Кіріспе

Грек сандары, сондай-ақ Иония, Иониа, Милесия немесе Александрия сандары деп те аталады, грек әліпбиінің әріптерін қолдана отырып сандарды жазу жүйесі болып табылады. Қазіргі Грецияда олар әлі де реттік сандар үшін және Батыс әлемінде рим сандары қолданылатын жағдайларға ұқсас жағдайларда қолданылады. Дегенмен, қарапайым сан есімдер үшін қазіргі Греция араб цифрларын пайдаланады.

Тарих

Миной және Микен өркениеттерінің сызықтық А және сызықтық В әліпбилері Эгей сандары деп аталатын басқа жүйені қолданды, онда онның дәрежелеріне арналған сандық белгілер ғана болды: 𐄇 = 1, 𐄐 = 10, 𐄙 = 100, 𐄢 = 1000 және 𐄫 = 10000. Аттикалық сандар б.з.б. 7 ғасырда қолданысқа енген тағы бір жүйеден тұрды. Олар акрофониялық, яғни (алғашқысынан кейін) сандардың аттарының бас әріптерінен туындаған. Олар = 1, = 5, = 10, = 100, = 1000 және = 10000 болды. 50, 500, 5000 және 50000 сандары жоғарғы оң жақ бұрышта онның кіші дәрежелерімен жазылған әріптермен көрсетілді: , , , және . Қазіргі жүйе, мүмкін, Иониядағы Милет маңында дамыған. 19 ғасырдың классиктері оның дамуын б.з.б. 3 ғасырға, оның кеңінен қолданыла бастаған кезіне жатқызды. Дегенмен, қазіргі заманғы археологиялық зерттеулер осы мерзімді кем дегенде б.з.б. 5 ғасырға дейін ықпалдады, бұл Афинаның б.з.б. 402 жылы Милеттің пайдасына Евклидке дейінгі әліпбиін тастауынан аздап бұрын болды, және тіпті бір-екі ғасыр бұрын да болуы мүмкін. Қазіргі жүйе Евклид тұсында қабылданған 24 әріпті, сондай-ақ афиналық әліпбиден алынып тасталмаған (сан үшін сақталған) үш финикиялық және иониялық әріпті пайдаланады: дигамма, коппа және сампи. Бұл таңбалардың сандар жүйесіндегі орны алғашқы екеуі әлі де қолданыста болғанын (немесе кем дегенде әріп ретінде есте сақталғанын) көрсетеді, ал үшіншісі жоқ. Сампиге қатысты нақты мерзімді анықтау қиын, өйткені оның сирек кездесетін мәні Милетке жақын алғашқы кездесуі б.з.б. 2 ғасырда ғана пайда болды, ал оның қолданылуы Афинада б.з. 2 ғасырына дейін расталмады. (Жалпы алғанда, афинялықтар жаңа сандарды грек мемлекеттерінің ішінде ең ұзақ уақыт қолдануға қарсы тұрды, бірақ шамамен 50 ж. дейін толық қабылдады. (Сампидің иониялық әліпбилік реті бойынша дәстүрлі орны болмауы классиктерді жүйе құрылған кезде сампи әріп ретінде қолданылмай қалғаны туралы қорытындыға келтірді.) Бұл әліпбилік жүйе әріптердің сандық мәндерін қосып, жалғыз санды алу принципімен жұмыс істейді. Мысалы, 241 саны (200 + 40 + 1) деп көрсетілген. (Сандар әрқашан үлкенінен кішісіне қарай жүрмейтін: б.з.б. 4 ғасырдағы Афинадағы жазуда бірліктер ондықтан солға жаққа орналасқан. Бұл практика Кіші Азияда Рим дәуіріне дейін де жалғасты.) Ежелгі және ортағасырлық қолжазбаларда бұл сандар ақыр соңында әріптерден жоғары сызықтармен ажыратылды: , , , және т.б. Аян кітабының ортағасырлық қолжазбаларында 666 саны (600 + 60 + 6) деп жазылған. (1000-нан аса сандар бірдей әріптерді қайта пайдаланды, бірақ өзгерісті көрсету үшін әртүрлі белгілер қосылды.) Бөлшектер белгісіздікпен және керея (ʹ) арқылы көрсетілді; γʹ үштен бірін, δʹ төрттен бірін және т.б. білдірді. Бұл таңбаның ерекшелігі ∠ʹ жартыны, ал γ° немесе γo үштен екісін білдірді. Бұл бөлшектер қосымша болды (египеттік бөлшектер деп те аталады); мысалы δʹ ϛʹ көрсетті. Грек әліпбиі бастапқыда тек үлкен әріптерден тұрса да, Мысырдан сақталған папирустарда онциалдық және курсивтік кіші әріптердің ерте пайда болғанын көрсетеді. Бұл жаңа әріптер кейде бұрынғыларын, әсіресе белгісіз сандарды алмастырды. Ескі Q пішіндес коппа (Ϙ) бөлініп (і) және оңайлатылды (і). 6 саны бірнеше рет өзгерді. Антикалық дәуірде дигамманың (Ϝ) бастапқы әріп пішінінен ерекше сандық пішінге ауысу үшін аулақ жүрді. Византия дәуірінде әріп эписемон деп аталды және немесе деп жазылды. Бұл ақырында сигма-тау лигатурасы стигмамен (ϛ) бірікті. Қазіргі грек тілінде тағы бірқатар өзгерістер жасалды. Бүкіл санға үстіне сызық жүргізудің орнына, керея (κεραία, lit. "соғақ тәрізді проекция") оның оң жақ жоғарғы жағына белгіленеді, бұл бұрын жеке сандар мен бөлшектер үшін қолданылған қысқа белгілердің дамуы. Қазіргі заманғы керея - бұл үдемелі белгі (´), тонос (U+0384,΄) және негізгі символ (U+02B9, ʹ) сияқты символ, бірақ өзінің Unicode таңбасы U+0374 ретінде бар. Сондықтан, Ұлы Ескендірдің әкесі Македония патшасы Филипп II қазіргі грек тілінде Φίλιππος Βʹ деп аталады. Төменгі сол жақ керея (Unicode: U+0375, "Грек төменгі сан белгісі") қазір мыңдарды бөлу үшін стандарт болып табылады: 2019 ͵ΒΙΘʹ (2 × 1,000 + 10 + 9) ретінде көрсетіледі. 20 ғасырда лигатуралардың қолданылуының төмендеуі стигма жиі жеке әріптер ретінде жазылады ΣΤʹ, бірақ топ үшін бір керея қолданылады.

