Кіріспе
Атланта, Джорджия, АҚШ қаласында өткен көптеген параспорттық іс-шара.
1996 жылғы Паралимпиада ойындары 16-25 тамыз аралығында Атланта, Джорджия, АҚШ-та өтті. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарының демеушілігін алған тұңғыш Паралимпиада болды және оның бюджеті 81 миллион АҚШ долларын құрады. Ақыл-ой жетіспеушілігі бар спортшылар үшін Халықаралық спорт федерациясының өкілдеріне толыққанды медаль беру алғаш рет осы Паралимпиада ойындарында жүзеге асты.
Сауда тарихы
Атлантадағы Reporters and Newspapers веб-сайтына берген сұхбатында Ұйымдастыру комитетінің бас директоры, мүгедектер құқығын қорғаушы адвокат Эндрю Флеминг әлемге әйгілі Шепард орталығын құрған Алана Шепардтың еңбегіне алғыс айтты. 1992 жылдың наурызына дейін 1996 жылғы жазғы Паралимпиаданың Атлантада өтетініне кепілдік берілмеді, себебі бұл шара бастапқы жоспардың бөлігі болмағандықтан, Паралимпиада ойындары Олимпиада ойындарының жабылу салтанатынан екі аптадан кейін өткізілуі мүмкін емес еді. Екі ұйымдастыру комитетінің байланыссыз әрекеттерінен, Атлантада қауіпсіздігін қамтамасыз етуден бұрын, Паралимпиада жарнамалана бастады, оның визуалды сәйкестігі ашылып, халықаралық жарнама науқаны қолға алынды. Бұл мәселе әртүрлі себептерден туындады: Олимпиада ойындарын ұйымдастыру комитетінің (AOCOG) ұйымсыздығы немесе жоспарлау мен басқаруға қатысты барлық салаларды тәуекелге ұшырататын қаржылық мәселелер. 1990 және 1992 жылдар аралығында Шепард отбасы Атлантада Паралимпиада ойындарын өткізуге қызығушылықтың жоқтығын байқады, бұл жергілікті биліктің ғана емес, сонымен қатар Олимпиада демеушілерінің және қалада орналасқан ірі халықаралық корпорациялардың да назарынан тыс қалды. Бұл 1996 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарын қаржыландыру және насихаттау жолына әсер етті, оның сәтті әрекеттері билеттер мен лицензиялық өнімдердің жаппай сатылуына әкеліп, іс-шараның өзіне көмектесер еді. Флеминг тіпті Шепардпен сұхбаттасуда Атланта ойындарды өткізбей қалса, Ұлыбритания жаңа құрылған Халықаралық Паралимпиадалық Комитеттің (ХПК) радарларында болған "Б жоспары" ретінде қарастырылатынын айтты. Флеминг сондай-ақ 1984 жылы Лос-Анджелесте өткен жазғы Олимпиадада қолданылған төмен бюджеттік ұйымдастыру моделі Атланта Олимпиадасында қайталанды деді. Калифорниялық астана жалғыз үміткер болғандықтан, олар 1984 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарын "ұмытып" кеткен, кейіннен ол "соңғы минуттағы ойындар" деп аталды. Ойындар Нью-Йорк және Ұлыбританиядағы Стоук Мандевилл қалаларында бірлесіп өткізілді, ал оның алдыңғылары Сеулмен салыстырғанда, Олимпиададан кейін Паралимпиаданы өткізу үшін кешіктірілген ынтымақтастық келісімдеріне қол қойды. Оның айтуынша, Барселонаның "екі шараны бір ұйымдастыру комитетінің басшылығымен" өткізу туралы шешімі американдық ұйымдастырушыларға қиындық туғызды, өйткені 1987 жылдың басында қабылданған бұл шешім оларға қысымды арттырды, себебі бұл екі шараны бірге өткізу тарихында алғашқы рет болды. 