought it improper to celebrate during a time of trouble for Octavian. Since Sextus Pompeius had command of the sea on the coasts of Italy, Agrippa's first care was to provide a safe harbour for Octavian's ships. He accomplished this by cutting through the strips of land which separated the Lacus Lucrinus from the sea, thus forming an outer harbour, while joining the lake Avernus to the Lucrinus to serve as an inner harbor. The new harbor complex was named Portus Julius in Octavian's honour. Agrippa was also responsible for technological improvements, including larger ships and an improved form of grappling hook. About this time, he married Caecilia Pomponia Attica, daughter of Cicero's friend Titus Pomponius Atticus.
Секст Помпеймен соғыс
36 жылғы б.з.д., Октавиан мен Агриппа Секстке қарсы теңізге шықты. Дауылдың салдарынан флот қатты зақымданып, қайта шегінуге мәжбүр болды; екінші рет әрекет жасау Агриппаға тапсырылды. Агриппа мен оның әскері жоғары технология мен жаттығудың арқасында Мила және Наулохуста шешуші жеңістерге қол жеткізіп, Сексттің барлық кемелерін, он жеті кемесінен басқасын жойды және оның күштерінің көп бөлігін қарсылық таныс май тұншықтырды. Октавиан өкіметін күшейтіп, Лепидті зейнетке жіберді және жеңіспен Римге кірді. Агриппа кемелердің мүйіздерімен әшекейленген, бұрын-соңды ешкімге берілмеген "корона navalis" құрметті белгісін алды, деп Дио айтады.
In 36 BC, Octavian and Agrippa set sail against Sextus. The fleet was badly damaged by storms and had to withdraw; Agrippa was left in charge of the second attempt. Thanks to superior technology and training, Agrippa and his men won decisive victories at Mylae and Naulochus, destroying all but seventeen of Sextus' ships and compelling most of his forces to surrender. Octavian, with his power increased, forced the triumvir Lepidus into retirement and entered Rome in triumph. Agrippa received the unprecedented honour of a corona navalis decorated with the beaks of ships; as Dio remarks, this was "a decoration given to nobody before or since".
Мемлекеттік қызмет
Агриппа б.з.б. 35 және 34 жылдары шағын әскери науқандарға қатысты, бірақ б.з.б. 34 жылдың күзінде ол Римге оралды. Ол дереу қалалық жөндеу және жақсарту жұмыстарын бастады, оның ішінде Аква Марсия деп аталатын су құбырын жаңарту және оның құбырларын қаланың көбірек бөлігіне жеткізу. Б.з.б. 33 жылы ол Римнің бірінші Су құбырлары сақтаушысы (Curator Aquarum) болды. Б.з.б. 33 жылы эдил (Рим қаласының ғимараттары мен мерекелеріне жауапты лауазым) болып сайланғаннан кейін, оның іс-әрекеттері арқасында көшелер жөнделіп, канализация тазартылды, сондай-ақ зәулім қоғамдық шаралар ұйымдастырылды. Агриппа Рим қаласындағы үлкен жақсартулармен, су құбырларын қалпына келтіру және салумен, Клоака Максиманы кеңейту және тазартумен, моншалар мен галереяларды салумен, бақтарды жоспарлаумен өзінің лауазымында болғанын көрсетті. Ол сонымен қатар өнер туындыларын көпшілыққа көрсетуді ынталандырды. Бұрынғы консулдың төменгі дәрежелі эдил лауазымын атқаруы ерекше жағдай болды, бірақ Агриппаның жетістіктері дәстүрді бұзудың дұрыстығын дәлелдеді. Кейіннен Август императоры өзінің билігінде Агриппаның қызметтерінің арқасында "қаланы кірпіштен тауып, мәрмәрден қалдырғанын" мақтан тұтып айтты.
