Непал саяси жүйесі

Кіріспе

Непалдың саяси жүйесі

Непал саясаты көппартиялық парламенттік республика құрылымында жұмыс істейді. Атқару билігі Премьер-министр мен оның кабинеті арқылы жүзеге асырылады, ал заң шығару билігі Парламентке жүктелген. Биліктегі Непал Конгресі мен Непалдың Коммунистік партиясы (НКП) 1990 жылдардың басынан бері бір-бірінің басты қарсыластары болып келді, әр партия кезекпен сайлауларда жеңіске жетті. Федералды парламентте жеті ірі саяси партия бар: Непал Конгресі (NC), PSP N партиясы орталық-солдан солға қарай бағытталған. 1950 және 1990 жылдардағы демократиялық тәжірибелердің шамалы кезеңдерінде Непал Конгресі парламентте көпшілік орындарды иеленді. Он жылдық азаматтық соғыстан кейін Непал Парламенті 2006 жылдың маусым айында монархияны жоюға дауыс берді, ал Непал 2008 жылдың 28 мамырында федеративтік республикаға айналды. 2015 жылы жаңа Конституция қабылданды, ал 2017 жылы Непалда азаматтық соғыс аяқталғаннан бергі алғашқы жалпы сайлау өтті, онда Непал Коммунистік партиясы (UML мен Маоистік орталықтың аз мерзімді бірігуі) федералды деңгейде және жеті провинцияның алтысында көпшілік дауысқа ие болды. 2018 жылғы Polity деректері оны демократия деп санайды. V-Dem Демократия индексіне сәйкес, 2023 жылы Непал Азиядағы ең сайлау демократиялық елдердің жетінші орнында тұрды.

Отбасы саясаты

Непал патшалығының саяси өміріне белсенді қатысқан төрт асыл тегі – Шах әулеті, Баснят, Панде және Тапа әулеттері еді. 18 ғасырдың соңында Тапалар мен Панделер непалдық Дарбар саясатында үстемдік құрып, орталық билік үшін кезекпен күресті. Непал Корольдігінің алғашқы саясаты фракциялықтарлық, қастандықтар мен кісі өлтірулермен, соның ішінде екі ірі қырғынмен ерекшеленді. Баснят, Панде және Тапа отбасылары арасында шамамен бір ғасыр бойы билік үшін күрестен кейін, Кот қырғынынан соң әскери жетекші Бир Нарсинг Кунуар жеңіске жетіп, 1846 жылы Рана әулетін құрды. Бұл әулет король мен премьер-министрдің билігін біріктіріп, зорлық-зомбылық және оқшаулану саясатымен тағы бір ғасыр бойы билік етті.

