Кіріспе

Британ армиясының жаяу әскер дивизиясы, 1939 жылы құрылған, Бірінші дүниежүзілік соғыста ұқсас нөмірленген құрама 61-ші жаяу әскер дивизиясы - Британ армиясының жаяу әскер дивизиясы, 1939 жылы құрылған. Дивизия 48-ші (Оңтүстік Мидленд) жаяу әскер дивизиясының көшірмесі ретінде құрылды және ішкі қорғаныс міндеттеріне тағайындалды. Дивизия ешқашан шетелге жіберілмеген, оның штаб-пәтері Норвегияға жіберілді және қысқа уақытқа Норвегия кампаниясында шайқасты. Кейіннен дивизия үш жылға жуық уақыт бойы Солтүстік Ирландияға Германияның басып кіруге ниетті екендігі туралы хабарлар салдарынан орналастырылды. Солтүстік Ирландияда дивизия статикалық қорғанысты қамтамасыз етіп, ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етіп, болашақ операцияларға дайындықты жүргізді. Англияға оралғаннан кейін дивизия әскери оқу-жаттығуларға қатысып, Германияның Францияға басып кіруі үшін 21 армия тобының құрамына кіруі жоспарланған. 1943 жылдың соңында бұл рөлінен айырылып, жауынгерлік бөлімшелерді ауыстыруға тағайындалды. 1944 жылы дивизия түрлі алдау форматтарында Оверлордқа көмектесті, ал ер адамдардың көпшілігі 21-ші армия тобының құрамына жіберілді. 1945 жылдың соңында дивизия жеңіл дивизия ретінде қайта ұйымдастырылды және Жапония империясымен күресу үшін Қиыр Шығысқа жіберілді. Жапонияның берілуінен кейін бұл әрекет тоқтатылды, ал дивизия 1945 жылдың қарашасында таратылды.

Өмірбаян

1930 жылдары Германия мен Ұлыбритания және оның одақтастары арасындағы шиеленістер көбейді. 1937 жылдың аяғында және 1938 жылы Германияның Чехословакияның Судет жерін аннексиялау талабы халықаралық дағдарысқа әкелді. Соғыстан аулақ болу үшін Ұлыбританияның премьер-министрі Невилл Чемберлен қыркүйек айында Германияның канцлері Адольф Гитлермен кездесіп, Мюнхен келісімін жасады. Келісім соғыстың басталуын болдырмады және Германияға Судет аймағын өзіне қосуға мүмкіндік берді. Чемберлен келісімнің нәтижесінде алдағы мәселелерді бейбіт жолмен шешуді көздеген еді, бірақ екі ел арасындағы қарым-қатынас нашарлай берді. 1939 жылы 15 наурызда Германия Богемия мен Моравияның қалған провинцияларын басып алып, келісім шарттарын бұзды. Осыған жауап ретінде 29 наурызда Ұлыбританияның соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшысы Лесли Хоре Белиша Территориялық армияны 130 000 адамнан 340 000 адамға дейін ұлғайту және ТА дивизияларының санын екі есеге көбейту жоспарларын жариялады. Іс-қимыл жоспары бойынша қазіргі бөлімшелер өздерінің рұқсат етілген мекемелерінен (аумақтықтардың жалақысын көтеру, алдыңғы жылдары жұмысқа алуда үлкен кедергі болған жоғарылату шектеулерін жою, сапалы казармаларды салу және кешкі ас рациондарын арттыру арқылы) жалдауға көмектесті. Нәтижесінде 61-ші жаяу әскер дивизиясы екінші саптық бөлім ретінде құрылды, ол бірінші саптағы 48-ші (Оңтүстік Мидленд) жаяу әскер дивизиясының көшірмесі болды. Сәуірде әскери қызметке шақырудың шектеулі түрі енгізілді. Бұл 34 500 жастағы жауынгерлерді қамтыды, олардың барлығы 20 жаста, олар тұрақты әскерге шақырылды, бастапқыда алты ай бойы оқытылып, екінші саптың құрамына жіберілді. Әскердің өсуіне қарамастан, бағдарлама кеңейту және қайталау процесіне орталық басшылықтың жоқтығы және ғимараттардың, жабдықтардың және нұсқаушылардың жетіспеушілігіне қатысты мәселелермен күрделіленді.