Agrippa participated in smaller military campaigns in 35 and 34 BC, but by the autumn of 34 BC he had returned to Rome. He rapidly set out on a campaign of public repairs and improvements, including renovation of the aqueduct known as the Aqua Marcia and an extension of its pipes to cover more of the city. He became the first Curator Aquarum of Rome in 33 BC. Through his actions after being elected in 33 BC as one of the aediles (officials responsible for Rome's buildings and festivals), the streets were repaired and the sewers were cleaned out, and lavish public spectacles were held. Agrippa signalled his tenure of office by effecting great improvements in the city of Rome, restoring and building aqueducts, enlarging and cleansing the Cloaca Maxima, constructing baths and porticos, and laying out gardens. He also gave a stimulus to the public exhibition of works of art. It was unusual for an ex consul to hold the lower ranking position of aedile, but Agrippa's success bore out that break with tradition. As emperor, Augustus would later boast that "he had found the city of brick but left it of marble" in part because of the great services provided by Agrippa under his reign.
Актиум шайқасы
Антоний мен Клеопатраға қарсы соғыс басталғанда, Агриппа қайтадан флотқа басшылық етуге шақырылды. Ол Пелопоннестің оңтүстік-батысындағы стратегиялық маңызды Метоне қаласын басып алды, содан кейін солтүстікке қарай жүзіп, грек жағалауына шабуыл жасап, Коркираны (қазіргі Корфу) жаулап алды. Октавиан әскерін Коркираға жеткізіп, оны теңіз базасы ретінде пайдаланды. Антоний кемелерін және әскерін Актиумға жинады, ал Октавиан онымен кездесуге бет түзеді. Агриппа осы уақытта Патрадағы теңіз шайқасында Антонийдің қолдаушысы Квинт Насидийді жеңді. Дио былай дейді: Агриппа Актиумға қарай Октавианға қосылғанда, Антонийдің лейтенанты Гай Созиймен кездесті, ол Октавианның қолдаушысы Луций Тарийдің эскадрильясына күтпеген шабуыл жасап жатқан еді. Агриппаның күтпеген келуі шайқастың бағытын өзгертті. Дионың айтуынша, шешуші шайқас жақындағанда, Октавиан Антоний мен Клеопатраның оның теңіз блокадасын бұзып қашуды жоспарлап отырғанын білді. Алдымен ол флагмандық кемелерге жол беруге ниеттенді, өйткені оларды жеңіл кемелерімен қуып жете алады және қарсыластардың басшыларының қорқынышын көргенде қалған кемелер де беріледі деді. Агриппа Антонийдің кемелері үлкен болғанымен, егер желкендерін көтерсе, Октавианның кемелерін озып кете алады деп қарсылық білдірді, сондай-ақ Октавианның Антонийдің флоты дауылдан зардап шеккендіктен, дереу шайқасуы керек екенін айтты. Октавиан досының кеңесін қабылдады. 31 жылдың 2 қыркүйегінде Актиум шайқасы болды. Октавианның жеңісі оған Рим мен империяны билеуге мүмкіндік берді, бұл жеңіске көбінесе Агриппаның еңбегі себеп болды. Октавиан 28 жылы оған өзінің немересі Клавдия Марцелла Майорын сыйға берді. Сол жылы ол Октавианмен бірге екінші консулдыққа ие болды. 27 жылы Агриппа Октавианмен үшінші рет консул болды. Әдетте, осындай қызғаныш Агриппаның Римді тастап, шығыс провинцияларының губернаторы болуына, яғни құрметті жер аударуға себеп болды. Ол тек Сирияға өкілін жіберді, ал өзі Лесбоста қалды және өкілеттік арқылы басқарды. Марцеллдің қайтысы, жер аударудан кейін бір жыл өткен соң, оны Август Римге қайтарды, өйткені ол оның қызметінсіз қалай болса солай бола алмайтынын түсінді. Егер оқиғаларды 23 жылғы дағдарыс контекстінде қарастырсақ, император Августтың саяси мойынсынуға ұмтылып, күшті қарсылыққа тап болғанда, Рим әскерлерінің ең ірі бөлігіне бас бостандығынан айырылған адамды тағайындайтыны күмән тудырады. Керісінше, Агриппаның "жер аударуы" 23 жылғы келісімдер сәтсіз аяқталып, Августқа әскери қолдау қажет болған жағдайда, маңызды армияға басшылық ететін адал лейтенантты мұқият саяси тұрғыдан орналастыру болды. 