Кіріспе

Жаңа Зеландияның құпия қызметтері мен бөлімшелері Екінші дүниежүзілік соғыстан бері белгілі бір үзілістермен жұмыс істеген жоқ. Қазіргі уақытта Жаңа Зеландияның барлау қызметіне 550 қызметкер кіреді, ал оның жалпы бюджеті 145 миллион NZ$ шамасында. Жаңа Зеландия үкіметі веб-сайтына сәйкес "Жаңа Зеландияның барлау қызметі" үкіметтік байланыс қауіпсіздігі бюросы (GCSB), Жаңа Зеландияның қауіпсіздік барлау қызметі (NZSIS) және Ұлттық бағалау бюросы (NAB) елдің барлау қызметінің негізгі үш мүшесін құрайды. Бұл үш агенттікті басқа да мемлекеттік агенттіктердің, соның ішінде Жаңа Зеландия қорғаныс күштері, Жаңа Зеландия полициясы, Жаңа Зеландия кеден қызметі және Жаңа Зеландия иммиграциясы бар бар барлау бөлімшелері қолдайды.

Полиция ақпараты

Жаңа Зеландия полициясы мен Жаңа Зеландияның Ұйымдасқан және қаржылық қылмысқа қарсы агенттігі қылмыстық, қаржылық және ұлттық қауіпсіздікке арналған барлау қабілеттерін қолданады. Ұйымдасқан қылмысқа қарсы барлау бөлімі (OCIU) Жаңа Зеландияның Ұйымдасқан және қаржылық қылмысқа қарсы агенттіктің құрамына кіреді, ол Жаңа Зеландияда әрекет ететін бандиттер мен ұйымдасқан қылмыстық топтарға қатысты барлау мәліметтерін жинау мен талдау үшін жауапты. Ол Қылмыстық тергеу бөлімімен және Азия қылмыстары бөлімімен тығыз жұмыс істейді. Қаржылық барлау бөлімі (ФББ) Веллингтонда орналасқан және банктер мен басқа да қаржы институттарынан келетін күдікті қаржы операциялары туралы ақпарат жинайды. FIU сонымен қатар Жаңа Зеландияның шекарасынан өтетін үлкен мөлшердегі ақшалай қаражатты бақылайды және ақшаны адалдандыру бойынша тергеуді қолдайды. Ол Жаңа Зеландия полициясының бір бөлігі. Стратегиялық барлау бөлімі (СББ) Жаңа Зеландияның ішкі және халықаралық қауіпсіздік ортасын түсіну және оны дамыту үшін құрылды. Бұл бөлімше терроризмге қарсы стратегиялық және тактикалық барлау қызметін атқарады. Сонымен қатар, жаңа Зеландияның және басқа елдердің ұлттық қауіпсіздігіне әсер етуі мүмкін күрделі ұлттық және трансұлттық қылмыстық әрекеттер туралы ақпарат береді. Бұл әрекеттерге адамдарды заңсыз әкелу, жеке куәліктерді алаяқтықпен алу және ақшаны адалдандыру жатады. Ол Жаңа Зеландияның Ұйымдасқан және қаржылық қылмысқа қарсы агенттіктің құрамына кіреді. Ұлттық есірткі барлау бюросы (NDIB) - Жаңа Зеландия полициясын, Жаңа Зеландия кеден қызметін және Денсаулық сақтау министрлігін қамтитын бірлескен агенттік. NDIB-тің міндеті - заңсыз және басқа да есірткілерге қатысты ақпараттар мен кеңестер беру. NDIB заңсыз есірткілерді ұстап алуды тіркейді және есірткілерді импорттау мен өндіру, есірткі айналымы, ұйымдасқан қылмыс тобы мен жеке тұлғалардың оны жеткізуі мен таратуы туралы талдау жүргізеді. Ұлттық қылмыстық барлау бюросы (NBCI) ұлттық деңгейде тактикалық және стратегиялық барлау қызметтерін ұсынуға; мақсатты топтар мен іс-әрекеттер туралы ұлттық қылмыстық барлауды сақтауға; Жаңа Зеландия полициясына және басқа агенттіктерге барлауды таратуға; 24 сағат бойы қылмыстық барлау бойынша тактикалық барлауды қамтамасыз етуге; күдікті операциялар туралы және ақшаны адалдандыру туралы хабарлауды қамтамасыз етуге жауапты. Identity Intelligence Unit мемлекеттік және жеке секторда бірқатар іскерлік қарым-қатынас орнатқан. Оның басты мақсаттарының бірі - Жаңа Зеландиядағы жеке қылмыстың сипаты мен көлемін дәл өлшеу. Басқа жұмыстар жеке тұлғаларды анықтау, қылмыстық қудалау және олардың алдын алу бойынша жүргізілді. Қауіпті бағалау бөлімі (TAU) бірқатар салаларға жауапты, оның ішінде белсенді топтар мен ұлттық және халықаралық деңгейдегі ықтимал қауіптер туралы барлау мәліметтерін жинау, жинау, талдау және тарату; мемлекеттік қызметкерлерге қарсы қауіптерді талдау және бағалауды дайындау; Жаңа Зеландия мемлекеттік қызметкерлеріне қарсы қауіптерді талдау және бағалауды дайындау; Жаңа Зеландия саясаткерлеріне қарсы қауіптерді талдау және бағалауды дайындау; тергеу қызметкерлеріне қарсы қауіптер бойынша "Topaz" жобасын жүргізу; белсенді топтар мен адамдарға қатысты деректерді басқару; және террористік қауіптерге немесе жағдайларға қарсы әрекет ету. Полиция терроризмді тергеу және барлау тобы (PTIIG) 2002 жылы құрылды және террористік әрекеттерді тергеу және барлау үшін Жаңа Зеландияның әуежайларына 26 қызметкерді орналастырды. Арнайы тергеу тобы (SIG) 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін ұлттық қауіпсіздікке төнген қауіптерге назар аудару үшін құрылды.