1950-ші жылдардан кейін

1930 жылдары Үндістанда тұрып жатқан непалдықтар саяси философияға қатысты жазбаларды контрабандалық жолмен әкеле бастады, бұл капиталда жанданулы астыртын саяси қозғалыстың пайда болуына әкелді және 1939 жылы Непал Пража Паришад партиясы құрылды, бірақ төрт ұлы шейіттің атылуынан кейін екі жыл өткен соң таратылды. Соған шамалас уақытта, Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына қатысқан непалдықтар саяси партиялар құруға ұйымдаса бастады, нәтижесінде Непал Конгресі мен Непал Коммунистік партиясы дүниеге келді. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, Непал Конгресі Үндістан үкіметінің қолдауымен және патшаның ынтымақтастығымен Рана режимін құлатуға жетті. Коммунизм әлі де өз орнын табуға тырысып жатқанда, Непал Конгресі сайлаушылардың үлкен қолдауын алды. Демократияның қысқа ғана он жылдық тәжірибесінен кейін, автократиялық Панчаят жүйесі енгізілді, бұл жолы патша демократиялық жолмен сайланған Непал Конгресінің үкіметін құлатты, көрнекті көшбасшыларды түрмеге қамады немесе жер аударып, партиялық саясатқа тыйым салды. Б.П. Койрала 1968 жылы түрмеден босатылып, Бенарес қаласына жер аударылды, 1976 жылы елге оралып, бірден үй қамауына алынды. 1980 жылы жалпы референдум өтті, онда CPN ML, Непал Конгресімен бірге, көппартиялық демократия опциясын қолдау науқанын жүргізді, бірақ Панчаят жүйесі жеңіске ие деп жарияланды, бұл үлкен дауға себеп болды. Біріккен солшыл майдан CPN UML партиясына айналды. Республиканың жаңа конституциясын конституциялық ассамблея арқылы әзірлеуге саяси келісімге қол жеткеннен кейін, Непал саясатында ұлтшыл топтар мен идеологиялардың ықпалы артты. Саяси билік үшін күрес үздіксіз тұрақсыздыққа әкелді, бір үкіметтің өмір сүру мерзімі орташа есеппен тоғыз айды құрады. Осы кезеңде екі конституциялық ассамблея сайлауы өтті және Мадхеси ұлтшыл партияларының, әсіресе Шығыс Терай аймағында, беделі артты. 2015 жылы жаңа конституция қабылданды және Непал "демократиялық социализмді мақсат тұтқан федеративтік демократиялық республика" болды. 2017 жылы жаңа конституцияға сәйкес сайлаулар өтті, нәтижесінде Непал Коммунистік партиясы (НКП) (сайлаудан кейін ресми түрде біріккен) федералдық деңгейде және жеті провинцияның алтысында үкіметтік партия ретінде орнықты, Непал Конгресі федералдық және провинциялық деңгейдегі жалғыз маңызды оппозиция болды, ал Мадхеси коалициясы No. 2 провинциясында үкімет құрды, бірақ елдің қалған бөлігінде өкілдігі шамалы.

By the 1930s, Nepali expatriates in India had started smuggling in writings on political philosophies, which gave birth to a vibrant underground political movement in the capital, birthing Nepal Praja Parishad in 1939, which was dissolved only two years later, following the execution of the four great martyrs. Around the same time, Nepalis involved in the Indian Independence Movement started organising into political parties, leading to the birth of Nepali Congress and Communist Party of Nepal. Following Indian independence, Nepali Congress was successful in overthrowing the Rana regime with support from the Indian government and cooperation from the king. While communism was still trying to find its footing, Nepali Congress enjoyed overwhelming support of the electorate. Following a brief ten year exercise in democracy, the autocratic Panchayat system was initiated, this time by the King, who deposed the democratically elected government of Nepali Congress, imprisoned or exiled prominent leaders and issued a ban on party politics. BP Koirala was released from prison in 1968 and went into exile in Benaras, returning in 1976 only to immediately be put in house arrest. A general referendum was held in 1980, which saw the CPN ML campaign for the option of multi party democracy, along with Nepali Congress, but the Panchayat System was declared the winner to significant controversy. The United Left Front became CPN UML. Following the political consensus to draft the new constitution of the Republic via a constituent assembly, Nepali politics saw a rise of nationalist groups and ideologies. While the political power wrangling caused continuous instability, maintaining the established average of nine months per government, this period saw two constituent assembly elections and the rise of Madhesi nationalist parties, especially in the Eastern Terai region. By 2015, the new constitution had been promulgated and Nepal became "a federal democratic republic striving towards democratic socialism". In 2017, a series of elections were held according to the new constitution, which established Nepal Communist Party (NCP) (formally united after the election) as the ruling party at the federal level as well as six of the seven provinces, Nepali Congress as the only significant opposition in federal and provincial levels, while the Madhesi coalition formed the provincial government in Province No. 2, but boasts negligible presence in the rest of the country.

Саяси партиялар

Непалдағы саяси партияларды негізінен демократиялық және коммунистік лагерьлерге бөлуге болады. Бірақ, бұл партиялар кейде жағдайға және қажеттілікке қарай бір-бірімен де, өзара да одақ құрады.

