Кіріспе
Реялар (/'/r/i/ə/z/ REEəz), сонымен қатар нанду (/'/n/æ/n/d/u/z/ NYANdooz) немесе Оңтүстік Америка страусі деп те аталады, Rheiformes отрядының орташа мөлшерлі Оңтүстік Америка құстары. Олар Африка страустарымен және Австралия эмуымен (сәйкесінше, ең үлкен және екінші ең үлкен ұшпайтын құстар) алыстан туысқан, ал реялар эмудан биіктігі және жалпы көлемі бойынша сәл кіші. Көптеген таксономиялық органдар екі қолданыстағы түрді мойындайды: үлкен немесе американдық рея (Rhea americana) және кіші немесе Дарвиннің реясы (Rhea pennata). Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) пуна реясын кіші реяның қосалқы түрі емес, жеке түр деп санайды. IUCN қазіргі уақытта үлкен және пуна реяларын олардың табиғи ареалдарында жақын қатерлі деп бағалайды, ал Дарвин реясының жағдайы ең аз алаңдатушылық деңгейінде, өйткені ол бұрынғы қауіптерден қалпына келді. Сонымен қатар, Германияда үлкен реяның жабайы популяциясы өсіп жатқандай көрінеді, бірақ оны бақылау жұмыстары жүргізілуде және құстардың популяциясының өсуін шектеуге қатысты нәтижелерге қол жеткізілген сияқты. Страустар мен эмулар сияқты, реялар да шаруашылық және үй жануарлары ретінде кең таралған, олар фермаларда, ранчоларда, жеке парктелерде және құс шаруашылықтарында, негізінен Солтүстік және Оңтүстік Америкада, сондай-ақ Еуропада ұсталып, көбейтіледі.
Rheas (/'//r//iː//ə//z/ REEəz), also known as ñandus (/'//n//æ//n//d//uː//z/ NYANdooz) or South American ostrich, are moderately sized South American ratites (flightless birds without a keel on their sternum bone) of the order Rheiformes. They are distantly related to the African ostriches and Australia's emu (the largest and second largest living ratites, respectively), with rheas placing just behind the emu in height and overall size. Most taxonomic authorities recognize two extant species: the greater or American rhea (Rhea americana), and the lesser or Darwin's rhea (Rhea pennata). The International Union for Conservation of Nature (IUCN) classifies the puna rhea as another species instead of a subspecies of the lesser rhea. The IUCN currently rates the greater and puna rheas as near threatened in their native ranges, while Darwin's rhea is of least concern, having recovered from past threats to its survival. In addition, a feral population of the greater rhea in Germany appears to be growing, though control efforts are underway, and seem to be succeeding in controlling the birds' population growth. Similarly to ostriches and emus, rheas are fairly popular livestock and pets, regularly kept and bred on farms, ranches, private parks and by aviculturists, mainly in North and South America, and Europe.
Этимология
"Рэа" атауын 1752 жылы Пол Мёринг қолданды және ол ағылшын тіліндегі жалпы атау ретінде қабылданып алынды. Мёринг реяны грек мифологиясының Титаны Реяның құрметіне атады, оның ежелгі грекше атауы (Ῥέα) "жер" деген мағына беретін ἔρα сөзінен туындаған деп саналады. Бұл реяның ұшпайтын, жерде жүретін құс екендігіне сай келді. Оңтүстік Американың әртүрлі аймақтарында реяны жергілікті тұрғындар ñandú guazu (гуарани тілінде "үлкен өрмелеші", жүгіргенде қанаттарын кезекпен жайып, төмен түсіру әдетімен байланысты болуы мүмкін), ema (португал тілінде), suri (аймара және кечуа тілінде) немесе choique (мапудунгун тілінде) деп атайды. Нанду атауы көптеген еуропалық тілдерде қолданылады және кейде ағылшын тілінде де естілуі мүмкін.
Қалдықтар
†Р. анкоренсе (Амегино және Рускони 1932) [Риа американа анкоренсе Амегино және Рускони 1932]
†Р. фоссилис (Морено және Мерсерат 1891) [Pterocnemia фоссилис (Морено және Мерсерат 1891); Риа пампеана (Морено және Мерсерат 1891)]
†Р. мезопотамика (Агнолин және Нориэга 2012) [Pterocnemia мезопотамика Агнолин және Нориэга 2012]
†Р. субпампеана Морено және Мерсерат 1891
†R. fossilis (Moreno & Mercerat 1891) [Pterocnemia fossilis (Moreno & Mercerat 1891); Rhea pampeana (Moreno & Mercerat 1891)]
†R. mesopotamica (Agnolín & Noriega 2012) [Pterocnemia mesopotamica Agnolín & Noriega 2012]
†R. subpampeana Moreno & Mercerat 1891
Сипаттама
Реялар – сұр қоңыр түстес қауырсынды, ұзын аяқты, ұзын мойынды, страусқа ұқсас, ұшуға жарамсыз ірі құстар. *R. americana* ірі еркектері басына дейін 1,7 метрге, арқасымен 2 метрге жетеді және салмағы 25 килограмға дейін жетеді. Кіші рея бұдан кішідірек, биіктігі 1,2 метрдей болады. Көптеген құстардан айырмашылығы, реялардың үш саусағы ғана бар. Олардың табан сүйегінің алдыңғы жағында 18-22 көлденең пластинасы орналасқан. Сонымен қатар, олар зәрді клоаканың кеңейтілген бөлігінде бөлек сақтайды.
