Кіріспе

Любляна университеті (, , Universitas Labacensis), аббревиатурасы UL, Словениядағы ең көне және ең ірі университет. Онда шамамен 38 000 студент оқып жатыр. Университетте 23 факультет және үш өнер академиясы бар, оларда 4000-ға жуық оқытушы мен ғылыми қызметкер, сондай-ақ 2000-ға жуық техникалық және әкімшілік қызметкер жұмыс істейді. Любляна университеті гуманитарлық ғылымдар, табиғат ғылымдары және технологиялар, сонымен қатар медицина, стоматология және ветеринария салаларында бағдарламалар ұсынады. Университет Любляна қаласының орталығында құрылған, дәл сол жерде басты университет ғимараты мен көптеген факультеттері орналасқан. Кейін қала шеткерлерінде жаңа ғимараттар салынды.

Басталуы

Кейбір академиялар (әсіресе философия және теология) қазіргі Словенияда XVII ғасырда иезуиттік жоғары білім беру орталықтары ретінде құрылған, бірақ алғашқы университет 1810 жылы француз императорлық әкімшілігінің «Орталық мектептері» аясында құрылды. Француз кезеңінде Любляна университетінің канцлері Жозеф Валанд (сондай-ақ Жожеф Балант, 1763–1834) болды, ол Жоғарғы Карниолада дүниеге келген. Бұл университет 1813 жылы таратылды, Австрия аумақтық бақылауды қайта орнатып, Люблянаның Императорлық Корольдік лицейін жоғары білім беру мекемесі ретінде жаңадан құрған кезде.

Ұлттық университет құруға ұмтылу

XIX ғасырдың екінші жартысында Люблянада словен тілінде университет құруға қатысты бірнеше саяси талаптар қойылды. Бұл талаптар ғасыр соңында күш алды, осы кезде көптеген белгілі словен ғалымдары Орталық Еуропа бойынша жұмыс істесе, ал саны күннен-күнге артып келе жатқан словен студенттері Австрия-Венгрия империясының шетел тілдеріндегі университеттеріне, әсіресе Австрия және Чехия жерлеріне түсіп оқыды. Мысал ретінде Прагадағы Карл университеті мен Оломуц университетін атауға болады, соңғысында словен философы Франк Самуэль Карпе 1781 жылы канцлер болып тағайындалған. 1890 жылдары Словен университетін құру жөніндегі біріккен кеңес құрылды, оның басшылары Иван Грибар, Хенрик Тума және Алеш Ушеничник болды. 1898 жылы Карниол аймақтық парламенті Любляна университеті құрылған кезде қызметке орналасуға ниет білдірген студенттерге стипендия тағайындады, егер олар университетте жұмыс істеуден бас тартса, стипендия тоқтатылатын еді. Осылайша, профессорлық-оқытушылық құрамға лайықты үміткерлердің тізімі қалыптаса бастады. Алайда, қолайсыз саяси жағдайлар Австро-Венгрия империясы құлағанға дейін университет құруға кедергі келтірді. 1918 жылы құрылған, бірақ қысқа ғұмыр сүрген Словендер, хорваттар және сербтер мемлекеті мен Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі (Югославия Корольдігі) құрылғаннан кейін университет құру мүмкіншілігі пайда болды. 1918 жылғы 23 қарашада Любляна университетінің Құрылтай кеңесінің алғашқы отырысы өтті, оны Прагадағы Карл университетінің психология профессоры Михайло Ростохар басқарды. Данило Маяронмен бірлесіп, Ростохар Белградтағы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің орталық үкіметін университетті ресми түрде құру туралы заң жобасын қабылдауға көндірді. Заң жобасы 1919 жылғы 2 шілдеде мақұлданды, тамыздың соңында алғашқы профессорлар тағайындалды, ал 18 қыркүйекте толық профессорлар Университет кеңесін құрды, осылайша мекеменің қалыпты жұмыс істеуі басталды. Алғашқы лекциялар сол жылдың 3 желтоқсанында өтті.