2002-2007: Парламент пен Локтантра Андоланың жұмысын тоқтату

2002 жылғы 22 мамырда король Гьянендра парламентті таратып, өзі басқаратын үкімет тағайындады және әскери жағдай режимін енгізді. Король азаматтық саясаткерлердің маоисттердің бүліктерін басқаруға қабілетсіз екенін мәлімдеді. Телефон байланысы үзіліп, бірнеше белгілі саяси лидерлер ұсталды. Басқа оппозициялық лидерлер Үндістанға қашып, қайтадан бірікті. Корольдік билікті басып алуға қарсы "Жеті партиялық альянс" (ЖПА) атты кең коалиция құрылды, ол бұрын таратылған парламенттегі орынның 90 пайызын иеленген жеті парламенттік партияны біріктірді. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының кеңсесі Непалдағы жағдайға жауап ретінде 2005 жылы адам құқықтарының жағдайын бағалау және қадағалау мақсатында мониторингтік бағдарлама құрды. 2005 жылғы 22 қарашада парламенттік партиялардың Жеті партиялық альянсы (ЖПА) және Непалдың Коммунистік партиясы (Маоист) бейбітшілік пен демократия үшін 12 тармақты тарихи және беспрецеденттік өзара түсіністік меморандумына (МҰ) қол қойды. Непалдың барлық топтарынан және халықаралық қауымдастықтан бұл меморандум Непалдағы дағдарысқа тиімді саяси жауап ретінде қабылданды. Непал халқының тарихи азаптары мен соңғы он жылғы қақтығыстың ауыр салдары ескеріле отырып, сайланған конституциялық ассамблея арқылы бейбітшілікке көшуді ұсынатын МҰ демократия үшін біріккен қозғалысқа қабылданатын формула құрды. 12 тармақты МҰ бойынша ЖПА наразылық акциясын ұйымдастырды, ал Непалдың Коммунистік партиясы (Маоист) оны қолдады. Бұл 2006 жылғы сәуір айында басталған "Локтрантра Андолан" атты жалпыұлттық көтеріліске әкелді. Азаматтық қоғам мен кәсіби ұйымдарды қоса алған барлық саяси күштер халықты белсенді түрде жұмылдырды. Нәтижесінде Непалдың барлық аймақтарында король Гьянендраның автократиялық билігіне қарсы жаппай және спонтанды демонстрациялар мен митингілер өтті. 2006 жылғы 21 сәуірде король Гьянендра "билік халыққа қайтарылады" деп мәлімдеді. Бірақ бұл халыққа әсер етпеді, олар күндізгі комендант сағатына ашық қарсы тұрып, Катманду және басқа қалалардың көшелерін жалға беруде. Соңында, 2006 жылғы 24 сәуірде түнгі сағатта король Гьянендра Өкілдер палатасын қайта қалпына келтірді, осылайша ЖПА-ның басты талаптарының бірін қабылдады. Осыдан кейін саяси күштердің коалициясы наразылық акциясын тоқтату туралы шешім қабылдады. 19 күндік наразылық кезінде кем дегенде 14 адам қаза тапты. 2006 жылғы 19 мамырда парламент толық заң шығару билігін өз мойнына алып, Непал үкіметіне (бұрынғы атауы - Ұлы патшалық үкімет) атқару билігін берді. Көптеген мекемелердің (соның ішінде армияның) атауларынан "патшалық" сөзі алынып тасталды, ал Радж Паришад (корольдің кеңесшілер кеңесі) таратылды, оның функциялары Парламентке берілді. Корольдің қызметі парламенттік бақылауға алынды, ал корольдің мүлігі салық салынуға жатты. Сонымен қатар, Непал индуисттік мемлекет мәртебесінен айырылып, зайырлы мемлекет деп жарияланды. Дегенмен, көптеген өзгерістер әлі күшке енбеген. 2006 жылғы 19 шілдеде премьер-министр Г.П. Койрала Біріккен Ұлттар Ұйымына Непал үкіметінің 2007 жылғы сәуір айында конституциялық ассамблеяға сайлау өткізу ниеті туралы хат жіберді.