Изопсефия

Сөздердің, есімдердің және тіркестердің грек әріптерінің сандық мәндерін қосу арқылы, сөздердің, есімдердің және тіркестердің мағынасын бірдей сандық сомаға ие басқаларымен байланыстыру тәсілі изопсефия деп аталады. Еврей және ағылшын тілдеріндегі ұқсас тәжірибелер сәйкесінше гематрия және ағылшын Кабаласы деп аталады.

Жоғары сандар

Табиғат философы Архимед өзінің "Жемшік есепшісі" атты еңбегінде бүкіл ғаламды толтыру үшін қажетті құм түйіршіктерінің жоғарғы шегін көрсетеді, сол кездегі ғаламның мөлшеріне қатысты заманауи бағалауды пайдалана отырып. Бұл жағажайдағы немесе бүкіл әлемдегі құмнан үлкен санды атау мүмкін емес деген сол кездегі түсінікке қарсы келді. Ол үшін ол өте кең ауқымды жаңа сандық жүйені ойлап табуға тиіс болды. Александриялық Папп Пергалық Аполонийдің мириадтың дәрежелеріне негізделген қарапайым жүйені жасағанын хабарлайды; 10,000 болды, 10,0002 = 100,000,000 болды, 10,0003 = 1012 және т.б. О әрпі әлі де бастапқы сандық мәні 70 ретінде қолданылғанын ескеріңіз; алайда, түсініксіздік болған жоқ, өйткені 70 сексагесималь санның бөлшектік бөлігінде пайда бола алмайды және нөл бүтін сан болған кезде көбінесе жазылмаған. Птолемейдің нақты нөлдерінің кейбіреулері оның күн және ай тұтылу кестелерінің әрқайсысының бірінші қатарында пайда болды, онда олар Айдың орталығы мен Күннің орталығы (күн тұтылу үшін) немесе Жердің көлеңкесінің орталығы (ай тұтылу үшін) арасындағы бұрыштық арақашықтықтың өлшемі болды. Бұл нөлдердің барлығы , Птолемей бұл жерде алдыңғы абзацта сипатталған үш белгіні қолданды. Тік сызық (|) сол жақтағы бүтін бөліктің оның кестелерінің тақырыптарындағы цифрлар (әрқайсысы бес доға минутына тең) деп белгіленген жеке бағанда болғанын, ал бөлшек бөліктің келесі бағанда суға бату минуты деп белгіленгенін, яғни цифрдың алпысыншы (және отыз алты жүзінші) бөлігін білдіргенін көрсетеді.