Кіріспе
1817 жылғы Үндістанның отарлаушылық қақтығысы Хадки шайқасы, сондай-ақ Ганешхинд шайқасы және Кирки шайқасы деп те аталады. Бұл шайқас Үндістанның қазіргі Хадки қаласында 1817 жылы 5 қарашада Британдық Шығыс Үндістан компаниясы мен Маратха империясының күштері арасында Аппасахеб Бхонсле бастамасымен өтті. Компанияның күштері шешуші жеңіске жетті, кейіннен Хадки британдықтардың қол астында әскери лагерьге айналды.
The Battle of Khadki, also known as or the Battle of Ganeshkhind and Battle of Kirkee took place at modern day Khadki, India, on 5 November 1817 between the forces of the British East India Company and the Maratha Empire under the leadership of Appasaheb Bhonsle. Company forces achieved a decisive victory, with Khadki later becoming a military cantonment under British rule.
Маратха империясының құлдырауы
Екінші Англо-маратха соғысы Маратха империясы / Конфедерациясы үшін апатты болды. Шатрапати мен Пешвас титулінің арқасында Маратха сардарлары императордың Махараштрадағы күші мен қолбасшылығының төмендеуін пайдаланып, Маратха империясы құлдырай бастады. Конфедерация өте жоғары қарыздар (сағыстар мен басқару үшін алынған) және салықтардан ешқандай табыс алмады (барлық сардарлар салықтардың бір бөлігін орталық органға жібермей, өздеріне сақтап қалды). Махаджи Синдия өзінің ат әскері мен француздық оқшылар мен артиллерияның көмегімен Солтүстік Үндістанда маратха билігін қалпына келтірді. Махаджи Бірінші англо-маратха соғысында ағылшын әскерін толықтай жеңді. Бірақ 1794 жылы оның өлімінен кейін Маратха сардарлары ағылшын әскерлерімен күресуге жақсы жағдайға келмеді, бірақ Мудходжи II Бхонсле Сена Сахиб Субха және Даулатрао Синдия сияқты көшбасшылар батыл күш салды. Бірақ Махаджи Синдия қайтыс болғаннан кейін Маратхалар конфедерациясы үнемі құлдырап келеді.
Maratha Sardars took advantage of the reduced strength and command of the Emperor over Maharashtra and the Maratha Empire started to decline. The Confederacy was in very high debts (taken for battles and governance) and was not receiving any income from taxes (all Sardars were keeping the all taxes to themselves instead of sending a part of it to the central authority). Mahadji Scindia did restore the Maratha authority in Northern India with the help of his cavalry and French trained gunners and artillery. Mahadji comprehensively defeated the British forces in the First Anglo Maratha War. But after his death in 1794, the Maratha Sardars were not in a good position to fight with British forces, though leaders like Mudhoji II Bhonsle Sena Sahib Subha and Daulatrao Scindia did put up a valiant effort. But after the death of Mahadji Scindia, the Maratha confederacy had fallen into a state of constant decline.
Әскерлер
Маратха армиясы Хузурат немесе Саркари Фауздан тұратын және соғыс басталған кезде мынадай генералдар болды: Бапу Гокхале, оған Анандроу Бабар, Виталрао Винчуркар, Раджваде, Говиндрао Горпаде Мудхолкар, Триамбакрау Ретреккар, Шейх Мирадж, Дафле, Бахиржи Шитоле Дешмух, Мор Дикшит, Сардар Кокаре, Сардар Апа Десай Нипанкар, Сардар Пандхаре, Сардар Наропант Апте, Сардар Яшвантрау Горпаде Сондуркар, Сардар Варао Расте, Сардар Чаманинтрау Патан, Бадураян Нарапу Рама Бхавегкар, Сардар Муталик Праттин атынан, Сардар Наджур, Сардар Анкаре, Сардар Анкаре, Сардар Пурраде Нагар, оған Сардар Рагх, Сардар Сальваран Сальваран. Бұл сардарлардың (арлдар мен герцогтарға тең) ат әскері мен жаяу әскері болды. Армияның артиллериясын Лаксманрао Панше мен оның немере інісі басқаратын. Ост-Инд компаниясының күшін 1 қарашада Хадкиге аттанған 7-ші полк жерлестері және 4 қарашада Дапури батальонынан Джон Форд басқарды. Бапу Гокхале 28 мың (20 000 ат және 8000 жаяу әскер) 20 пушкамен жасақталған жалпы әскерге қолбасшылық етті. Британдықтардың құрамында 3000 адам ғана болды, оның ішінде 2000 атлы және 1000 жаяу әскер, 8 пулемет.