On 22 May 2002 King Gyanendra suspended the Parliament, appointed a government led by himself, and enforced martial law. The King argued that civil politicians were unfit to handle the Maoist insurgency. Telephone lines were cut and several high profile political leaders were detained. Other opposition leaders fled to India and regrouped there. A broad coalition called the Seven Party Alliance (SPA) was formed in opposition to the royal takeover, encompassing the seven parliamentary parties who held about 90% of the seats in the old, dissolved parliament. The Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, in response to events in Nepal, set up a monitoring program in 2005 to assess and observe the human rights situation there. On 22 November 2005, the Seven Party Alliance (SPA) of parliamentary parties and the Communist Party of Nepal (Maoist) agreed on a historic and unprecedented 12 point memorandum of understanding (MOU) for peace and democracy. Nepali people from various walks of life and the international community regarded the MOU as an appropriate political response to the crisis that was developing in Nepal. Against the backdrop of the historical sufferings of the Nepali people and the enormous human cost of the last ten years of violent conflict, the MOU, which proposes a peaceful transition through an elected constituent assembly, created an acceptable formula for a united movement for democracy. As per the 12 point MOU, the SPA called for a protest movement, and the Communist Party of Nepal (Maoist) supported it. This led to a countrywide uprising called the Loktantra Andolan that started in April 2006. All political forces including civil society and professional organisations actively galvanised the people. This resulted in massive and spontaneous demonstrations and rallies held across Nepal against King Gyanendra's autocratic rule. On 21 April 2006, King Gyanendra declared that "power would be returned to the people". This had little effect on the people, who continued to occupy the streets of Kathmandu and other towns, openly defying the daytime curfew. Finally, King Gyanendra announced the reinstatement of the House of Representatives, thereby conceding one of the major demands of the SPA, at midnight on 24 April 2006. Following this action, the coalition of political forces decided to call off the protests. At least 14 died during the 19 days of protests. On 19 May 2006, the parliament assumed total legislative power and gave executive power to the Government of Nepal (previously known as His Majesty's Government). Names of many institutions (including the army) were stripped of the "royal" adjective and the Raj Parishad (a council of the King's advisers) was abolished, with his duties assigned to the Parliament itself. The activities of the King became subject to parliamentary scrutiny and the King's properties were subjected to taxation. Moreover, Nepal was declared a secular state abrogating the previous status of a Hindu Kingdom. However, most of the changes have, as yet, not been implemented. On 19 July 2006, the prime minister, G. P. Koirala, sent a letter to the United Nations announcing the intention of the Nepali government to hold elections to a constituent assembly by April 2007.

2007 жылдың желтоқсаны мен 2008 жылдың мамыр айы аралығы: монархияның жойылуы

2007 жылдың 23 желтоқсанында монархияны жою және елдің премьер-министрі мемлекет басшысы болатын федеративтік республикаға айналу туралы келісім жасалды. Непалдың Коммунистік партиясы (Маоист) барлық тараптан қорқыныш пен үрей атмосферасында ең ірі партияға айналды. 2008 жылдың мамыр айында федеративтік республика құрылды, бұл 240 жылдық Непалдың патшалық билігін аяқтады, және 601 орындық Конституциялық Ассамблеяның тек төрт мүшесі ғана осы өзгеріске қарсы дауыс берді. Үкімет елдің федеративтік республика болып жариялануын тойлау үшін үш күнді (28-30 мамыр) мемлекеттік мереке деп жариялады.