1990 жылы Атланта 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын өткізу құқығын жеңіп алған кезде, ол және Шепард отбасының анасы Паралимпиадаға өтінім беру жобасын әзірлеу және ұсыну үшін қиын міндетке белсенді кірісті, бұл жобаны аяқтауға бір жарым жыл уақыт кетті. Флеминг Олимпиада ұйымдастырушылары Олимпиададан жарты апта өткен соң Паралимпиаданы өткізуге күмәнданып, олармен ешқандай байланысқа түскімсігенін мәлімдеді. Осылайша, жоспарланған 80 миллион АҚШ долларына жуық бюджеттің толық көлемін жинау қиынға соқты, себебі Паралимпиаданың қаржыландыру көзі болмады, сондай-ақ медиа құқықтары да сатылмады. Флеминг бұрын жүргізілген нарықтық зерттеуде қала тұрғындарының тек 2%-ы ғана Паралимпиада ойындары туралы білетінін, ал Атланта жастар ойындары туралы 4% білетінін еске салды, және уақыт өте келе қызыл дабыл соғылды. Бұл жағдай 1991 жылы жария болғанда, Олимпиада ұйымдастырушылары арасында ішкі шиеленістерге себеп болды. Олар беделін бұдан әрі жоғалтпау үшін Атланта Олимпиадалық ұйымдастыру комитеті ақшалай көмек берді және Паралимпиада ойындарын ұйымдастыруға кейбір аймақтарда сыпайы түрде көмектесуді шешті. Осы қиын жағдайдан кейін Шепард орталығының негізін қалаушы Алана Шепард 1996 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарының Атлантада өтуін қамтамасыз ету үшін батыл күреске шықты. ХПК өтінішті қабылдағаннан кейін, ол ірі компанияларды демеушілер ретінде тарту және іс-шараға көбірек назар аудару үшін агрессивті стратегия жасады. Сол кездегі баспасөз хабарламаларына сәйкес, жағдай соншалықты күрделі болды, алғашқы айларда Паралимпиада ұйымдастыру комитеті орталықтағы шағын жертөледе жұмыс істей бастады, себебі олардың коммерциялық кеңселерді жалға алуға ақшасы болмады. 1990 жылдың соңында Бельгияға жіберілген соңғы құжаттар мен ұсыныстардан кейін және келесі жылы жасалған кейбір бейресми келісімдерден кейін, Шепард орталығы комитеті 1,5 жыл ішінде өз ұсынысын әзірлеуге және 1992 жылғы қысқы Паралимпиадада Францияның Тинь қаласында ресми түрде ұсынуға тиіс болды.
Жарыстың басқа түрі
Көп ұзамай, ХПК Атлантаның азаматтық қоғам ұсынған Паралимпиаданы қабылдау туралы шешімін жариялады. Осымен бірге, тағы бір күрес басталды, бұл бәсеке ең қиыны саналды, себебі ұйымдастыру комитеті корпоративтік және ірі демеушілерді тартуға тиіс болды. Сауда-саттық кезеңінде Microsoft, Coca-Cola, CNN және Home Depot сияқты компаниялар бастапқыда демеушілік үлесін сатып алуға келісім берген еді. Бірақ АҚШ Олимпиада комитетінің (USOC) басшылары осы уәделерді білген соң, «Атланта-1996 жазғы Олимпиада ойындары» брендіне әсер ететін кез келген нәрсеге алаңдады және Паралимпиада ойындарына қатысты ынтымақтастыққа бөгет қойды. USOC АҚШ Паралимпиада комитетінің (USPC) кез келген әрекеті USOC бренді мен оның мүдделі тараптарына әсер ететінін түсінді. USOC Паралимпиада ойындарының талисманы – феникс Блейздік құқығын қорғау үшін АҚШ Әділет министрлігіне қарсы сотқа жүгінді. Флеминг сондай-ақ, бұл тұзақ өте жақсы жұмыс істегенін және олар тек Олимпиадаға демеушілік берген корпоративтік демеушілерге жүгінуге міндетті болғанын айтты. Егер Олимпиада демеушісі бас тартса, Паралимпиада ұйымдастырушылары тек шығып қалған компанияның рұқсатымен ғана оның бәсекелесіне жүгіне алатын еді. Мысал ретінде Флеминг McDonald's демеушілік квотасын сатып алудан немесе жеткізушілермен серіктестікке келіспегенін, ал Паралимпиадаға тамақтандыру қызметін