Еуропадағы жабайы жануарлар популяциясы
1990 жылдардың соңында Любекке жақын орналасқан экзотикалық ет фермасынан бірнеше жұп рея қашып кеткеннен кейін, Германияның солтүстік-шығысындағы Мекленбург-Батыс Помераниясында реялардың шағын популяциясы пайда болды. Күтпегендей, осы ірі құстар Германияның ауылдық жағдайларына жақсы бейімделді. 2008 жылдан бері бақылау жүйесі құрылған. 2014 жылға қарай, Вакениц өзені мен А20 тас жолы арасындағы аумақта 100-ден астам құстан тұратын популяция қалыптасты, ол шығысқа қарай бірте-бірте кеңейді. Халық саны бірнеше жыл бойы тұрақты түрде өсті. 2018 жылдың күзіне қарай олардың саны шамамен 600-ге жетті. Осыған байланысты, жергілікті шаруалар өз егістіктеріне ұлғаятын зиянды айтады, ал кейбір биологтар реялардың жергілікті фаунаға күшейе түсетін қауіп төндіретінін мәлімдейді. Германияның табиғатты қорғау заңдарымен әлі де қорғалған реялардың жағдайын қалай шешу туралы жергілікті талқылаулар басталды. Соңында, Мекленбург-Батыс Помераниясының үкіметі құстардың популяциясының өсуін баяулату мақсатында, оларды толығымен жою емес, шектеулі аулауға рұқсат берді. Осы мәселе бойынша, реялардың аймақта қалуына келісім білдірілді. 2021 жылдың көктеміне дейін бар болғаны 247 рея саналды; бұл өзгеріс аулауға және құстардың ұсынуға көбірек дайындығына байланысты деп есептелді. Олардың бірнешесі бұрынғыдан да көп адамдардан қашып, орманға тартылды. Бұл рея популяциясының бір бөлігі басқа аймақтарға да тарады; кем дегенде екі рет Мекленбург-Батыс Помераниясынан шыққан деп болжанатын реялар Бранденбургтың Жоғары Флеминг табиғи паркінде, олардың әдеттегі ареалынан тыс жерде көрілді. Сонымен қатар, Ұлыбританияда да жабайы реялардың шағын популяциясы бар. 2021 жылдың наурыз айында, шамамен 20 реядан тұратын топ Хертфордширдегі жекеменшік иелікте еркін жүріп жатқаны туралы хабарлама тарады. Жергілікті полиция олардың иесін анықтай алмады, сондықтан олардың жабайы құстар екені болжамдалды. Құстар ұсталғаннан кейін, оларды олардың колония ретінде дамуына мүмкіндік беретін қолайлы табиғи қорыққа орналастыру жоспарлануда.
Жеке және үйірмен
Реялар көбінесе үндемейтін құстар, тек бала кезінде немесе еркек жұбай іздегенде ғана дауыстайды. Көбелек маусымында еркек әйелдерді шақыру үшін ерекше дыбыс шығарады. Бұл дыбыс – қатты, құбылып тұратын дауыс. Олар осылай дауыстағанда, денелерінің алдыңғы бөлігін көтеріп, қауырсындарын қағып, мойындарын қатты ұстайды. Содан кейін қанаттарын жайып, көтеріп, қысқа қашықтықтарға жүгіреді, қанаттарын кезекпен қолданады. Осыдан кейін ол бір әйелді таңдап, оның қасынан немесе алдынан, басын төмен салған және қанаттарын жайып жүреді. Егер әйел оны байқаса, ол мойнын сегіздік пішінде алға-артқа қозғайды. Соңында, әйел өзін ұсынуы мүмкін, содан кейін жұптасу басталады. Бірақ кіші рея одан да кішкентай топтар құрайды. Қауіп болғанда, олар зигзаг тәрізді қашып, алдымен бір қанатын, содан кейін екіншісін қолданады, бұл қайық руліне ұқсайды. Көбелек маусымында топтар тарап кетеді. Әйелдер одан әрі жылжып, басқа еркектермен жұптаса алады. Балапандарға күтім жасағанда, еркектер балапандарға жақындаған кез келген қауіпке, оның ішінде әйел реялар мен адамдарға шабуыл жасайды. Балапандар шамамен алты айда толық ересек өлшемге жетеді, бірақ екі жасқа толғанға дейін көбеймейді. Кіші реяның жағдайы – ең аз қызығушылық тудырады.
Адаммен қарым-қатынас
Реяның Оңтүстік Америкада көптеген қолданыстары бар. Қауырсындары қауырсын шаңсорғыштар жасауға, терісі шапан немесе былғарыға пайдаланылады, ал еті көптеген адамдар үшін күнделікті тағамның бірі болып табылады. Гаучолар дәстүрлі түрде ат үстінде реяларды аулайды, олар бола немесе боледора (үш доптан құралған, арқанмен байланысқан лақтыру құралы) лақтырады, бұл құстың қозғалуын шектейді. Рея 1987 жылы соғылған Аргентинаның 1 центаво монетасының және Уругвайдың 5 песо монетасының суретінде бейнеленген.