Кіріспе
Теңіз геологиясында, гайот (/ɡ/iː/.oʊ/, /ɡ/iː/'/oʊ/), сондай-ақ tablemount деп аталады, теңіздің бетінен бірнеше метр төмен тегіс үсті бар, оқшауланған су асты жанартаулық тау (теңіз тауы) болып табылады. Гайоттар көбінесе Тынық мұхитында кездеседі, бірақ олар Солтүстік Мұзды мұхитынан басқа барлық мұхиттарда анықталды. Олар құрлықтағы үстелдерге (мысалы, mesas) ұқсас.
In marine geology, a guyot ('/ɡ//iː//.//oʊ//, //ɡ//iː/'/oʊ/), also called a tablemount, is an isolated underwater volcanic mountain (seamount) with a flat top more than below the surface of the sea. Guyots are most commonly found in the Pacific Ocean, but they have been identified in all the oceans except the Arctic Ocean. They are analogous to tables (such as mesas) on land.
Тарих
Гайоттарды алғаш рет 1945 жылы Гарри Хаммонд Хесс ашты. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басқарған кемесінде эхо-сондау жабдығын пайдаланып деректер жинады. Оның деректерінде кейбір теңіз асты тауларының жоны тік, жалпақ екені анықталды. Хесс осы теңіз асты тауларын 19 ғасырдың географы Арнольд Генри Гьюоттың құрметіне "гайоттар" деп атады. Хесс олардың бұрынғыда толқындардың әсерінен жоғары бөлігі кесілген жанартау аралдары болғанын, ал қазір теңіз деңгейінен әлдеқайда төмен жатқанын болжады. Бұл идея тақталар тектоникасы теориясын дамытуға септі көмектесті. Теңіз таулары тектоникалық тақталардың қозғалысы және олардың астындағы литосфераның реологиясы туралы мәліметтер береді. Теңіз тауларының тізбегі литосфералық тақтаның төмендегі астеносферадағы, яғни литосфераның астындағы Жер мантиясының бір бөлігіндегі салыстырмалы түрде тұрақты жылу көзіне қарай қозғалыс бағытын көрсетеді. Тынық мұхитында шамамен 50 000 теңіз тауы бар деген болжам бар. Гавайи-Император теңіз тауларының тізбегі – бұл белсенді жанартаулық қызметтен бастап, коралл рифтерінің өсуіне, атоллдардың пайда болуына, аралдардың шөгуіне және олардың гайоттарға айналуына дейінгі процестерден өтетін толық жанартау тізбегінің тамаша мысалы.
Сипаттамалары
Көптеген гиоттардың еңістігі шамамен 20 градусқа тең. Техникалық тұрғыдан алғанда, гиот немесе теңіз асты тауы деп санау үшін, олар кеміндегі биіктікте тұруы керек. Атап айтқанда, Солтүстік-Шығыс Атлант мұхитындағы Ұлы Метеор таблосынан биіктігі жоғары, ал диаметрі шамамен теңіз асты тауларының көптеген түрлері бар. Гиоттардың орташа ауданы , бұл әдеттегі теңіз тауларынан (орташа ауданы ) әлдеқайда үлкен. Әлемдік мұхиттарда 283 белгілі гиот бар, олардың 119-ы Солтүстік Тынық мұхитында, 77-сі Оңтүстік Тынық мұхитында, 43-і Оңтүстік Атлант мұхитында, 28-і Үнді мұхитында, 8-і Солтүстік Атлант мұхитында, 6-сы Оңтүстік мұхитында және 2-еуі Жерорта теңізінде орналасқан; Солтүстік Мұхитта белгілі бір гиоттар жоқ, бірақ біреуі Гренландияның солтүстік-шығысындағы Фрам бұғазында табылды. Гиоттар нақты тіршілік формаларымен және әртүрлі мөлшердегі органикалық заттармен байланысты. Хлорофилл a-ның жергілікті деңгейінің жоғарылауы, көміртегінің сіңірілу жылдамдығының артуы және фитопланктон түрлерінің құрамындағы өзгерістер гиоттармен және басқа да теңіз асты тауларымен байланысты.
There are 283 known guyots in the world's oceans, with the North Pacific having 119, the South Pacific 77, the South Atlantic 43, the Indian Ocean 28, the North Atlantic eight, the Southern Ocean six, and the Mediterranean Sea two; there are none known in the Arctic Ocean, though one is found along the Fram Strait off northeastern Greenland. Guyots are also associated with specific lifeforms and varying amounts of organic matter. Local increases in chlorophyll a, enhanced carbon incorporation rates and changes in phytoplankton species composition are associated with guyots and other seamounts.