Кіріспе

Фонтенэй аббатшылығы - Францияның Алтын жағалауы департаментіне қарасты Монбард маңындағы Марман коммунасында орналасқан бұрынғы цистерциан аббатшылығы. Оны 1118 жылы Клерволық Бернард құрды және роман стилімен салынған. Бұл Еуропадағы ең көне және ең толық цистерциан абатханаларының бірі. 1981 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болды. Бастапқы кешеннің шіркеу, жатақхана, монастырь, бөлім үйі, кальдарий, асхана, көгершін үйі және қолөнерханасы бар, барлығы асханадан басқа тұтас және жақсы сақталған. Фонтенэй аббатшылығы басқа цистерциан аббатшылықтарымен бірге роман және готика сәулетінің арасындағы байланысты құрайды.

Орденнің құрылуы

ХІ ғасырдың аяғында Клуни ІІІ-нің үлкен шіркеуінің (Клунидегі керемет бенедиктиндік монастырь, Франция) гүлдену кезінде, Клуниде көптеген ізбасарлары болса да, Cîteaux аббатшылығының кейінгі негізін қалаушы Молезмнің әулие Роберт оған қарсы қатты реакция жасады. Киелі Роберт Клюнидің Киелі Бенедикттің нақты ережесіне қарсы екенін ойлады: "жұмысқа бару - дұға ету". Нәтижесінде, Киелі Роберт осы сеніммен бөліскен монахтар тобымен бірге Клюниден бөлінді. Киелі Роберт Францияның Сито қаласында цистерциандар орденін құрды. Жаңа орденде Қасиетті Бенедикт ережесі қатаң сақталды. Бұл ережеге сәйкес, монахтар кедей болулары керек еді. Діни өмірден алаңдамау үшін цистерциандар оқшауланған аймақтарда өздерін қамтамасыз ететін монастырлар салдырды және қызметшілерді пайдаланудан бас тартты. Цистерциан монастырлары тәуелсіз болды. Олар Клюниден өзгеше болды, өйткені барлық үйлер абаттың тікелей бақылауында болды, ал әр цистерциан монастырына өз үйіне қамқорлық жасау қажет болды. Олардың әрқайсысы дербес жеке қоғам болған. Бернард Клерво, абат және реформацияланған цистерциандық тәртіптің негізгі құрылысшысы, Молезмнің қасиетті Робертпен бірдей сенімде болды. Алайда Бернард Ситео аббатшылығы жеткілікті қатаң емес және ол Сент-Бенедикт ережесін толықтай бейнелемейді деп санады. 1118 жылы ол Бургундияның аңғарында қатаң түрде қатаңдықпен Фонтенэй аббатшылығын құрды.

Аббатхана тарихы

1130 жылы цистерциан монахтары Фонтенэй абатлығына көшіп келді. Тоғыз жылдан кейін Норвич епискобы қуғын-сүргіннен қашып, Фонтенейге қашып кетеді және өзінің байлығымен шіркеу құрылысын қаржыландыруға көмектеседі. 1147 жылы шіркеуді Папа Евгений III құттықтады. 1200 жылы монастырь кешені толықтай аяқталып, 300-ге жуық монахтарға қызмет көрсете алды. 1259 жылы адал король Людовик Фонтенэй абатханасын барлық салықтардан босатты, ал он жылдан кейін корольдің ықыласына ие болғандықтан, абатхана корольдік абатханаға айналды. 1359 жылы Фонтенэй аббатшылығын жүз жылдық соғыс кезінде Англия королі Эдуард III әскерлері тонаған. 16 ғасырдың аяғында дін соғыстары кезінде ол одан әрі зақымдалды. 1745 жылы асхана қиратылды. 1789 жылы Француз революциясы басталғанда, революция кезінде христиандықтан шығу салдарынан барлық монахтар әббиді бірінен соң бірі тастап кетті. 1791 жылы бұл жер Монголфиер бауырлары басқаратын қағаз фабрикасына айналды. 1906 жылы Лиондағы өнерді жақсы көретін банкир Эдуард Айнард аббатхананы сатып алып, оны қалпына келтіруді бастады, ол 1911 жылы аяқталды. Эдуардтың ұрпақтары аббатханада жұмыс істеуді жалғастырды және ол осы күнге дейін Айнард отбасында қалды. 1981 жылы монастырь ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық қорына енді.