2008 жылдан бастап

Непалдың Біріккен коммунистік партиясы (маоистік), Непалдың коммунистік партиясы (бірліктегі марксистік-лениндік) (CPN UML) және Непал конгресі сияқты ірі партиялар 2 жыл ішінде уақытша конституцияны алмастыратын жаңа конституция жазуға келісті. Маоистер елдің ең ірі партиясы ретінде сайлаудан кейін билікті қолға алып, Пушпа Камал Дахалды (Прачанда) Непалдың премьер-министрі етіп тағайындады. CPN UML де осы үкіметке қосылды, бірақ Непал конгресі негізгі оппозициялық партия рөлін алды. Бірақ Прачанда көп ұзамай сол кездегі армия бастығы Рукманда Катвалмен қарым-қатынаста қиындыққа келіп, оны қызметтен босатуға шешім қабылдады. Алайда, президент Рам Баран Ядав, елдегі әскери биліктің жоғарғы басшысы ретінде, бұл шешімді күштен шығарып, армия бастығына қызмет ету мерзімін ұзартты. Ашуланған Прачанда мен оның партиясы осы себепті үкіметтен кетіп, кейіннен CPN UML және оның серіктесі Непал конгресі басқарған үкіметке қарсы негізгі оппозиция ретінде жұмыс істеуге шешім қабылдады. Мадхав Кумар Непал премьер-министр болып тағайындалды. Маоистер әскери биліктен жоғары азаматтық билікті талап етті. Маоистер елде «бандха» деп аталатын жаппай ереуілдер ұйымдастырды, сондай-ақ Непалдағы көптеген этникалық топтар үшін автономиялық штаттар жариялады. 2012 жылдың мамыр айында конституциялық ассамблея таратылып, доктор Бабурам Бхаттарай жаңа конституциялық ассамблея мүшелерін сайлау үшін тағы бір сайлау жариялады.

Мадхес қозғалысы (2007-2016)

Мадхес қозғалысы (непали тілінде: मधेस आन्दोलन) – Непалдағы мадхесилер, тарулар, мұсылмандар және джанати топтарының тең құқықтары, қадір-қасиеті мен ерекшелігі үшін әртүрлі саяси партиялар, әсіресе Мадхес аймағындағы партиялар бастаған саяси қозғалыс. Шамамен он жыл ішінде Непал үш Мадхес қозғалысын бастан кешірді: бірінші Мадхес қозғалысы 2007 жылы, екінші Мадхес қозғалысы 2008 жылы және үшінші Мадхес қозғалысы 2015 жылы болды. Алғашқы Мадхес қозғалысының бастауы туралы журналист Амарендра Ядав The Rising Nepal газетінде былай деп жазады: «Басты саяси партиялардың жеті партиялық одағы мен КПН (Маоист) 2007 жылы Уақытша Конституцияны бірлесіп жариялағанда, мадхесилер мен басқа маргиналданған қауымдардың ең қажетті саяси күн тәртібі болған федерализм тұжырымын мүлдем назарға алмады. Уақытша заң қабылданғаннан кейін бір күн өткен соң, Упендра Ядав басқаратын «Мадхеси Жанаадхикар Форумы Непал» (сол кезде әлеуметтік-интеллектуалдық ҮЕҰ) тобының мүшелері Катмандудағы Майтигар мандаласында Уақытша Конституцияның көшірмелерін өртеп жіберді. Осы оқиға бірінші Мадхес қозғалысын тудырды. Екінші Мадхес қозғалысы 2008 жылы «Мадхеси Жанаадхикар Форумы Непал», «Терай Мадхес Локтантрик партиясы» және Раджендра Махатто басқаратын «Садбхавана партиясы» бірлесіп ұйымдастырды. Олардың басты үш талабы: федерализм, пропорционалды өкілдік және халық санына негізделген сайлау округтері болды. Бұл талаптар кейін Непалдың 2008 жылғы Уақытша Конституциясында қамтамасыз етілді. Алайда, Непалдың 2015 жылғы Конституциясы бұл мәселелерден бас тартты, олар бұрын 2008 жылғы Уақытша Конституциямен кепілдендірілген еді. Непал Жоғарғы Сотының адвокаты Дипендра Джа The Kathmandu Post газетінде былай деп жазады: «Жаңа Конституцияның көптеген аспектілері Непалдың 2007 жылғы Уақытша Конституциясынан да керітартпалы. Оның барлық кемшіліктерінің ішіндегі ең айқынсы – мемлекеттік органдардың барлығында пропорционалды өкілдік немесе инклюзивтілік мәселесі». Осы оқиға Непалдағы мадхесилер тарапынан үшінші Мадхес қозғалысын тудырды. Конституцияға бірінші түзету енгізілгеніне қарамастан, Непалдағы мадхесилер мен тарулардың құжатқа наразылығы әлі де жалғасуда.