ұсыну үшін тікелей бәсекелес компания келісімшартқа қол қою үшін шығып қалған компаниядан рұқсат алуға тиіс еді. «Олар Chick-fil-A-ға ұсыныс жасауына рұқсат бермейтін еді, тіпті оның бас директорының бірі Дэн Кэти ұйымдастыру комитетінде орын алғанмен де», - деді ол. Алана Шепард өзін және Паралимпиада ұйымдастыру комитетін шабуылға ұшыратқанын түсінген соң, жеке тәуекелге барып, бұрынғы барлық келісімшарттарды бір жақты түрде бұзды және баспасөз конференциясында «Күнәлі алты» деп аталатын тізімді жариялады, тізімдегі есімдерді өзі қолмен жазған еді. Бұл лақапты McDonald's-пен қатар тағы бес Олимпиада демеушісі Паралимпиадаға келісімшартқа қол қоймағандықтан және тікелей бәсекелестерімен келіссөздерді тоқтатқандықтан берді. Тізімде мына есімдер бар еді: Anheuser Busch, Visa, Bausch and Lomb, John Hancock Financial және Sara Lee. «Мен бұл тізімді әмиянда сақтаймын», - деді Шепард сол кездегі тілшіге. Соңғы сұхбаттарында Шепард осы жағдай мен келісім туралы көп нәрсе айтудан бас тартты. «Мен қазір дұрыс жолмен келе жатырмын, бұрынғыны қазбаймын», - деді ол, бірақ «Олар жеңілді. Біз жеңіске жеттік», - деп қосты. Ол сондай-ақ 1992 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына және 1992 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарына қатысты. Тағдырдың ықпалымен, ол Халықаралық Олимпиада комитетінің сол кездегі президенті Хуан Антонио Самаранчпен бірге отырды және бейресми әңгімеде: «Білесіз бе, екі түрлі комитет бір орында екі түрлі іс-шара өткізуі қаншалықты абсурд», - деді. «Олар түсінбеді, олар қорқып қалды», - деді ол Олимпиада шенеуніктерінің Паралимпиадаға деген көзқарасы туралы. «Олар бұл қаланың мүмкіндіктерін арттыруға көмектесетінін түсінбеді». 1996 жылғы Атлантадағы жазғы Паралимпиада ойындарының бюджеттік қиындықтары ХОК-ты олардың басқаруына қатысты кейбір өзгерістерді қарастыруға мәжбүр етті. 1993 жылы өткен алғашқы шарада ХОК және ХПК стратегиялық серіктестік туралы бірлескен хаттамаға қол қойды және олар 2002 жылғы қысқы және 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қызығушылық танытқан қалаларға жіберілетін бағалау сауалнамаларына Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындарға қатысты мәселелерді қосуға міндеттенді. Кейде, тағы бір американ қаласы – Солт-Лейк-Сити 2002 жылғы қысқы Олимпиада ойындарын қабылдады. Атлантадан өзгеше, олар 2002 жылғы қысқы Паралимпиада ойындарын өткізуге жауапкершілікті өз мойнына алды. 2004 жылғы Ойындарға қатысуға өтініш берген 11 қаланың 6-сы бірлескен басқару моделін таңдады. Бес жылдан кейін, 1998 жылғы қысқы Паралимпиада мен 2000 жылғы жазғы Паралимпиаданың үлкен және беспрецеденттік табысынан кейін, 2001 жылы Олимпиадалық хартаға өзгерістер енгізілгеннен кейін Халықаралық Паралимпиада комитеті Халықаралық Олимпиада комитетінің тиімді серіктесіне айналды және оның президенті ХОК-тің міндетті мүшесі болды. Осыған байланысты «Бір қала, екі іс-шара» деп аталатын ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды және содан бері бір қала мен бір ұйымдастыру комитеті бір жылғы Олимпиада ойындары мен Паралимпиада ойындарына жауапты болды, және бұл тұжырым 2008 жылғы жазғы Олимпиаданы қабылдау процесіне Пекиннің жеңісіне әкелді.