Шайқас
Бёррдің қолбасшылығындағы жасақ Даподи ауылынан Павана мен Мула өзендерінің қосылған жеріне қарай алға жылды. Оның жасағы Пшеваның қорғанысы үшін Пунеде орналасты. Соғыстан бұрын "Пешваның" командирі Моропант Диксит капитан Фордты өз жағына алуға тырысты, бірақ бұл ұсыныстар қабылданбады. Біріншіден, Винчуркардың қарулы жасағы ағылшындық резидент Элфинстонның үйіне өзеннің арғы жағынан атқылады. Ол кеткеннен кейін Кокаре әскері жақын маңдағы британдықтардың барлық үйлерін өртеп жіберді. Резиденция бірден босатылып, өртенді, ал мырза Эльфинстон Хадкидегі әскерлерге қосылу үшін зейнеткерлікке шықты. Алға қарай хабарлау үшін полковник Бёрр Даподиге қарай қозғалды, ол капитан Фордтың корпусымен кездесті. Корпус бірігіп, бірге шабуылға шықты. Маратхалар жауынгерлерінің алға жылжуына таңғалып, олар пара алып, паникаға түсіп қалды деп ойлады. Гокхале саптан сапқа айдап, құттықтап, келекелеп, шабуылға кірісті. Португалиялық батальонға шабуыл жасауға асыққан кейбір ағылшын сепойылары қамалдан бөлініп кетті. Гөкхале бұл мүмкіндікті пайдаланып, 6000 атты әскермен шабуылға шығады. Қозғалыс көрген полковник Бёрр өз адамдарын шақырып, оларға табандылық танытып, оқ атуды тоқтатпауды бұйырды. Ат әскерінің шабуылдары нәтижелі болмады. Ағылшындардың алдындағы терең батпақ шабуылдан бұзылып қалды. Атты әскерлер тәртіпсіздікке ұшырап, ұрысып жүргенде, ағылшын әскерлері оларға өлімге душар ететіндей оқ атып, соққы берді. Маратхалардың бірнеше ат қана штыкқа басып, қалғандары кері шегінді немесе қашты. Маратхалар ат әскерінің жеңіліссіз шабуылға ұшырауынан қатты алаңдады. Олар өз қаруларын шығара бастады, жаяу әскерлер кері шегініп, британдықтардың алға жылжуына байланысты алаң тазаланды. Келесі күні таңертең Сирурден келген жеңіл батальон мен көмекші ат Гокхалеге шабуылды қайта бастауға кедергі жасады. Еуропалықтардың 68 азаюы, маратхалардың 500-і қаза тауып, жараланды.
Салдары
Кейіннен Нагпурдағы Ситабулдиде Босале фракциясына қарсы және Пиндарилерге қарсы бірнеше шайқастар болды. Маратха конфедерациясының бас атқарушысы Пешва Асиргарх маңындағы шайқаста әскери жеңілді. Келесі шайқас 5 қарашадан кейін Ервадада болды, онда сардар Яшвант Горпаде күштері ағылшындықтар пара алып, оларды еліктірді. Бұл Гуднади мен Жалнадан келетін батальондарға және Панше артиллериясының артиллериялықтарына ағылшындарға қосылуға жол ашты, нәтижесінде Пешвалар Пунадан қашып кетті. Шығыс Үндістан компаниясы 1817 жылы 17 қарашада Пешуаның орталығы болған Шаниварваданы басып алды. 1818 жылы Пешва Шығыс Үндістан компаниясына бағынды.
Бүгінгі майдан
Соғыстан кейін Шығыс Үндістан компаниясының әскерлері өзенді Елура форды деп аталатын жерде кесіп өтті, оның нақты орны әлі белгісіз. Бұл жер бүгінде Бунд бағының орналасқан жері болуы мүмкін деп болжанады. "Желтоура" дегеніміз, бәлкім, бүгінгі Ерваданың бұзылуы шығар. Бұл Валентин Блэкердің жазбасында жақын маңдағы төбе туралы айтылған сөзбен жақсы сәйкес келеді. Сонымен қатар, шайқаста маңызды рөл атқарған батпақ жері бүгінгі күні анықталмаған. Ол Рейндж-Хиллз колониясында, Хадкидегі әскери станция қоймасында немесе Симбиоз менеджмент институтының жанында немесе Пунадағы ауыл шаруашылығы колледжінде болған деп күтілуде. "Бұздық" сөзінің тағы бір мағынасы "қатысқан немесе шатастырған жағдай" дегенді білдіреді, сондықтан ол нақты бір ерекшелікті білдірмейді. Бұл тек зарядтың нәтижесін сипаттауы мүмкін. Бұл шайқасты жазған Джеймс Грант Даффтың жазбасы тарихшыларға жақсы танымал. Дэф Бхамбурданың төбелеріндегі орнынан шайқасты бақылады. Бұл жер қазіргі Ханұман немесе Пандав қалаларының артында орналасқан төбеде болған болуы мүмкін.