Алғашқы онжылдықтар

1919 жылы университет бес факультеттен тұрды: құқық, философия, технология, теология және медицина. Университеттің орталық орны 1902 жылдан 1918 жылға дейін Карниола мемлекеттік резиденциясы ретінде пайдаланылған ғимараттағы орталық Конгресс алаңында орналасқан болатын. Ғимаратты алғаш 1902 жылы Ян Владимир Граский жобалаған, ал кейіннен Венадан келген чех сәулетшісі Йосип Худец оны қайта жаңартып, өзгерістер енгізді. 1920-ші жылдардың ортасында университет "Люблянадағы Александр патша университеті" (Universitas Alexandrina Labacensis) деп аталып, қаржылық қиындықтарға және Югославия үкіметтерінің орталықтандыру саясатының тұрақты қысымына қарамастан дамуын жалғастырды. 1941 жылы Жоже Плечник салған Ұлттық және университет кітапханасы аяқталды, ол соғыс аралық кезеңдегі университеттің маңызды инфрақұрылымдық жобаларының бірі болды. 1941 жылдың сәуірінде Югославияға шабуыл жасалғаннан кейін, университет итальяндық және нацистік Германияның оккупациясы кезінде көптеген қиындықтарға және оның дербес жұмысына араласуға қарамастан, қызметін жалғастырды. Бірнеше профессорлар тұтқындалды немесе нацистік концлагерлерге жер аударылды, ал студенттердің көп бөлігі Словения халық азаттық фронтына немесе Словения үй күзетшілеріне қосылды.

1945 және одан кейінгі жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін канцлер лауазымына сайланған алғашқы және жалғыз шетелдік – 1920 жылдан бері Техникалық ғылымдар факультетінде дәріс оқып, төрт рет декан қызметін атқарған чех профессоры Алоис Краль болды. 1945 жылы Коммунистік Югославия құрылғаннан кейін университет қайтадан саяси қысымға ұшырады: көптеген профессорлар жұмыстан босатылды, кейбіреулері тұтқындалып, сотталды, ал теологиялық факультет университеттен бөлініп шығарылды. Көптеген дарынды студенттер елден кетіп қалды. Дегенмен, университет білім беру қызметін сақтап, 1950 жылдардың ортасынан бастап белгілі бір дербестікке қол жеткізді. 1970 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың басына дейін, тағы да бірқатар профессорлар билік тарапынан жұмыстан босатылып, университет дербестігіне нұқсан келді. 1979 жылы Коммунистік партия жетекшісінің құрметіне «Люблянадағы Эдвард Кардель университеті» деп аталды. 1990 жылы Югославияның тарауымен университет өзінің бастапқы атын қайта алды.

Кітапханалар

Любляна университетінде екі университет кітапханасы бар. Словенияның Ұлттық және университет кітапханасы – Словенияның ұлттық кітапханасы және Любляна университетінің университет кітапханасы. Онда шамамен 1 307 000 кітап, сондай-ақ көптеген мәтіндік, бейне және мультимедиалық ресурстар сақталған. Университеттің тағы бір кітапханасы – Орталық технологиялық кітапхана, ол сонымен қатар табиғи ғылымдар мен технология саласындағы ұлттық кітапхана және ақпараттық орталық болып табылады. Любляна университетінің жеке факультеттерінде, кафедраларында және институттарында 30-дан астам кітапхана бар. Олардың ішіндегі ең ірілері – гуманитарлық ғылымдар саласындағы Орталық гуманистік кітапхана, экономика саласындағы Орталық экономикалық кітапхана, медицина ғылымдары саласындағы Орталық медициналық кітапхана және биология мен биотехнология саласындағы Биотехникалық факультет кітапханалары.

Галерея

Университетте 2012 жылдың 18 маусымынан бері ашық өнер галереясы бар.

Академиктер

Любляна университеті ғылым және өнер салаларында, соның ішінде гуманитарлық ғылымдар, әлеуметтік ғылымдар, тіл білімі, өнер, медицина, табиғат ғылымдары және технология зерттеулерін жүргізеді. 2004-2013 жылдар аралығында Любляна университеті Халықаралық саясаттану студенттері қауымдастығының (IAPSS) тұрақты кеңсесіне ие болды, бұл қауымдастыққа бүкіл әлемнен 10 000 саяси ғылымдар бакалаврлары мен магистранттары мүше болды. 2013 жылдың наурыз айында тұрақты кеңсе Ниммегенге (Нидерланды) көшірілді. Любляна университеті QS World University Rankings 2023 рейтингісінде 601-650 орынды иеленді.