Кіріспе
Құстар отбасы Фламинголар немесе фламинголар /f/l/ə/'/m/ɪ/ŋ/ɡ/oʊ/z/ – Phoenicopteridae отбасының суда кездесетін құстары, бұл – Phoenicopteriformes тобындағы жалғыз қазіргі отбасы. Америка құрлығында (Кариб теңізімен қоса) төрт фламинго түрі, ал Африка-Еуразияда екі түрі таралған. Фламинголардың біріккен тобы "фламинголардың шуағы" деп аталады.
Flamingos or flamingoes /f//l//ə//'//m//ɪ//ŋ//ɡ//oʊ//z/ are a type of wading bird in the family Phoenicopteridae, which is the only extant family in the order Phoenicopteriformes. There are four flamingo species distributed throughout the Americas (including the Caribbean), and two species native to Afro Eurasia. A group of flamingoes is called a "flamboyance".
Этимология
Фламинго атауы португал немесе испан тілдеріндегі flamengo ("жалынды түсті") сөзінен шыққан, ол өз кезегінде провансаль тіліндегі flamenc сөзінен туындаған – бұл flama ("жалын") және герман тіліне тән ing жұрнағының үйлесімі. Бұл сөзге испан этнонимі фламенко ("фламанд") да әсер еткен болуы мүмкін. Phoenicopterus туысының атауы грек тілінен алынған φοινικόπτερος (phoinikopteros) сөзінен шыққан; басқа туыс атауларының ішінде "қызғылт/қызыл су нимфасы (немесе наяда)" деген мағынаны білдіретін Phoeniconaias және "қызғылт/қызыл құс (бірақ, белгілі емес, аждаха құсы)" дегенді білдіретін Phoenicoparrus бар.
Таксономия және жүйелеу
Phoenicopteridae тұқымдасын 1831 жылы француз зоологы Чарльз Люсьен Бонапарт енгізді, ал типтік туысы Phoenicopterus болды. Дәстүр бойынша, ұзын аяқты Ciconiiformes (цикониформдар), мүмкін парафилетикалық топ, фламинголардың ең жақын туыстары саналды және осы тұқымдас осы топқа енгізілді. Көбінесе Threskiornithidae (трескиорниттер) тұқымдасына жататын ибистер мен қалақұйрықтар осы топта олардың ең жақын туыстары деп есептелді. Чарльз Сибли және оның әріптестері жүргізген алғашқы генетикалық зерттеулер де осы қарым-қатынасты қолдады. Фламинголардың Anaticola туысына жататын қауырсын бітесімен паразиттік қатынаста болуына байланысты су құстарымен де байланысы қарастырылды, бұл бітелер басқаша тек қана үйректер мен қаздарда ғана кездеседі. Ерекше пресбиорниттер фламинголар, су құстары және жағалау құстары арасындағы тығыз байланысты дәлелдеу үшін пайдаланылды. 2002 жылғы мақалада олар су құстары екені тұжырымдалған, бірақ 2014 жылғы құстар тобын жан-жақты зерттеу нәтижесінде фламинголар мен шағалақайлар су құстары емес, керісінше, көгершіндер, құмқұстар және мезиттермен бірге Columbea тобына жататыны анықталды.
Гребтермен қарым-қатынасы
Жақында жүргізілген молекулалық зерттеулер оларды гребтермен байланысты екенін көрсетеді, ал морфологиялық деректер фламинголар мен гребтер арасындағы байланыстың мықты екенін дәлелдейді. Олардың кемінде 11 ортақ морфологиялық белгісі бар, бұл белгілер басқа құстарда кездеспейді. Бұл сипаттамалардың көптегені бұрын фламинголарда анықталған, бірақ гребтерде емес. Қазба палелодидтер эволюциялық және экологиялық тұрғыдан фламинголар мен гребтердің аралық сатысы ретінде қарастырылуы мүмкін. Греб-фламинго клады үшін Мирандорниттер (Mirandornithes) таксоны ("таңғажайып құстар", олардың ерекше айырмашылықтары мен апоморфияларына байланысты) ұсынылған. Балама ретінде, оларды бір ретке жатқызуға болады, онда Phoenocopteriformes басымдыққа ие болады.
Тамақтандыру
Фламинголар тұздалған креветкелер мен көк жасыл балдырлармен, сондай-ақ жәндіктердің дернәсілдерімен, кішкентай жәндіктермен, моллюскалармен және қабықтылылармен сүзіп тамақтанады, осылайша оларды барлық жейтін жануарларға жатқызуға болады. Олардың мүсіндері тамақтан балшық пен лайды бөліп алу үшін арнайы бейімделген, және оларды ерекше түрде төңкеріп пайдаланады. Тамақты сүзуге жамбас бойында орналасқан түкті құрылымдар – ламеллалар және ірі, жалпақ тіл көмектеседі. Фламинголардың қызғылт немесе қызыл түсі жануарлар мен өсімдіктер планктонындағы каротиноидтардан пайда болады. Американдық фламинголар тамақтарындағы бета-каротинге байланысты жарқырақ қызыл түсті, ал кіші фламинголар бұл пигменттің аз мөлшерін сіңіргендіктен, ашық қызыл түсті болады. Бұл каротиноидтар бауыр ферменттері арқылы пигменттерге ыдырайды. Бұл пигменттің көзі түрлеріне қарай өзгереді және түстің қанықтығына әсер етеді. Көк жасыл балдырлармен ғана қоректенетін фламинголар, көк жасыл балдырларды жеген жануарларды жеу арқылы оны екінші рет алатындарға қарағанда қараңғырақ болады. Фламинголар тұщы су ішуді артық көреді, бірақ олардың көзінің астында денеден артық тұзды шығаратын бездері бар. Бұл орган оларға тұзды су ішуге де мүмкіндік береді.