Бастапқы қызмет көрсету

Бұл процесс екі есе көбейіп, қажетті ер адам санын алу алты айдан аспайды деп күтілді. Кейбір ТА бөлімдері Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін аз жетістікке жетті; басқалары бұл жұмысты бірнеше апта ішінде аяқтай алды. Соғыс басталған кезде дивизия генерал-майор Роберт Дж. Коллинздің қолбасшылығымен белсенді болды. Оның құрамына 182-ші, 183-ші және 184-ші жаяу әскер бригадалары мен қосалқы элементтер кірді. Дивизия құрылғаннан кейін ол Оңтүстік командаға тағайындалды. Қарашаның соңында генерал-майор Адриан Картон де Виарт командалық міндетін қолға алды. Дивизия Бірмингемнен Портсмутқа дейін, Челтенхемнен Редингке дейін таралған, штаб-пәтері Оксфордта орналасқан. 15 сәуірде Картон де Виарт, сондай-ақ дивизия штабы Норвегияға жіберілді; генерал-майор Эдмонд Шрайбер 61-дивизияның командалығын қабылдады және оған жаңа дивизия штабы тағайындалды.

Норвегияға жіберілген штаб

Норвегияға шабуыл жасаған кезде неміс әскерлері Тронгеймді басып алды. Осыған жауап ретінде британдық армия қаланы қайтарып алу үшін екі жақтан шабуыл жасауды жоспарлады. Бұл шабуылды жүргізуші әскерлер 49-шы (Батыс Атпен жүзу) жаяу әскер дивизиясынан (бірінші желідегі ТА дивизиясы) келді, ол неміс шабуылына дейін Норвегияда қызмет етуге бөлінген болатын. Дивизия уақытша бөлінді, оның бригадалары жеке командалар ретінде әрекет етті. 146-шы жаяу әскер бригадасы, ол Морисфорстің басым бөлігін құрайтын және солтүстік қыспақ құрайтын, 17 сәуірде қонуға кірісті. Уақыт шектеулері мен экспедицияға тағайындалған әскерлер салдарынан 61-дивизия Норвегияға жіберілмеді. Оның орнына Картон де Виарт Морисфорстың командалығын алды және штаб-пәшісін таңдауға рұқсат етілді, ол өзінің штаб-пәшісінен тартты. Оңтүстік шұңқыр, оңтүстікке қарай 200 миль (322 км) және таулы жерлер мен өзендермен бөлінген, генерал-майор Бернард Паджеттің Андальснеске қонған Сикльфорсімен жасақталуы керек еді. Келуден кейін көп ұзамай 146-бригаданың жетекші батальондары оңтүстікке қарай қозғала бастады. 21 сәуірде Картон де Виарттың әскерлері британдықтар мен неміс әскерлері арасындағы соғыстың алғашқы кездесуіне қатысты. Көбінесе жол желісіне шектелген және қардың тереңінде алға жылжыған британдықтарды артиллерия мен әуе көмегімен қолдаған немқұрайлы үлкен әскер қарсы алды. Неміс әскерлері шлейфтер, мотоциклдер мен шаңғышыларды қолдана отырып, британдықтарды басып, кері қайтаруға мәжбүр болды. Неміс соңынан шабуыл жасамады, бірақ Люфтваффе Намсос қаласындағы шағын портты қатты бомбалады. Картон де Виарт соғыс кеңсесіне жеделхат жіберіп, "жабдықтың жетіспеушілігімен мен Тронгеймге қарай алға жылжуға қабілетсіз болдым және Норвегияның сол бөлігінде қардағы қоян сияқты отырудың пайдасын көрдім" деп мәлімдеді. Эвакуация айдың соңына дейін тапсырылмаған, содан кейін мамыр айының алғашқы күндері аяқталды, 157 адам жоғалғаннан кейін Морисфорс. Норвегиядағы жетістіктің жоқтығы және Тронгеймді қайта алуға тырысқан күштердің кері қайтуы Чемберлен үкіметінің құлдырауына әкелді. Картон де Виарт батыл және агрессивті қолбасшы деп саналды, ол - тарихшы Джек Адамс - "климаттық және географиялық жағдайларға кедергі келтірді", ал оның әскерлері "тәжірибесіз, нашар дайындалған және нашар қамтамасыз етілген".

