Кіріспе

Американдық футурист (1922–1983)
мұрағатшы

Герман Кан (15 ақпан 1922 – 7 шілде 1983) – американдық физик және Хадсон институтының негізін қалаушы мүшесі, ХХ ғасырдың соңғы бөлігіндегі ең көрнекті футуристердің бірі. Ол бастапқыда RAND корпорациясында қызмет еткен кезде әскери стратег және жүйелер теориясының маманы ретінде танылды. Ол ядролық соғыстың ықтимал салдарына талдау жасап, Суық соғыс кезеңінде аман қалу жолдарын ұсынды. Кан 1960 жылы жарық көрген «Термоядролық соғыс туралы» кітабында «жеңіске жетуге болатын» ядролық қақтығыс идеясын ұсынды, ол Стэнли Кубриктің классикалық қара комедиялық сатиралық фильмінің басты кейіпкеріне тарихи шабыт бергендердің бірі болды. «Fail Safe» фильміне түсіндірме берген режиссер Сидни Люмет профессор Гретшеле кейіпкерінің де Герман Канға негізделгенін айтты. Канның теориялары АҚШ-тың ядролық стратегиясын дамытуға үлкен үлес қосты.

Ерте өмір және білім

Кан Нью-Джерси штатының Байон қаласында Етта (туған аты Кословский) мен тігінші Абрахам Канның ұлы болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Шығыс Еуропадан келген еврей иммигранттары еді. Ол Бронкста, содан кейін ата-анасы ажырасқаннан кейін Лос-Анджелесте өсті. Еврей дінінде тәрбиеленген ол кейіннен атеист болды. Кан 1940 жылы Фэрфакс орта мектебін бітірді және Екінші дүниежүзілік соғыста Бирмадағы науқанға қатысып, жауынгерлік іс-қимылдардан тыс телефон байланысшысы болып қызмет етті. UCLA-да ғылым бакалавры дәрежесін алды, ал кейін докторлық диссертациясын қорғау үшін Caltech-ке түсті, бірақ қаржылық себептерге байланысты ғылым магистрі дәрежесімен оқуын тоқтатты. Ол физик Сэмюэл Коэннің шақыруымен RAND корпорациясына математик ретінде қабылданды.

Хадсон институты

1961 жылы Кан, Макс Сингер және Оскар Рубхаузен Хадсон институтын құрды, бұл ой-сарапты орталық бастапқыда Нью-Йорк штатының Кротон-он-Хадсон қаласында орналасқан, сол кезде Кан сол жерде тұрған. Ол әлеуметтанушы Дэниел Беллді, саяси философ Раймонд Аронды және жазушы Ральф Эллисонды (1952 жылғы "Көрінбейтін адам" классикалық романының авторы) шақырды.

Кейінгі жылдар

Каннның пікірінше, капитализм мен технология прогресс үшін дерлік шексіз мүмкіндіктерге ие, ал ғарыш кеңістігін жаулау алыс емес, жақын болашақта болады. Канның Уильям Браун мен Леон Мартельмен бірге жазған 1976 жылғы "The Next 200 Years" кітабы 2176 жылғы экономикалық жағдайдың оңтайлы сценарийін ұсынады. Ол сондай-ақ американдық, жапондық және австралиялық экономиканың болашағын болжаған бірнеше кітаптар мен жүйелер теориясы бойынша бірнеше еңбектер жазды, оның ішінде 1957 жылы жақсы қабылданған "Жүйелік талдау әдістері" монографиясы бар. 1970 жылы Кан "Жапонияның дамып келе жатқан державасы" кітабын жариялады, онда ол Жапонияның әлемде Кеңес Одағы мен АҚШ-қа тең үлкен рөл атқаратынын айтты. Кітапта ол Жапонияның ядролық қаруға ие болуға тырысатынын, 1990 жылға қарай жан басына шаққандағы табыс бойынша АҚШ-тан озатынын және 2000 жылға қарай жалпы ұлттық өнімде оған теңесетінін мәлімдеді. 1983 жылы, өмірінің соңғы жылы, Кан Рональд Рейганның саяси бағдарламасын қолдап, "Алдағы өркендеу: экономикалық, саяси және әлеуметтік" кітабында Джонатан Шеллдің ядролық соғыстың ұзақ мерзімді салдары туралы пікірлерін тікелей сынға алды. Сол жылдың 7 шілдесінде ол 61 жасында инсульттан қайтыс болды.

Жеке өмір

Оның әйелі Розали "Джейн" Кан еді. Олар Джейнмен екі бала – Дейвид пен Дебби тәрбиеледі.

Мәдениеттің әсері

Джон фон Нейман, Эдвард Теллер және Вернер фон Браунмен бірге Кан, 1964 жылы шыққан Стэнли Кубриктің осы аттас фильміндегі "Др. Странгельов" кейіпкеріне шабыт берді. Фильмде доктор Стрейнджлав "BLAND Corporation" компаниясының "Қиямет машинасы" туралы есебіне сілтеме жасайды. Кан Кубрикке "Қиямет машинасы" идеясын ұсынды, ядролық шабуыл жағдайында бүкіл планетаны бірден қырып жіберуге қабілетті құрылғыны. Қарудың атауы да, тұжырымы да "Термоядролық соғыс туралы" кітабынан алынған. Луи Менанд атап көрсетеді: "Канның кітабында Қиямет машинасы – әскери санаға ұнайтын, бірақ қауіпті түрде тұрақсыздандыратын үркітудің мысалы. Ұлттар өзіне-өзі зиян келтірмейтіндіктен, оның жалғыз мақсаты – қорқыту".