Ән шығару дыбыстары
Фламинголар өте шулы құстар саналады, олардың дыбыстары мен дауыстары қоқыраудан бастап, мұрыннан шыққан дыбысқа дейін жетеді. Дауыс беру ата-ана мен балапандарды тануда, ритуалдық көрсетілімдерде және үлкен топтарды біріктіріп ұстауда маңызды рөл атқарады. Фламинго түрлерінің әрқайсысының дауыстарында әртүрлі айырмашылықтар болады.
Өмірлік цикл
Фламинголар өте әлеуметтік құстар, олар мыңдаған құстардан тұратын колонияларда тіршілік етеді. Осы үлкен колониялар фламинголар үшін үш мақсатқа қызмет етеді деп саналады: жыртқыштардан сақтану, тамақ табу мүмкіндігін арттыру және сирек кездесетін қолайлы ұя салу орындарын тиімді пайдалану. Жұптасу алдында фламинголар колониясы 15-50 құстан тұратын жұптасу топтарына бөлінеді. Бұл топтардағы еркек және әйелдер синхронды рәсімдік көрсетілімдер жасап тұрады. Топ мүшелері бірге тұрып, мойындарын жоғары созып, кейін басын изеп, дауыстап, қанаттарын қағу арқылы бір-біріне көрсетіледі. Бұл көрсетілімдер жеке бір құсқа бағытталмайды, бірақ кездейсоқ түрде орын алады. Фламинголар жұптар құрып, ұя салу аумағын қорғайды. Олар лайлы жерде қолайлы жерді табады, онда ұя салады (әдетте аналық осы жерді таңдайды). Бір жынысты жұптар да кездеседі. Балапандар шыққаннан кейін ата-аналардың басты шығыны – оларды тамақтандыру. Аталық және аналық екеуі де балапандарын өсімдік сүтімен тамақтандырады, ол жоғарғы ас қорыту жолының бойындағы бездерде өндіріледі (тек қарын емес). Пролактин гормоны оның өндірілуін стимуляциялайды. Өсімдік сүтінде сүтқоректілердің сүті сияқты май және белок болады, бірақ сүтқоректілердің сүтінен айырмашылығы, онда көмірсулар жоқ. (Көгершіндер мен қазтар (Columbidae) да өсімдік сүтін өндіреді (тек қарынды қаптаған бездерде), ол фламинго өсімдік сүтіне қарағанда аз майлы және көбірек белокты болады.) Балапандар ұядан шыққаннан кейін алғашқы алты күн ата-аналарымен ұялау орындарында болады. 7-12 күнге келгенде балапандар ұядан шығып, айналасын зерттеуге кіріседі. Екі апталық шамасында балапандар топтасып, "микрокреш" деп аталатын топтар құрайды, ал ата-аналары оларды жалғыз қалдырады. Кейін микрокрештер мыңдаған балапандардан тұратын "крештерге" бірігеді. Креште болмаған балапандар жыртқыштардың жеміріне ұшырауы мүмкін. Жас фламинголар үш- үш жарым айлыққа келгенде, олардың ұшқыш қауырсындары толық өсіп, ұшуға дайын болады.
Тұтқында
Еуропалық зообақта алғаш рет 1958 жылы Швейцариядағы Базель зообағында чили фламингосы шайқасты. Содан бері Базельде 389-дан астам фламинго өсіп, әлемнің басқа зообақтарына таратылды. 2014 жылдың қаңтар айында Австралиядағы Аделаида зообағында әлемдегі ең қарт деп саналатын, кем дегенде 83 жастағы үлкен фламинго қайтыс болды. Зообақтар фламинголардың көбею мінез-құлқын жақсарту үшін айналарды пайдаланады. Айналар фламинголарға олардың іс жүзінде болғаннан гөрі үлкен топта екендігін сезіндіреді деп есептеледі.
Адамдармен басқа қарым-қатынастар
Америка құрлығында ежелгі Перудің моше халқы табиғатқа табынушылық еткен. Олар жануарларға ерекше мән беріп, өнер туындыларында көбінесе фламинголарды бейнелеген. Ежелгі Египет құдайы Сет Файюм кітабында фламинго басымен суреттелген. Фламинго Багам аралдарының ұлттық құсы саналады. Анд тау-кеншілері туберкулезді емдеу үшін фламинголарды майы үшін өлтірген. АҚШ-та қызғылт түсті пластик фламинголар кейде газонды безендіру үшін қолданылады. Олар алғаш рет 1957 жылы Дон Федерстоун жасаған. Олардың танымалдығына Флоридадағы фламинго сувенирлерінің көптеп таралуы және Майами-Бичтегі «Фламинго» аталатын салтанатты қонақ үйі ықпал етті, бұл фламинголарды стиль мен әулетпен байланыстыруға себеп болды.