Солтүстік Ирландияға жіберілу

1940 жылдың мамыр айының ортасында, Франция шайқасы әлі де жалғасып жатқан кезде, Британ үкіметі Германия Британ аралдарына шабуыл жасайтынына қорқып кетті. Бұл қорқыныш, тарихшы Пол МакМахон айтқандай, көп ұзамай соңынан ерген "қақтығысты одақтастардың жеңілістерінен" туындады, бұл "1940 жылдың жазында екі түрлі истерия тудырды: біріншісі, жақындап келе жатқан шабуылдан қорқыныш, екіншісі, "бесінші бағаналы үрей". Бастапқы кездегі шабуыл туралы қорқыныш голландиялықтардың неміс құжаттарын тұтқындауынан туындады, онда неміс шабуылдау жоспары, сондай-ақ Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) көмегімен шабуылға түсетін десантшылар туралы ақпарат бар еді. Бұл құжат қазір жоқ, бірақ ол Британ үкіметінде үрей тудырды. Бұл ақпарат келесі айларда дипломатиялық миссиялар мен құпия барлау қызметінің (SIS) Ирландияға шабуыл жасау туралы неміс ниетін ескерткен хабарлармен күшейтілді. 14 мамырда Ұлыбританияға оралғаннан кейін Картон де Виарт 61-ші жаяу әскер дивизиясының командалығын қайтадан қолға алды; Шрайбер екі күн бұрын дивизияны тастап, 45-ші жаяу әскер дивизиясының командалығын алды. Британдық экспедициялық күш (BEF) Франциядан шығарылғаннан кейін, британдықтар немістердің Ирландияға шабуыл жасау ниеті туралы аңыздарға жауап берді және 61-ші жаяу әскер дивизиясын орналастыру арқылы гарнизонды (53-ші (Уэльстік) жаяу әскер дивизиясы) нығайту туралы шешім қабылданды; келесі 12 айда дивизияға 5-ші және 48-ші (Оңтүстік Мидленд) дивизиялары және 71-ші және 72-ші тәуелсіз жаяу әскер бригадалары кіреді). МакМахонның айтуынша, ШИМ "ИРА-ның шетелдік интригалары туралы сенімді емес ақпарат беру" тарихын білген, бірақ бұл бұрынғы сәтсіздіктер ескерілмеген, өйткені есептер басқыншылық қорқынышын күшейтті. МакМахон "Холландияда табылған жоспарлардың орнатқаны тіпті мүмкін. Бұл қасақана жасалған алдау ма, жоқ па, британдық барлау қызметі шын мәнінде алданып қалды". Тарихшы Юнан О'Хальпин голландтық құжатты британдықтардың ойлап тапқаны деп қарастыруға болатынын, ал "германдықтардың "Терілік" операциясын күтіп дайындалған алдау операцияларына Оңтүстік Англияға шабуыл жасау кезінде Ирландияға шабуыл жасау туралы аңыздар мен әңгімелер кіргенін" айтты. Николас Мансерг "Ирландияға бастапқы Селион жоспарларында орын жоқ" деп түсіндірді және 1940 жылдың 3 желтоқсанына дейін неміс жоспаршылары мұндай операция мүмкін емес немесе іске қосылса, сәтсіздікке ұшырайды деген қорытындыға келуге дейін мүмкіндігін қарады. Картон де Виарт өзінің естеліктерінде: "Мен немістердің Ирландияға басып кіруге ниеті бар екеніне ешқашан сенбеймін, бірақ бізді сол жерге жіберген кез келген себеп үшін өте ризамын, өйткені бұл әскерлер үшін идеалды жаттығу алаңы болды және біздің келген сәттен бастап дивизия өте жақсарды". 61-ші Солтүстік Ирландияға көшіп барды және 20 маусымда Солтүстік Ирландия округінің қол астында болды. Дивизия Солтүстік Ирландиядағы статикалық қорғанысты басқару және Белфасты қорғау, сондай-ақ елдің ішкі қауіпсіздігі үшін жауапты болды. Солтүстік Ирландияның көп бөлігінде орналасқан болса да, ол негізінен Антрим, Лондондерри және Тайрон округтерінде орналасқан. Дивизия неміс әскерлерінің теңіз арқылы шабуылдауларын, сондай-ақ әуеден түсірулер мен шағын шабуылдарды тежеуге жаттықтырылды. Антрим және Лондондерри графстволарының жағалаулары шабуылға ең ықтимал аймақтар ретінде қарастырылды, ал күздің аяғында бетон бағаналар, тікенді сыммен байланысу және камуфляждық оқ ату орындары жасалды. Дивизияның Солтүстік Ирландияда болған кезінде генерал-лейтенант Генри Поуналл сол елдегі британдық күштерге қолбасшылық етті. Оның тағайындалуы Картон де Виарттың жасы бойынша дивизияның командалығын жоғалтуына әкелді (оның 61 жасқа толуына бір ай қалған). Картон де Виарттың орнын 1941 жылдың 6 сәуірінде командалық міндетін қабылдаған генерал-майор Чарльз Фулбрук Леггат басқарды. 1942 жылдың маусым айында дивизия жаңадан келген АҚШ әскерлерімен алғашқы бірлескен англо-американдық оқу-жаттығуларға қатысты. Бұл жаттығу 10 күндік "Атлантик" атты жаттығу болды. АҚШ V корпусы (АҚШ 1-ші бронетанкті дивизиясы, 59-шы (Стаффордшир) жаяу әскер дивизиясы және британдық 72-ші жаяу әскер бригадасы) британдық күштермен Солтүстік Ирландияда (АҚШ 34-ші және 61-ші жаяу әскерлері) күресті. 15 қыркүйекте генерал-майор Джон Карпентер дивизияның командалығын Фулбрук Леггаттың орнына алды.