The Madhes Movement (Nepali: मधेस अान्दोलन) is a political movement launched by various political parties, especially those based in Madhes, for equal rights, dignity and identity of Madhesis and Tharus, Muslims and Janjati groups in Nepal. In nearly a decade, Nepal witnessed three Madhes Movements the first Madhes Movement erupted in 2007, the second Madhes Movement in 2008 and the third Madhes Movement in 2015. About the origin of the first Madhes Movement, Journalist Amarendra Yadav writes in The Rising Nepal "When the then seven party alliance of the mainstream political parties and the CPN Maoist jointly announced the Interim Constitution in 2007, it totally ignored the concept of federalism, the most desired political agenda of Madhesis and other marginalised communities. A day after the promulgation of the interim statute, a group of Madhesi activists under the Upendra Yadav led Madhesi Janaadhikar Forum Nepal (then a socio intellectual NGO) burnt copies of the interim constitution at Maitighar Mandala, Kathmandu." This triggered the Madhes movement I. The second Madhes Movement took place in 2008, jointly launched by Madhesi Janaadhikar Forum Nepal, Terai Madhes Loktantrik Party and Sadbhawana Party led by Rajendra Mahato with three key agenda: federalism, proportional representation and population based election constituency, which were later ensured in the Interim Constitution of Nepal 2008. However, The Constitution of Nepal 2015 backtracked from those issues, that were already ensured by the Interim Constitution of Nepal 2008. Supreme Court of Nepal Advocate Dipendra Jha writes in The Kathmandu Post: "many other aspects of the new constitution are more regressive than the Interim Constitution of Nepal 2007. Out of all its deficiencies, the most notable one concerns the issue proportional representation or inclusion in all organs of the state." This triggered the third Madhes Movement by Madhesis in Nepal. Although the first amendment to the constitution was done, the resistance over the document by Madhesi and Tharus in Nepal still continues.

2017 жылдан 2019 жылға дейін

2017 жылдың маусым айында Непалдың конгресс басшысы Шер Бахадур Деуба Непалдың 40-шы премьер-министрі болып сайланды, ол Непалдың премьер-министрі және КПН (Маоистік орталық) төрағасы Пушпа Камал Дахалдан кейін осы лауазымға келді. Деуба бұған дейін 1995 жылдан 1997 жылға дейін, 2001 жылдан 2002 жылға дейін және 2004 жылдан 2005 жылға дейін премьер-министр болып қызмет еткен. 2017 жылдың қараша айында Непалда азаматтық соғыс аяқталғаннан және монархия жойылғаннан бергі алғашқы жалпы сайлау өтті. Басты талапкерлер – орталықшыл Непал конгресс партиясы және бұрынғы маоистік көтерілісшілер мен коммунистік UML партиясының альянсы болды. Коммунистердің альянсы сайлауда жеңіске жетті, ал UML жетекшісі Хадга Прасад Шарма Оли 2018 жылдың ақпан айында жаңа премьер-министр ретінде қызметке кірді. Ол бұған дейін 2015 жылдан 2016 жылға дейін премьер-министр болып жұмыс істеген.