Өмірбаян

Барлық цистерциан шіркеулері бірдей үлгіге ие және бір-біріне ұқсас; мысалы, 1204 жылы Ирландияда салынған Грейгуэнаманах аббатшылығының шіркеуі Фонтенэйдікіне ұқсас. Цистерциандық сәулет өнерінің рухы қарапайым, консервативті және пайдалы. Цистерциан монастырының шіркеулерінде роман сәулеті, соның ішінде симметриялық жоспар, қалың қабырғалар, берік іргетастар, жамбас күмбездер, дөңгелек аркалар және биік орталық кеме бар. Ортағасырлық Еуропада цистерциандық еңбек этикасы көптеген салаларда, соның ішінде металлургияда "технологиялық таралудың негізгі күші" болды.

Ғимараттар

Аббатхана негізінен жергілікті аймақтардан алынған тастармен салынған. Аббатхананың шіркеуі роман стилімен салынған, цистерциандық архитектураға тән. Ол латын кресті пішінде, ұзындығы 66 метр, ені 8 метр, екі бүйірлік және 19 метрлік трансепті бар. Алдыңғы шіркеулерден айырмашылығы, аббат шіркеуінің апсиді жалпақталған және трансепттің әр жағында екі тікбұрышты (жартылай шеңбердің орнына) часовнясы бар. Ғимараттың өлшемдері 36х38 метр. Капитулдың үйі қақпалы, ауыр қабырғалы. Он бесінші ғасырда қасқыр ағашынан жасалған аркалы төбемен қайта жабылып салынған үлкен жатақхана бар. Құртылған асханадан басқа, аббатхана өзінің барлық дерлік бастапқы ғимараттарын сақтап қалды: шіркеу, жатақхана, монастырь, кафедралық үй, кальдарий немесе "жылу бөлмесі", көгершін және құмыра, барлығы роман стилімен салынған. Сосын абат үйі мен ауруханасы салынды. Қазіргі кезде аббатхана ғимараттары газон мен қиыршық тастан жасалған заманауи көркем партерлерде орналасқан. Барлық алғашқы ғимараттарда сыртқы және ішкі қабырғалар әшекейленбеген. Бернард Клерво өнер мен сұлулықты жоққа шығаруға тырыспаса да, ол "ақыл-ойының көзін imago Dei-ден imagines mundi (дүние суреттеріне) алып баратын сұлулықтың көріністеріне" сақ болды. Елордаларда гүлдер, әшекейлі мотивтер мен бейнелер болмаса да, аббатхана әлі де керемет өнер туындысы болып табылады. Монахтардың өмірінің орталығы болған шіркеу мен монастырь логикалық түрде бөлінген кеңістіктерге салынған. Монастырдың болашақтағы кеңейтуін күтіп, жабық құрылымды құрудың орнына, шіркеу мен монастырь бір-біріне параллель немесе перпендикуляр түрде ашылған аяқтарымен құрылды. Осылайша кеңейту кезінде қолданыстағы монастырь мен шіркеуге әсер етпейтін болады. Аббатханада қоңырау шалу мұнарасы жоқ, өйткені Клервоның Бернарды бұл қатаңдықты алып тастайды деп ойлады. Оның орнына шіркеудің есігінің жанындағы қабырғаға кішкентай қоңыраулар іліп, дінге жатпайтын бауырластарды жиналуға шақырады. Ғимараттың ішкі бөлігінде айқыш пішінді үлкен бағаналар жоғары, үлкен баррельді күмбездерді ұстап тұрады. Диафрагмалық бұрыштар да байқалады. Бұрыштап жасалған аркалар кеңінен қолданылған, өйткені "бұл бұрыштап жасалған аркалар ауырлықты тіректер мен бағаналарға тік бұрышта бағыттап, биік ғимаратты мыңдаған жылдар бойы көтеріп отырады". Ғимараттың артқы жағында орналасқан отыз алты метрлік киелі үй кішкене галереяларға бағаналармен бөлінген. Әр галереяда екі қабатты аркалы күмбезді екі қабатты бағаналар қолдап тұрады. Бұл монастырь монахтар үшін бос уақыттарын оқу, жұмыс істеу және дұға ету үшін маңызды орын болды.

Галерея

Бұл әлем мұрасы орны өзінің роман және ерте готикадағы монастырлық ғимараттарының көп бөлігін сақтап қалды, бұл 12-ғасырдағы цистерциан монастырының бірегей бейнесін береді.