Англияға оралу, оқу және "Оверлорд" операциясы

61-дивизия 1943 жылы 4 ақпанда Англияға оралды және XI корпустың қолбасшылығымен Эссекте орналасқан. 4-12 наурыз аралығында дивизия Ұлыбританияда өткен ең ірі әскери оқу-жаттығулар - Спартан жаттығуына қатысты. Дэвид Френч бұл жаттығу "күштері жау жағалауына келіп, көпір басынан алға жылжығаннан кейін туындайтын мәселелерді талдау үшін жасалды" деп түсіндірді. Жаттығуда жоғары басшы құрамның, атап айтқанда, жаттығуға жіберілген әскерлердің жалпы қолбасшылығындағы офицерлердің әлсіздігі анықталды және жалпы жаяу әскердің жақсарғаны атап өтілді. Сәуір мен мамыр айларында "Спартан" жаттығуын "Янцен" жаттығуы жалғастырды. Бұл бөлім мен I корпустың штабының Еуропаға шабуыл кезінде қолданылатын қолдау техникасын жақсартуға бағытталған әкімшілік іс-шарасы болды. Мамыр айында дивизия II корпусқа ауыстырылды және Кентке көшті, содан кейін генерал-майор Чарльз Уэйнрайт командалық міндетін алып, соғыстың соңына дейін осы лауазымда болды. Дивизия "Оверлорд" операциясына қатысады, ал Маркус Канлифф Спартан жаттығуының "дивизияның алдыңғы қатардағы бөлім болатынына барлық дәлел бар сияқты" деп жазды. Қыркүйекте дивизия 1-ші поляк бронедивизиясымен бірлесіп, II Канада корпусының бақылауына берілді. Оқудан кейінгі айларда бөлім төменгі мекеме мәртебесіне ие болды. Бұл дивизия енді тек ішкі қорғаныс үшін, шетелге және жауынгерлік мақсатқа арналған жоғары құрылым дивизияларымен салыстырғанда, статикалық рөлде пайдаланылуы керек дегенді білдірді. Басымдықтардың өзгеруінің бір бөлігі ретінде дивизия оқу құрамына айналды және жауынгерлік құрамаларды ауыстыруға арналған. 1943 жылдың желтоқсан айында дивизия (оқу-жаттығу үшін 31-ші танк бригадасымен күшейтілді) "Вулкан" жаттығуында қорғаныс күшін ойнады; 43-ші (Уэсекс) жаяу әскер дивизиясының шабуылдау процесін жақсартуға бағытталған төрт күндік оқу-жаттығу. 1944 жылы дивизия "Оверлорд" операциясына әр түрлі жолдармен көмектесті. 9 сәуірде 183-ші жаяу әскер бригадасы құрама ретінде өмір сүруін тоқтатты және шабуылға дайындыққа көмектесу үшін HQ қалдық концентрация аймағын құрды. 4-ші батальон, Нортгемптоншир полкі және 10-шы батальон, Вурчестершир полкі 21-ші армия тобына 185-ші камуфляждық далалық ротасына, Корольдік инженерлерге көмек көрсету үшін қосылды. 4-ші Нортгемптоншир полкінің ер адамдары болат түтіктер мен кенептерден жасалған 150 жалған десант танкілерін (LCT) жасап, оларды Ипсвичтегі Дебен өзенінің бойында, сондай-ақ Оултон Броуд, Лоустофт және Ұлы Ярмутта орналастырды. 10-шы Вурчестершир полкі Довер, Фолкстоун және Харвич қалаларында жалған десант кемелерін, сонымен қатар Оруэлл өзенінде жалған LCT-лерді жасады. 6 маусымға дейін батальон 122 дана манекенді жасады. Мамыр айында Фортитуда операциясының аясында Хуан Пухоль Гарсия (Гарбо деп аталатын британдық қос агент) немістерге дивизияның Брайттон мен Ньюхейвен айналасында орналасқандығы туралы хабарлады. Мұнда 45-ші жаяу әскер дивизиясы мен Корольдік теңізшілер жасағымен бірге, ол Америка Құрама Штаттарының бірінші армиялық тобының (FUSAG) құрылуына қатысты. Содан кейін дивизия ойдан шығарылған британдық VII корпустың, теңдей жалған Төртінші армияның бір бөлігіне айналды және FUSAG-ға оңтүстікке оралғанға дейін Шотландияға "саяхаттады". Бұдан басқа, дивизияның сигнализаторлары немістерге VII корпус 80 -ші дивизияны да қамтиды деген ойды беру үшін сымсыз трафикті ұстады. 1944 жылдың ортасына қарай ішкі қорғаныс міндеттеріне бөлінген төменгі бөлімдердің (38-ші (Уэльс), 45-ші, 47-ші (Лондон), 55-ші (Батыс Ланкашир) және 61-ші) жалпы саны 17 845 адам болды. Осы санының шамамен 13000-ы Францияда соғысқан 21-ші армия тобының орнына болды. Қалған 4800 ер адам сол кезде әртүрлі себептермен, оның ішінде дайындықтың жетіспеушілігі немесе медициналық жарамсыздығы үшін шетелге қызметке жарамсыз деп саналды. Алты ай ішінде олардың 75 пайызы 21 армия тобын нығайтуға жіберіледі. Мысалы, 9-шы батальонның Ворчестершир полкіне жататын шетелде қызмет етуге жарамдылар 21-ші армия тобына ауыстырылды. Батальонға жарамсыз деп танылғандарды даярлау, жарақаттанған сарбаздарды қайта даярлау және авиациядан қорғаныс жасақтарының жаяу әскерін даярлау міндеті жүктелген.