2020 жыл: саяси дағдарыс

НКП құрылғаннан бері екі лидер – Хадга Прасад Шарма Оли мен Пушпа Камал Дахал арасында билік күресі басталды. Ішкі дағдарыс нәтижесінде Хадга Прасад Оли алты айдың ішінде парламентті (өкілдер палатасы мен парламенттің төменгі палатасын) екі рет таратып жіберді. Президент бұл шешімді бекітті, бірақ Жоғарғы сот Олидің мұндай әрекетінің заңдылығын жоққа шығарды. Жоғарғы соттың тарихи шешімінен кейін екі парламент те қалпына келтірілді. Парламенттегі сенімсіздік дауысы нәтижесінде Оли сенімсіздік дауысын жоғалтты. Непал Конституциясының 72(6) бабына сәйкес, президент Бидя Деви Бхандари оппозицияға жаңа үкімет құру мүмкіндігін берді. Алайда, оппозиция «Жаната-самаджбади» партиясының бір фракциясының қолдауын ала алмағандықтан жаңа үкімет құра алмады. Соның салдарынан партия екіге бөлініп, шамамен бір айдан кейін Непалда «Локтантрик Самаджвади партиясы» құрылды. Нәтижесінде Хадга Прасад Оли Непалдың премьер-министрі болып қайтадан ант берді. Ол 2021 жылдың 22 мамырында сенімсіздік дауысын алудың орнына парламентті екінші рет таратып жіберді. Бұл жолы да президент, көпшілік қолдауды көрсететін қол қоюларға қарамастан, президент оны бірауыздан мақұлдады. Дегенмен, ХОР-дың (өкілдер палатасы) 275 депутатының 146-сы президенттің шешімі мен мақұлдауына қарсы Жоғарғы сотқа шағым түсірді. Бұрын олар Шер Бахадур Деубаны Непалдың келесі премьер-министрі етіп тағайындауды сұрап, президентке көпшілік қол қоюларын ұсынған еді. 2021 жылдың 4 маусымында үкіметте үлкен қайта құру болды. «Мадхесбани» лидері деп аталатын Раджендра Махатто басқаратын ПСП Н фракциясы сегіз министр мен екі мемлекеттік министрді, ал КПН (ОАД) партиясынан тағы бесін қосты. Бишну Прасад Паудель, Рагхубир Махасет және Раджендра Махато вице-премьерлер болып тағайындалды. Жоғарғы соттың бұрынғы кеңейтуге қатысты шешімі әлі ресми жарияланбаған кезде, Оли тағы да қайта құру жүргізіп, ҮМД (UML) партиясынан жеті министрді және ПСП Н партиясынан біреуін қосты. 22 маусымда Жоғарғы сот премьер-министр К.П. Шарма Олиге ауыр соққы беріп, жаңадан тағайындалған министрлерді қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады. Бұл Непал Конституциясының 77(3) бабына сәйкес, қызметін атқарушы премьер-министр мұндай өзгерістер жасауға құқылы емес екенін көрсетті. Соңында, министрлер кабинетінде премьер-министр Олимен қоса бес министр ғана қалды, ал вице-премьер Бишну Прасад Паудельдің лауазымы алынып тасталды.

Since the inception of NCP, the struggle for power between the two leaders: Khadga Prasad Sharma Oli and Pushpa Kamal Dahal started. The internal crisis led to dissolution of parliament (both house of representative and lower house of parliament) by Khadga Prasad Oli twice within six months. It was approved by the president but Supreme court denied the legality of such decision by Oli. After the supreme court's historic decision, both the parliaments were reinstated. After facing the vote for confidence in parliament, Oli lost the vote for confidence. As per the 72(6) of Constitution of Nepal, the opposition was given the opportunity to form a new government by President Bidya Devi Bhandari. The opposition and they could not construct the new government as they lacked support of one faction from Janata Samajbadi Party. As a result, the party got divide and Loktantrik Samajwadi Party, Nepal was formed after nearly a month. As a result, Khadga Prasad Oli was sworn in again as the Prime minister of Nepal. He dissolved the parliament on 22 May 2021 for second time rather than taking vote of confidence. This time as well, it was approved by president unanimously against the signatures submitted claiming majority to NC. Still, 146 of the total 275 sitting members of HOR filed a case in supreme court against the decision and approval of president. Previously, they had submitted majority signatures to president asking to appoint Sher Bahadur Deuba as the next Prime minister of Nepal. On 4 June 2021, a major cabinet re shuffle took place when so called Madhesbani leader Rajendra Mahato led faction of PSP N joined the government with eight cabinet ministers and two state ministers while other five from CPN (UML). Bishnu Prasad Paudel, Raghubir Mahasheth and Rajendra Mahato were made Deputy Prime minister. While the previous expansion was yet to be clarified by the Supreme Court, Oli made yet another re shuffle and included seven ministers from UML and one from PSP N. On 22 June, Supreme Court delivered a fresh blow to embattled Prime Minister KP Sharma Oli 20 removing recently appointed ministers. It revealed a care taker prime minister cannot make such change as per article 77(3) of Constitution of Nepal. By the end, only five ministers are present in Council of ministers including sitting PM Oli while deputy prime minister post of Bishnu Prasad Paudel was removed.