23 жылдан кейін, Августтың екінші конституциялық келісімінің бөлігі ретінде, Агриппаның конституциялық өкілеттіктері Августтың принципатын конституциялық тұрақтылықпен қамтамасыз ету үшін айтарлықтай артты, Августқа мұрагер немесе ауыстырушы табуға мүмкіндік берді. Сол жылы Агриппаға Августқа ұқсас проконсул билігі бес жылға берілді. Бұл шешімнің нақты мағынасы белгісіз, бірақ ол, әдетте, Августтың шығыс және батыс императорлық провинцияларын қамтыған, бірақ Сенаттың провинцияларына билігі болмаған. Бұл билік кейінірек пайда болды, сондай-ақ плебейлер трибунының билігі, яғни трибуниция потестасы, қызғанышпен сақталды. Бұл үлкен мемлекеттік биліктер әдетте бұрынғы жер аударылғандарға берілмейді. Маеценас Августқа Агриппаны өзінің күйеу баласы етіп, онымен байланысын нығайтуға кеңес берген деуде. 21 жылы ол Агриппаны Марцелладан ажырасып, оның қызы Юлия Ұлына - Марцеллдің жесіріне үйлендірді, ол да сұлулығымен, қабілетімен және ұятсыз ысырапшылдығымен танымал болды. 19 жылы Агриппа Испаниядағы кантабриялықтардың көтерілісін басумен айналысты (Кантабрия соғыстары). Бұл өкілеттіктер өте маңызды болды, оларға Сенаттың немесе басқа магистратуралардың актілеріне вето құқығын, соның ішінде басқа трибуналардың актілеріне вето құқығын және халықтың бекітуіне заңдарды ұсынуға билік берілді. Сонымен қатар, трибунның тұлғасы қасиетті саналды, яғни оған зиян келтірген немесе оның әрекеттеріне, соның ішінде саяси әрекеттеріне кедергі келтірген кез келген адам заңды түрде өлтірілуі мүмкін. Осы биліктерді алғаннан кейін, Агриппа қағазда Августқа шамамен тең болды, бірақ Августтың басшы екеніне еш күмән болмады. Агриппа 17 жылы шығыс провинцияларының губернаторы болып тағайындалды, онда оның әділ және парасатты басқаруы провинциялардың, әсіресе яһуди халқының құрметі мен жақсы ниетін жеңіп алды. Ол 12 жылы Кампанияда 50-51 жасында қайтыс болды. Оның қайтыс болғаннан кейін туған ұлы Марк Випсаний Агриппа Постум оның құрметіне аталды. Август оның есіне салтанатты жерлеу рәсімі жасап, бір айдан астам аза тұрды. Август Агриппаның балаларының біліміне бақылау жасады. Агриппа өзіне қабір салдырған, бірақ Август Агриппаның қалдықтарын Августтың мавзолейіне қойды.
Agrippa was again called away to take command of the fleet when the war with Antony and Cleopatra broke out. He captured the strategically important city of Methone at the southwest of the Peloponnese, then sailed north, raiding the Greek coast and capturing Corcyra (modern Corfu). Octavian then brought his forces to Corcyra, occupying it as a naval base. Antony drew up his ships and troops at Actium, where Octavian moved to meet him. Agrippa meanwhile defeated Antony's supporter Quintus Nasidius in a naval battle at Patrae. Dio relates that as Agrippa moved to join Octavian near Actium, he encountered Gaius Sosius, one of Antony's lieutenants, who was making a surprise attack on the squadron of Lucius Tarius, a supporter of Octavian. Agrippa's unexpected arrival turned the battle around. As the decisive battle approached, according to Dio, Octavian received intelligence that Antony and Cleopatra planned to break past his naval blockade and escape. At first he wished to allow the flagships past, arguing that he could overtake them with his lighter vessels and that the other opposing ships would surrender when they saw their leaders' cowardice. Agrippa objected, saying that Antony's ships, although larger, could outrun Octavian's if they hoisted sails, and that Octavian ought to fight now because Antony's fleet had just been struck by storms. Octavian followed his friend's advice. On 2 September 31 BC, the Battle of Actium was fought. Octavian's victory, which gave him the mastery of Rome and the empire, was mainly due to Agrippa. Octavian then bestowed upon him the hand of his niece Claudia Marcella Major in 28 BC. He also served a second consulship with Octavian the same year. In 27 BC, Agrippa held a third consulship with Octavian, Traditionally it is said that the result of such jealousy was that Agrippa left Rome, ostensibly to take over the governorship of eastern provinces – a sort of honourable exile. He only sent his legate to Syria, while he remained at Lesbos and governed