Кіріспе

Ирландияда орта ғасырлардан бері бірнеше заң шығарушы орган болған. Алғашқы ирланд заң шығарушы органы – Ирландия Парламенті. Бірақ, ол 1801 жылы таратылғаннан кейін, 1919 жылға дейін Ирландияда ешқандай заң шығарушы орган болған жоқ. Сол жылдан бастап аралда бірнеше заң шығарушы орган құрылды.

Ирландия Парламенті

Бұл орган Ирландия королінен және екі палатадан – Ирландияның өкілдер палатасы мен Ирландияның лордтар палатасынан тұрды, бұл парламент Ирландия лордшағында (1171–1541) және Ирландия Корольдігінде (1541–1800) болды. Бұл парламент ағылшын және британдық монархиясы, ағылшын және британдық парламент, сондай-ақ корольдік кеңес жүргізген Пойнинг заңы және жазалау заңдары сияқты маңызды шектеулермен жұмыс істеді. Осы шектеулердің көп бөлігі 1782 жылы алынып тасталды, нәтижесінде 1782 жылғы Конституция пайда болды. 1801 жылы Ирландия Корольдігі Ұлыбритания Корольдігімен бірігіп, Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігін құрды. Ол ағылшын/британдық тағайындалған Ирландияның лорд-лейтенанты (бұрын «Лорд-депутат» деп аталған) басшылығымен ирландтық атқарушы билікке бағынды, ол ақырында оған емес, Лондондағы ағылшын/британдық үкіметке жауапты болды. Ғасырлар бойы Ирландия парламенті Дублин қаласының ішінде де, сыртында да көптеген жерлерде отырыс өткізді. Оның ең танымал отырыс өткізген орындарының қатарында Дублин замкісі, Bluecoat мектебі, Чичестер үйі және оның соңғы тұрақты орны – Колледж Гриндегі Ирландия парламенті үйі (кейде Ирландия парламенті үйі деп те аталады) бар. Қазір ол көбінесе «Ирландия банкі» деп аталады, бұл мекеме 1804 жылы ғимаратты иеленді және 1970 жылға дейін оны штаб-пәтері ретінде пайдаланды, содан кейін жаңа штаб-пәтер салынды. Бұрынғы парламент орны банктың филиалы болып қала береді. 1642–49 жылдары Үш патшалық соғысы кезінде тәуелсіз ирландтық үкіметке, «Конфедеративтік Ирландия» деп белгілі болған қысқа мерзімді тәжірибе жасалды. Оның заң шығару органы – Бас Ассамблея жылына бір рет Килкенниде жиналып, атқарушы биліктің жұмысын (оның тағайындаған) Жоғарғы Кеңестің жұмысын қарап тексерді.

Ирландия парламенті (1919-1922)

Бұл 1919 жылғы қаңтарда Дублинде бас қосқан, Ұлыбританияның Өкілдер палатасына сайланған ирландтық депутаттар құрған революциялық парламент болды. Dáil Éireann уақытша конституция – Dáil Конституциясы негізінде жұмыс істеді, ол Dáil Éireann президенті (сондай-ақ Príomh Aire деп те аталады) және Dáil Éireann министрлігі лауазымдарын құрды. 1921 жылдың тамызынан 1922 жылдың қаңтарына дейін Эмон де Валера Ирландия Республикасының президенті атағын пайдаланды. Дэйл екі орында отырыс өткізді: Маншн-хаустың дөңгелек залында, содан кейін Дублиндегі Эрслфорт террасасындағы сол кездегі Университет колледжінің Дублин кампусында, мұнда 1921 жылдың желтоқсанында Англо-Ирландия шарты ратификацияланды.

Оңтүстік Ирландия Парламенті (1920-1922)

Оңтүстік Ирландия Парламенті 1920 жылғы Ирландия үкіметі заңымен құрылды және Оңтүстік Ирландияның Өкілдер палатасы мен Сенаттан тұрды. Бұл парламент іс жүзінде жұмыс істемеді, тек 1922 жылдың қаңтарында Англо-Ирландия шартын ратификациялады. 1922 жылы Майкл Коллинстің басшылығымен, Оңтүстік Ирландияның Өкілдер палатасына есеп беретін, Ирландияның Уақытша үкіметі деп аталатын үкімет құрылды. Өкілдер палатасы ресми түрде Дублиндегі Корольдік ғылым колледжінде орналасқан, қазір Ирландия үкіметінің ғимараты. Алайда, палата тек бірнеше рет жиналды, негізінен 1922 жылдың қаңтарында Шарты ратификациялау және Майкл Коллинсті Уақытша үкімет басшысы етіп бекіту үшін.

Ирландия еркін мемлекетінің Оиректасы (1922-1937 жж.)

Бұл заң шығарушы орган король мен екі палатадан: Еркін Мемлекеттің Дэйлі мен Еркін Мемлекеттің Сенатынан (Ирландия Сенаты) тұрды. Ол 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясымен құрылды. Сенат және корольдың Оирехтастағы рөлі 1936 жылғы конституциялық түзету арқылы жойылды. Атқарушы билік Дэйл Эйренге есеп беретін, Атқарушы кеңес деп аталатын және Атқарушы кеңестің президенті деп аталатын премьер-министр басқаратын орган болды. У.Т. Косгрейв басшылығындағы Уақытша үкімет 1922 жылдың желтоқсанында жаңа Ирландия еркін мемлекетінің жаңа екі палаталы Оирехтастың ресми ашылуын және Ирландия еркін мемлекетінің жаңа генерал-губернаторы Тим Хилидің тақтан сөйлеген сөзін өткізу үшін Линстер үйіндегі ресми герцогтік сарайдағы Корольдік Дублин қоғамының негізгі лекциялық залын пайдалануға жалдады. 1924 жылы Косгрейв басқаруындағы жаңа Еркін мемлекет Лейнстер үйін баламасы орнатылғанға дейін уақытша парламент орны ретінде сатып алды. Бұл орынға басты талапкерлердің бірі – Килменхэмдегі Корольдік ауруханасы, ол бұрынғы әскерилер үйі, кейіннен заманауи өнер галереясына айналды.

Oireachtas Éireann (1937 жылдан бері)

Бұл Оирехтас Ирландия Президенті мен екі палатадан тұрады: қазіргі заманғы Dáil Éireann және Seanad Éireann. Ол 1937 жылғы Конституциямен құрылған. Атқару билігі Үкімет деп аталады және ол Dáil-ге есепті. Оған премьер-министр, яғни Таоиш басшылық етеді. Жаңа парламент ғимаратын салу жоспарлары мерзімімен талқыланғанымен (Phoenix Park-те орын іздеу де қарастырылды), парламент Leinster House-та орналасқан күйінде қалды, оған 1950-ші жылдары және соңғы рет 2000 жылы қосымша кеңселер салынды.

Солтүстік Ирландияның заң шығарушы органдары

Солтүстік Ирландия Парламенті – 1920–1972 жылдардағы өз билігін жүргізетін парламент. Саннингдейл Солтүстік Ирландия Ассамблеясы – 1972 жылы құрылған өз билігі ассамблеясы. Солтүстік Ирландия Ассамблеясы (1982) – 1982 жылы құрылған өз билігі ассамблеясы. Қазіргі Солтүстік Ирландия Ассамблеясы – 1998 жылы құрылған өз билігі ассамблеясы.