Кіріспе
Картузиан орденінің бас монастыры Grande Chartreuse (ɡʁɑ̃d ʃaʁtʁøz) – Картузиан діни орденінің бас монастыры. Ол Шартр тауларында, Гренобль қаласының солтүстігінде, Францияның Изер департаменті Сен-Пьер-де-Шартр коммунасында орналасқан.
Grande Chartreuse (ɡʁɑ̃d ʃaʁtʁøz) is the head monastery of the Carthusian religious order. It is located in the Chartreuse Mountains, north of the city of Grenoble, in the commune of Saint Pierre de Chartreuse (Isère), France.
Тарих
Бастапқыда қамал Гренобль епископтығына тиесілі болған. 1084 жылы Әулие Хью оны тақуа Әулие Бруно мен оның ізбасарларына, Картузиан орденін құрғандарға сыйлады. 1605 жылы француз маршалы Франсуа Аннибал д'Эстрее Гранде-Шартрез монахтарына Шартрез алкогольді сусынын рецептін берген деген әңгіме бар. Монахтар бір ғасырдан астам уақыт бойы 130 ингредиенттен тұратын рецептті жетілдіруге еңбек етті. 1764 жылы монахтар өзінің танымал "Еликсир Végétal de la Grande Chartreuse" сусынын сұранысын қанағаттандыру үшін алғаш рет дистилляциялық зауытын кеңейтті. Зауыттың орналасқан жері бірнеше рет алысқа жылжытылды, себебі ол айналасындағы елді мекендер үшін үлкен жарылыс қаупін тудырады. 1790 жылы Франция революциясынан кейін монахтар монастырьдан қуылды және ғимаратқа қайта оралуға 1838 жылға дейін күтіп келді. 1901 жылғы қауымдастық туралы заңның қабылдануы және оның діни қауымдастықтарды жаппай тыйым салған түсіндірмесі нәтижесінде Франция үкіметі Франциядағы көптеген танымал діни мекемелерді, соның ішінде Гранде-Шартрезді де жапты. Кейбір монахтар 1929 жылға дейін Италияда пана тапса, ал басқалары Испанияның Таррагона аймағына қоныстанды және монастырьдың әйгілі ликер өндірісін қайта жаңғыртты. 1927 жылы Гранде-Шартрез жергілікті кәсіпкерлер тобына сатылды, олар монахтарды өз монастырына қайта шақырды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Гранде-Шартрез одақтас күштердің госпиталі ретінде пайдаланылды.
Сипаттама
Гранде-Шартрез монастырына келушілерге рұқсат жоқ, ал айналасындағы жолдарда автокөліктерге тыйым салынған. Картуз ордені мен оның монахтары мен монахшаларының өміріне арналған музей шамамен екі шақырым қашықтықта орналасқан. Орденге Францияда, кейіннен әлемнің басқа елдерінде XVIII ғасырдың басынан бері танымал болған Chartreuse ликерін сату арқылы қолдау көрсетіледі. 2015 жылы орден 1,5 миллион бөтелке Chartreuse ликерін сатты (бір бөтелкесі 50 евро), ал түскен барлық қаржы орденнің және оның қайырымдылық жобаларының қаржыландырылуына жұмсалды. Ағылшын ақыны Мэтью Арнольд 1850 жылдары монастырьда болған қысқа уақыт ішінде өзінің ең танымал өлеңдерінің бірі – "Гранде-Шартрезден үзінділерді" жазды. Ол үшін тыныштық, сергелек және монастырь ахуалы – өліп бара жатқан әлемнің сыбырларындай болды, ол бұл нәрсені машиналар дәуірінің зорлық-зомбылықпен дамуымен салыстырды. Гранде-Шартрезді Уильям Вордсворт 1792 жылы жазған "Сипаттамалық эскиздерінде" (53-73 жолдары) және 1850 жылы "Прелюдия" кітабының VI кітабын қайта жөндеу кезінде (416-18 жолдары) сипаттаған (Вордсворт 1790 жылы монастырьға барған, бірақ ол француз әскерлерінің 1792 жылы монахтарды қууы туралы айтады); сондай-ақ Джон Раскиннің "Праетерита" еңбегінде де кездеседі. Элис Мюриэл Уиллямсон 1905 жылы жарық көрген "Принцесса кешіп өтеді" атты саяхат романының 28-тарауында кейіпкерлерін жақында тасталған монастырьға барып, әлі де өз орнында тұрған келіндер, бақтар мен ас үй ыдыстарын көріп, сипаттайды, ал бос тұрған орынды жаны жоқ дене деп сипаттайды.
Фильм
2005 жылы Филипп Грёнингтің монастырь туралы түсірген "Ұлы тыныштық" деректі фильмі шықты.