by proxy. On the death of Marcellus, which took place within a year of his exile, he was recalled to Rome by Augustus, who found he could not dispense with his services. If one places the events in the context of the crisis of 23 BC it seems unlikely that, when facing significant opposition and about to make a political climb down, the emperor Augustus would place a man in exile in charge of the largest body of Roman troops. What is far more likely is that Agrippa's 'exile' was actually the careful political positioning of a loyal lieutenant in command of a significant army in case the settlement plans of 23 BC failed and Augustus needed military support. After 23 BC, as part of what became known as Augustus's Second Constitutional Settlement, Agrippa's constitutional powers were greatly increased to provide the Principate of Augustus with greater constitutional stability by providing for a political heir or replacement for Augustus if he were to succumb to his habitual ill health or was assassinated. In the course of the year, proconsular imperium, similar to Augustus's power, was conferred upon Agrippa for five years. The exact nature of the grant is uncertain but it probably covered Augustus's imperial provinces, east and west, perhaps lacking authority over the provinces of the Senate. That was to come later, as was the jealously guarded tribunicia potestas, or powers of a tribune of the plebeians. These great powers of state are not usually heaped upon a former exile. It is said that Maecenas advised Augustus to attach Agrippa still more closely to him by making him his son in law. In 21 BC, he induced Agrippa to divorce Marcella and marry his daughter, Julia the Elder—the widow of Marcellus, equally celebrated for her beauty, abilities, and her shameless extravagance. In 19 BC, Agrippa was employed in putting down a rising of the Cantabrians in Hispania (Cantabrian Wars). These powers were considerable, giving him veto power over the acts of the Senate or other magistracies, including those of other tribunes, and the power to present laws for approval by the People. Just as important, a tribune's person was sacred, meaning that any person who harmfully touched them or impeded their actions, including political acts, could lawfully be killed. After the grant of these powers Agrippa was, on paper, almost as powerful as Augustus was; there was no doubt that Augustus was the man in charge. Agrippa was appointed governor of the eastern provinces a second time in 17 BC, where his just and prudent administration won him the respect and good will of the provincials, especially from the Jewish population. He died at Campania in 12 BC at the age of 50–51. His posthumous son, Marcus Vipsanius Agrippa Postumus, was named in his honor. Augustus honoured his memory by a magnificent funeral and spent over a month in mourning. Augustus oversaw the education of Agrippa's children. Agrippa had built a tomb for himself but Augustus had Agrippa's remains placed in the Mausoleum of Augustus.
Мұра
Агриппа Августтың ең білікті қолбасшысы ғана емес, сонымен қатар оған ең жақын серігі де болды, оған үш он жылдан астам адал қызмет етті. Тарихшы Глен Боверсок Агриппа туралы былай дейді:
Agrippa was not only Augustus' most skilled subordinate commander but also his closest companion, serving him faithfully for over three decades. Historian Glen Bowersock says of Agrippa:
Агриппа Августтың оған көрсеткен құрметіне лайық еді. Агриппа болмағанда Октавиан ешқашан император бола алмас еді дейді. Рим Агриппаны су құбырларын, кәріздерді және мойнақтарды жасаудағы жомарттығы үшін еске алады. Агриппа сонымен қатар жазушы болған, әсіресе география саласында.
Agrippa deserved the honours Augustus heaped upon him. It is conceivable that without Agrippa, Octavian would never have become emperor. Rome would remember Agrippa for his generosity in attending to aqueducts, sewers, and baths. Agrippa was also a writer, especially on the subject of geography.