Саясат және үйлестіру

Министрлер кабинетінің ұлттық қауіпсіздік комитеті (NSC) - Жаңа Зеландия Министрлер кабинетінің ұлттық қауіпсіздік комитеті, оны Премьер-Министр және Министрлер кабинеті департаменті ұйымдастырады және оны 2014 жылдың қазан айында Бесінші ұлттық үкімет құрды. ҰҚК Жаңа Зеландияның барлау және қауіпсіздік саласының саясаты мен қадағалауына жауапты. ҰҚК-ға Премьер-Министр төрағалық етеді және оның құрамына Қаржы, Қорғаныс, Экономикалық даму, Байланыс, Бас прокурор, Сыртқы істер, Полиция және Иммиграция портфельдерінің аға министрлері кіреді. Ішкі және сыртқы қауіпсіздікті үйлестіру жөніндегі лауазымды адамдар комитеті (ODESC) - бұл премьер-министрден, министрлер кабинетінен және әскери және барлау органдарының басшыларынан тұратын негізгі басқару кеңесі. ODESC ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін жаңа Зеландия мен оның құрлықтағы және оффшорлық мүдделеріне әсер етеді. Ол қауіпсіздік дағдарысына, төтенше жағдайларға және табиғи апаттарға дайындық және оларға жауап беру бойынша орталық мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіреді. ДЭСГ Премьер-Министр және Министрлер кабинетінің департаментіне кіреді. Премьер-Министр және Министрлер кабинетінің Департаментінің Ұлттық қауіпсіздік тобы (NSG) Жаңа Зеландияның ұлттық қауіпсіздігі және Жаңа Зеландияның барлау қызметі үшін стратегияны, саясатты және операцияларды үйлестіру мен әзірлеуге жауапты. ҰҚК-ны қауіпсіздік және барлау жөніндегі атқарушы директордың орынбасары (DCE SIG) басқарады. ҰҚК құрамында Ұлттық қауіпсіздік жүйелері дирекциясы, Ұлттық қауіпсіздік саясаты дирекциясы, Ұлттық қауіпсіздік коммуникациялар дирекциясы, Ақпарат және бағалау дирекциясы (Ұлттық бағалау бюросы) және Ұлттық киберсаясат кеңсесі бар. NSG сонымен қатар Жаңа Зеландияның барлау агенттіктерінің үйлестіруіне көмектесу және ішкі және сыртқы қауіпсіздікті үйлестіру жөніндегі лауазымды адамдар комитетінің барлау басқару жауапкершілігін қолдау міндетімен айналысады. NSG барша әлемдегі барлау агенттіктерімен барлау талаптарын, тәуекелдерді басқаруды, нәтижелер туралы есеп беруді және қарым-қатынастарды үйлестіреді және Ұлттық бағалау бюросымен жұмыс істейді.

Басқалар

MI - бұл Иммиграция, "ұлттық барлау және қауіпсіздік" және операциялық мәселелерге назар аударатын Бизнес, инновация және жұмыспен қамту министрлігінің (MBIE) құпия барлау бөлімі. 2023 жылға қарай оның бюджеті 11 миллион NZ $ және 115 қызметкері бар. МИ-де "Ұлттық қауіпсіздік ақпараты тобы" бар. NZSIS, GCSB және Ұлттық бағалау бюросынан айырмашылығы, MI-де барлаушы бақылаушы жоқ, бірақ тек ішкі бақылау тобы бар. 2023 жылдың қазанында MI жаңа Зеландияның Ислам қауымдастықтары федерациясынан Израильдік бақылау компаниясы Cobwebs Technologies-тің құрал-жабдықтарын ықтимал көшіп келушілердің әлеуметтік медиа есептерін тексеру үшін қолданғаны үшін сынға түсті.