abruptly broken unilaterally all previously signed contracts, taking the personal risk on this issue and through a press conference and released a list she dubbed the "Sinful Six", as their name were handwritten by her on a piece of paper. This nicknames was given, because along with McDonald's another five Olympic Sponsors did not signed a contract to the Paralympics and blocked eventual negotiations with their direct competitors. On this list were this names: Anheuser Busch, Visa, Bausch and Lomb, John Hancock Financial and Sara Lee. "I keep the list in my wallet," Shepherd told a reporter at the time. In recent interviews, Shepherd declines to say much about this situation and the deal. "I'm taking the high road now I'm not digging it up," she said, but added, "They were the losers. We were the winners." She also attended the 1992 Summer Olympics and the 1992 Summer Paralympics in Barcelona, Spain, and in a stroke of fate happened to have Juan Antonio Samaranch, the then president of the International Olympic Committee, sitting next to her and in an informal talking she said. "You know, it's crazy to have two different committees holding events at the same places," she recalled. "They didn't understand it, they were scared of it," she said of Olympics officials' attitude toward the Paralympics. "It was something they didn't understand would help the city become more accessible." The Atlanta 1996 Summer Paralympic Games budget troubles, led to the IOC to take and study some changes on their management. In the first action held in 1993,IOC and IPC signed a joint protocol of strategic partnership and they undertook to include topics related to the Olympic and Paralympic Games in the evaluation questionnaires that would be sent to the cities interested in the 2002 Winter Olympics and the 2004 Summer Olympics. Occasionally, another American city Salt Lake City would be elected to host the 2002 Winter Olympics. In a different way that held in Atlanta, as they assumed the responsibility to host the 2002 Winter Paralympics if they won. While of the 11 cities applying for the 2004 Games, 6 had also chosen the joint management model. Five years later, and after the large and unprecedented success of the 1998 Winter Paralympics and the 2000 Summer Paralympics in 2001, after a change at the Olympic Charter, the International Paralympic Committee became an effective collaborator of the International Olympic Committee, and its president became a compulsory member of the IOC. With that, a cooperation agreement was signed informally called "One city, two events" and from then on, the same city and the same Organizing Committee would be responsible for the Olympic Games and the Paralympic Games of the same year, and this concept started to be used during the process that led Beijing to win the process to host the 2008 Summer Olympics.
Ойындардағы оқиғалар
Сонымен қатар екі комитет арасында ұйымдастыру және қаржыландыру мәселелері де туындады. Паралимпиадалық спортшылар Олимпиада ауылына келгенде, тағы да бірқатар қиындықтар мен проблемалар тіркелді. Олар Олимпиадалық ауылға тіркелген алғашқы делегациялардың бөлмелерінің күйі, тамақпен қамтамасыз ету және, әсіресе, ауыл мен жарыс алаңдары арасындағы логистика – қашықтық пен қолжетімділік жайлы наразылықтарын жариялады. Бұл 5-16 тамыз аралығында өткен “өткінші кезең” деп аталған кезеңде тіркелген алғашқы мәселелер емес еді. Ойындарды жамылған бірнеше БАҚ Олимпиада ойындарын ұйымдастыру комитетінің ауыл қызметтеріне немқұрайлы қарағанын айыптап, бұл жағдай екі тарап арасындағы көптеген келісімшарттардың бұзылуынан туындауы мүмкін деген күдік тудырды. Бұл келісімге ортақ пайдаланылатын нысандардың инфрақұрылымы, оларды тазалау және күтімі де кірді, осылайша APOC олардың жұмысын өз қолына ала алатын болды. Спортшылар өздерінің жатақханаларына кіре бастағанда, спортшылар мен қатысушы делегациялар бірнеше электрондық құрылғылар мен розеткалардың бұзылғанын, жиһаздың жоғалып кеткенін байқады, бұл ауылдың тұрғын бөлігін толық дерлік шатаққа салды. Сынның күші соншалықты болды, ACOG жағдайға қатысты ресми түрде жоққа шығарды, кейбір делегациялар жоспарланғаннан екі күн бұрын Атлантаға келгенін мәлімдеді. Олимпиада ойындарында болғандай, логистика мен қолжетімділік мәселелері де күрделі болды, себебі жарыстар Метро Атлантаның барлық айманына шашырап орналасқан 17 нысанда өтті, олардың тек 3-і ғана ауылға жақын болды, ал тағы 6-сы Паралимпиада үшін эксклюзивті нысандар болып, Олимпиада ойындары кезінде жаттығу орталықтары ретінде қызмет еткен Джорджия университетінің құрамына кіретін мекемелерде орналасқан еді, өйткені бастапқы қол қойылған келісімшарт жарыс алаңдарын бөлісу туралы болған. Тағы бір ұятты жағдай – APOC-тің зиякерлік мүмкіндігі шектеулі спортшылармен қарым-қатынасы болды. Жазғы Паралимпиада тарихында осындай мүмкіндігі шектеулі спортшылар алғаш рет спорт бағдарламасына енгізілді. Оларды қосу туралы шешім кеш қабылданғандықтан (1995 жылы), Ойындардың ресми жарнамалық және насибдау материалдарында олар туралы ешқандай ақпарат болған жоқ. Тіпті олар ашылу салтанатында да, алғашқы күндері өткізілген жарыстарда да ресми түрде аталмады. Тіпті Бернард Атос, сол кезде зиякерлік мүмкіндігі шектеулі жандар үшін халықаралық спорт қауымдастығының (INAS FHM) президенті болған, жасаған ресми шағымдар APOC-тің назарына ілікпеді. Олардың шағымдары естілмей қалды, бірақ Ойындарды жамылған журналистердің құлағына жетіп, жарияланды. Бұл мәселе жергілікті және халықаралық газеттерде жарияланғаннан кейін ғана шешілді. Содан кейін APOC баспасөз хабарламасы арқылы жағдайдың қасақана болмағанын мәлімдеді. Атланта тарихы орталығы жүргізген сауалнамаға сәйкес, бұл жобаның дамуы туралы жазылған материалдар өте аз. Дегенмен, Copeland Design визуалды стильді жасауға да жауапты болды. Бұл құжаттарда “Жоғарлап Көтерілетін Жалын” деген түсінік түсіндірілген және Феникс Блейз талсманымен бірге Ойындардың ұраны – “Адам Рухының Жеңісі” деп аталатын ұранмен байланыстырылған.
Талисман
1996 жылы Атлантада өткен Паралимпиада ойындарының талисманы Блейз болды. Блейзді Атлантадағы Irvin Productions компаниясының Тревор Стоун Ирвин жасаған. Блейз – күлден қайта тіріліп, жаңа өмірге ие болатын мифтік құс – Феникс. Феникс грек-рим, египет, араб, қытай, орыс және американдық жергілікті халықтардың фольклорында кездеседі және әрқашан күш, көрегендік, шабыт және тіршілікке жаңаша қадам басуды символдайды. Феникс 1996 жылғы Атланта Паралимпиадасының және кейіннен Олимпиаданың тікелей мұрасы болған BlazeSports America коммерциялық емес ұйымының тамаша талисманы болды. Феникс Атлантаның Американдық Азамат соғысының салдарынан қирағаннан кейін қайта жаралуының ұзақ жылдардан бергі символы болып табылады. Бірақ ең бастысы, ол – дене мүмкіндігі шектеулі жастар мен ересектердің толыққанды және жемісті өмірге қол жеткізуге бағытталған ерік-жігерінің, табандылығының және нық қадамдарының бейнесі. Блейз жарқын түстерімен, биіктігімен және кең қанаттарымен мүгедек спортшылардың фокус-тобы анықтаған қасиеттерді көрсетеді, олар спортты демалыс және бәсекелестік ретінде қабылдаған дене мүмкіндігі шектеулі адамдардың табысқа жетуге ұмтылысын ең жақсы бейнелейтініне сенді. Бүгінде Блейз – Америкадағы мүгедектер спортының ең танымал символы.
Спорт
Ойындарда жиырма спорт түрінен, оның ішінде үш көрсету спортынан 508 шара өткізілді.