Жеңіл бөліну және таралу

1945 жылдың тамызында Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін 61-дивизия жеңіл дивизия ретінде қайта ұйымдастырылды. Жеңіл дивизия тұжырымдамасы алғашқы жеңілістерден кейін Бірма науқаны кезінде қолға алынды. Тарихшы Ф. В. Перри Үндістан армиясы "болып жатқан үнді құрамалары механикаландырылған және жолға байланысты" деген қорытындыға келді деп түсіндірді. Сондықтан 17 -индиялық дивизия жеңіл дивизия ретінде қайта ұйымдастырылды. Бұл екі жаяу әскер бригадасына дейін қысқартуды, барлық жол жүрісі мүмкін емес көліктерді қашырлар, джиптер және төрт дөңгелекті жүк көліктерімен ауыстыруды, ал далалық артиллерияны толығымен гаубицалармен немесе механикаландырылғанмен алмастыруды қамтиды. Бұл өзгерістер жолсыз жүріп-тұруды арттырды, ал жүкпен жүретін жануарлардың көбеюі ұзақ уақыт бойы жол желісінен тыс жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 61-дивизия өзінің үш жаяу әскер бригадасын сақтады, бірақ жоғарыда аталған желілер бойынша дивизиялық әскерлерде өзгерістер болды. Дивизия кез келген соғыс майданына әуе арқылы жеткізіліп, оның құрамында кез келген жерде соғысу үшін дайындықты қамтамасыз ету көзделді. Жерге түскен соң, барлық дивизия тек қана джиптермен қозғалады. Бұл жаңа рөлге бейімделу үшін оқу жаттығулары өткізілді. Дивизияның бастапқы мақсаты - Жапония империясына қарсы күресті қолдау үшін Қиыр Шығыс болды, бірақ жапондықтардың берілуі бұл әрекеттің тоқтатылуына әкелді, ал дивизия Ұлыбританиядан ешқашан шықпады. 1945 жылы қарашада, құрылғаннан кейін алты жылдан астам уақыт өткен соң, дивизия таратылды.