Драмалық
Агриппа – Уильям Шекспирдің «Антоний мен Клеопатра» пьесасындағы кейіпкер. Агриппаның өмірінің ертерек кезеңіндегі ойдан шығарылған нұсқасы 1976 жылы BBC телеарнасындағы «I, Claudius» сериалында маңызды рөл атқарды. Агриппа қарт адам ретінде бейнеленген, бірақ ол бірінші эпизод кезінде (б.з.д. 24/23 ж.) 39 жаста болған. Оны Джон Пол ойнады. Агриппа – Пол Нашидің 1980 жылғы «Los cántabros» фильмінің басты кейіпкері, және оны өзі Наши ойнады. Бұл Кантабрия соғыстарының өте еркін бейнеленген нұсқасы, онда Агриппа Кантабрия көшбасшысы Корокоттаның қарындасының сүйіктісі ретінде көрсетілген. Агриппа Клеопатраның өміріне арналған бірнеше фильмде де пайда болады. Ол көбінесе жас емес, қарт адам ретінде бейнеленеді. Оны сомдаған актерлердің арасында Филип Локк, Алан Роу, Эндрю Кир және 1964 жылғы «Carry on Cleo» фильмінде Фрэнсис де Вольф бар. Агриппа сонымен қатар британдық-итальяндық бірлескен жоба «Imperium: Augustus» (2003) фильмінің маңызды кейіпкерлерінің бірі, онда Август пен Юлия арасындағы Агриппаға қатысты флэшбектер көрсетіледі. Онда ол жас кезінде Цезарь армиясында қызмет еткенін, Актиумдағы жеңісіне және Клеопатраның жеңілісіне дейінгі кезеңді көрсетеді. Оны Кен Дюкен ойнады. 2005 жылғы «Empire» сериалында жас Агриппа (Кристофер Иган сомдаған) Октавианды уланудан құтқарып, оның серігіне айналады. Маркус Агриппа, Маркус Випсаний Агриппаның ерте өміріне негізделген, өте еркін бейнеленген кейіпкер, BBC, HBO, RAI телеарналарының «Rome» сериалының құрамында. Оны Ален Лич ойнайды. Ол өзін құлдың немересі деп сипаттайды. Сериалда Агриппа мен Октавианның қарындасы Октавия Кіші арасындағы романтикалық қарым-қатынас көрсетіледі, бірақ мұндай оқиғаға тарихи куәліктер жоқ. «Domina» (2021) телесериалында Агриппаның рөлін Оливер Хантингдон мен Бен Батт ойнады.
Agrippa is a character in William Shakespeare's play Antony and Cleopatra. A fictional version of Agrippa in his later life played a prominent role in the 1976 BBC Television series I, Claudius. Agrippa was portrayed as a much older man though he would have been only 39 years old at the time of the first episode (24/23 BC). He was played by John Paul. Agrippa is the main character in Paul Naschy's 1980 film Los cántabros, played by Naschy himself. It is a highly fictionalized version of the Cantabrian Wars in which Agrippa is depicted as the lover of the sister of Cantabrian leader Corocotta. Agrippa appears in several film versions of the life of Cleopatra. He is normally portrayed as an old man, rather than a young one. Among the actors to portray him are Philip Locke, Alan Rowe, and Andrew Keir, as well as Francis de Wolff in the 1964 film Carry on Cleo. Agrippa is also one of the principal characters in the British/Italian joint project Imperium: Augustus (2003) featuring flashbacks between Augustus and Julia about Agrippa, which shows him in his youth on serving in Caesar's army up until his victory at Actium and the defeat of Cleopatra. He is portrayed by Ken Duken. In the 2005 series Empire the young Agrippa (played by Christopher Egan) becomes Octavian's sidekick after saving him from an attempted poisoning. Marcus Agrippa, a highly fictional character based on Marcus Vipsanius Agrippa's early life, is part of the BBC HBO RAI television series Rome. He is played by Allen Leech. He describes himself as the grandson of a slave. The series creates a romantic relationship between Agrippa and Octavian's sister Octavia Minor, for which there is no historical evidence. In the TV series Domina (2021), Agrippa was played by Oliver Huntingdon and Ben Batt.