Қазіргі (2021)

2021 жылдың 12 шілдесінде Жоғарғы Сот парламентті тарату туралы шешімді заңсыз деп мәлімдеді. Сонымен қатар, ол Непал Конституциясының 76 (5) бабын сілтеме ретінде келтіре отырып, 28 сағат ішінде Деубаны Непалдың келесі премьер-министрі етіп тағайындауға бұйрық берді. Президенттің қабылдаған шешімі конституциялық нормаларға қайшы екені айтылды. Бұл шешімді Непал Конгресі бастаған оппозициялық альянс, оның ішінде одақтастары CPN (Маоистік орталық) және Janata Samajbadi партиясы қуана қарсы алды. 2021 жылдың 13 шілдесінде Президент Бидя Деви Бхандари Шер Бахадур Деубаны Конституцияның ешбір бабына сілтеме жасамастан, тек соттың бұйрығына бағынып тағайындады. Бұл салдарынан қақтығыс туды, халық Президент Бхандаридің өкілеттіктерін ұмытып, бұрынғы премьер-министр Олиге жақын болғанын айтты. Деуба тағайындалу қағатына сәйкес ант беруден бас тартқаннан кейін, қағаз өзгертіліп, Деубаның 76 (5) бапқа сәйкес премьер-министр қызметіне тағайындалғаны көрсетілді, осылайша Деуба премьер-министр болып бесінші рет тағайындалды. 2021 жылдың 13 шілдесінде Шер Бахадур Деуба Непалдың премьер-министрі қызметіне бесінші рет ант берді. 2022 жылдың желтоқсанында бұрынғы маоистік партизан басшысы Пушпа Камал Дахал, қашанғы Прачанда, 2022 жылғы Непалдың жалпы сайлауынан кейін жаңа премьер-министр болды. 2023 жылдың наурыз айында Непал Конгресінен Рам Чандра Паудел Бидья Деви Бхандариден кейін Непалдың үшінші президенті болып сайланды.

Қазіргі

2022 жылы Парламент (Сансад) екі палатадан тұрады. Өкілдер палатасының (Пратинидхи Сабха) 275 депутаты бар, олар бес жылдық мерзімге бір мандатты сайлау округтерінде сайланады. Ұлттық кеңес (Раштрия Сабха) 59 депутаттан тұрады, олардың 8-і әр штаттан, ал қалған 3-і үкіметке қарасты жекеменшік сектордан тағайындалады.

Сот тармағы

Сот жүйесі Жоғарғы Соттан (सर्बोच्च अदालत), апелляциялық соттардан және түрлі аудандық соттардан құралған. Жоғарғы соттың Бас судьясы Конституциялық кеңестің ұсынысы бойынша монарх тағайындады; ал қалған судьялар Сот кеңесінің ұсынысы бойынша монарх тағайындады. Непалдың сот жүйесі заң бойынша атқарушы және заң шығару билігінен бөлек және саяси ықпалдан тәуелсіздік танытуға ұмтылып келеді. Конституцияға сәйкес сот жүйесі сот арқылы тексеру құқығына ие.

Федералды үкімет

Атқарушы билікті премьер-министр басқарады, ал президент мемлекет басшысы болып қалады. Непалдың қазіргі Конституциясына сәйкес, Непалда атқарушы премьер-министр лауазымы қарастырылған. Президенттің рөлі көбінесе рәсімдік сипатта болады, себебі үкіметтің жұмысын Парламент тағайындаған Премьер-Министр толыққанды жүзеге асырады.

Облыстық үкімет

Непал Конституциясына сәйкес, Непалда 7 провинция бар, олардың әрқайсысының өз провинциялық үкіметі мен жиналысы бар.

Қалалық/жергілікті билік

Непал Конституциясына сәйкес, 753 жергілікті деңгей, ауылдық муниципалитеттер мен муниципалитеттер бар, олар тиісінше ауылдық атқару комитеті және қалалық атқару комитеті деп аталады. Аудандық жиналысты Аудандық үйлестіру комитеті басқарады.