Министрлік жауапкершілігі

Қауіпсіздік барлау қызметі мен Үкіметтік коммуникациялар қауіпсіздігі бюросы өздерінің құқығында мемлекеттік департаменттер болып саналады, әрқайсысының оларға жауапты министрі бар. Дәстүр бойынша, премьер-министр осы екі портфельді де тікелей алады. Ұлттық бағалау бюросы Премьер-Министр және Министрлер кабинетінің Департаментінің құрамына кіреді, сонымен қатар оның барлау функциялары бойынша тікелей Премьер-Министрдің бақылауында болады, ал әкімшілік мақсаттар үшін жанама түрде (департамент басшысы арқылы). Қорғаныс барлау және қауіпсіздік басқармасы және бірлескен геокеңістіктік қолдау құралы - бұл премьер-министрдің тиімді бақылауында емес жалғыз органдар. Қорғаныс күштерінің бір бөлігі ретінде олар Қорғаныс министріне бағынады. 2014 жылдың 6 қазанында премьер-министр Джон Кей Ұлттық қауіпсіздік және барлау министрі деп аталатын жаңа министрлік портфельін құрды. Ұлттық қауіпсіздік және барлау министрі ұлттық қауіпсіздік және барлау саясаты мен заңнамасын құруға жауапты болады, сондай-ақ жаңадан құрылған Министрлер кабинетінің ұлттық қауіпсіздік комитетінің басшысы болады. Жаңа портфельді Премьер-Министр, ал Бас прокурор Кристофер Финлейсон GCSB-ге жауапты министр және NZSIS-ке жауапты министр портфельдерін алады. GCSB және NZSIS портфельдерін министрлерге беру туралы конвенцияны кейінгі премьер-министрлер Билл Инглиш пен Жасинда Ардерн де сақтады, бірақ Ардерн үкіметі дербес кабинет ұлттық қауіпсіздік комитетінің жұмысын жалғастырмады.

Парламент бақылауы

Ақпарат және қауіпсіздік комитеті Жаңа Зеландия Парламентінің комитеті болып табылады, бірақ ол заңмен тікелей құрылғандықтан, әдеттегі арнайы комитеттен ерекшеленеді. Оның құрамына Премьер-Министр, Оппозиция Лидері, Премьер-Министр ұсынған тағы екі депутат және Оппозиция Лидері ұсынған тағы бір депутат кіреді. Комитет әдеттегі арнайы комитеттерге қарағанда сирек кездеседі, алайда кейбір мәлімдемелерге сәйкес, жыл сайын бір сағаттан аз уақыт жиналады.

Бас инспектор

Ақпараттық-ақпараттық және қауіпсіздік бас инспекторы - зейнеткер судья, ол қауіпсіздік-ақпараттық қызметі мен үкіметтік байланыс қауіпсіздігі бюросын қадағалауға тағайындалады, олардың заң аясында болуын қамтамасыз етеді. Бас инспектор Премьер-Министрге және Оппозиция Лидеріне жыл сайын есеп береді. Ал "Базаларға қарсы" науқаны оларды "Америкалық барлау қызметінің жай аванпосты" деп атайды. Ақпараттық агенттіктерді қорғаушылар олардың қажетті рөл атқаратынын және (бұрынғы премьер-министр Джеффри Палмердің сөзімен) "қатаң заңнамалық база осы агенттіктердің заң аясында жұмыс істейтінін қамтамасыз етеді" деп айтады. 2006 жылы GCSB директоры Уоррен Такер өзінің агенттікке қатысты сын-пікірлерге жалпы жауап жариялаудың бұрын-соңды болмаған қадамын жасады. Ұлттық газеттерде жарияланған жауап GCSB өзінің шетелдік одақтастарының бақылауында екендігі туралы айыптауларды қатаң жоққа шығарып, "GCSB іс-әрекеті жаңа Зеландия үкіметінің саясаты мен мүдделеріне толық сәйкес келеді және оған бағынады" деп мәлімдеді. Ол Жаңа Зеландияның осы шетелдік агенттіктермен байланысын қорғап, "Жаңа Зеландия осы ұзақ уақыттан бері серіктестікке мүше болудан зор пайда табады" деп мәлімдеді және GCSB үкіметті барлық операциялары туралы дұрыс хабардар ете алмады деген айыптарды да жоққа шығарды. Жаңа Зеландияның барлау органдары, әсіресе GCSB және NZSIS, 2019 жылдың 15 наурызында Крайстчерч мешітінде болған атысты анықтап, алдын алмағаны үшін сынға ұшырады. 2020 жылдың желтоқсан айында мешіт атуларын тергейтін Корольдік комиссия барлаушы агенттіктерді ақ нәсілдің үстемдігіне қоса басқа да қауіптерге қарамастан ислам экстремизміне назар аударғаны үшін сынға алды және терроризмге қарсы стратегияға назар аударған жаңа агенттік құруды ұсынды. 2021 жылдың наурыз айының соңында NZSIS бас директоры Ребекка Киттердж оның агенттігі ислам экстремизміне 100% зерттеулер жүргізгенін мойындады және Крайстчерч мешітіндегі атыс-шабуылға дейін NZSIS оңшыл және ақ нәсілшіл топтарға көбірек көңіл бөлетінін көрсетті.