Кіріспе

Эквадордың 43-ші президенті (2003–2005)

Лусио Эдвин Гутьеррес Борбуа (23 наурыз 1957 жылы туған) 2003 жылдың 15 қаңтарынан 2005 жылдың 20 сәуіріне дейін Эквадордың 43-ші президенті қызметін атқарды.

Ерте өмір

Лусио Гутьеррес, толық аты-жөні Лусио Эдвин Гутьеррес Борбуа, (23 наурыз 1957 жылы, Кито, Эквадорда туған), Эквадор армиясының полковнигі және Эквадор президенті (2003–05 жылдары). Гутьеррес Амазонка бассейніндегі Тена қаласында өсті. Ол саяхатшы сатушының ұлы болды және 15 жасқа келгенге дейін Тенадағы бастауыш және орта мектепте оқыды, содан кейін Китодағы әскери колледжге ауысты. Гутьеррес Армия политехникалық мектебін азаматтық инженер мамандығы бойынша бітірді, академиялық және спорттық жетістіктері үшін марапатталды. Кейін Бразилия мен АҚШ-та оқыды. Гутьеррес әскер қатарында қадам-қадаммен жоғарылады. 1990–1992 жылдары Никарагуадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылау миссиясында қызмет етті. Жас кезінде ол саясатқа көп қызығушылық танытпады, бірақ 1990-шы жылдары Эквадор халқының жемқорлық пен кедейлікке наразы болуына ортақтасты. 1997 жылы президент Абдала Букарам Ортистің көмекшісі ретінде президент сарайының сыртындағы халыққа күш қолдану туралы бұйрықты орындаудан бас тартты. Букарам сарайдан қашып кетті және кейін Ұлттық конгресс оны қызметінен шеттетуге шешім қабылдады. 1999 жылы Гутьеррес үкіметтің әрекеттеріне бірнеше рет күмән келтірді және желтоқсан айында өткен ресми шарада президент Жәміл Махуад Виттің қолымен амандасудан түңгіштік танытты.

Әскери мансап

Гутьеррес 1957 жылғы 23 наурызда Кито қаласында дүниеге келген. Ол азаматтық инженерия, әкімшілік және дене шынықтыру салаларында білім алған болса да, Эквадор армиясында қызмет етіп, үкіметке қарсы төңкеріске қатысу алдында полковник шеніне дейін көтерілді. 2000 жылдың қаңтар айында мыңдаған андтық үндістер Кито қаласында үкіметтегі сыбайлас жемқорлыққа және экономикалық саясатқа наразылық білдіру үшін жиналды. Гутьерреске демонстрацияларды таратуға бұйрық берілді, бірақ ол наразылық білдірушілерге тамақтандыруға көмектесіп, оларға елдің конгресс ғимаратын басып алуға рұқсат берді. Содан кейін ол үнді басшысы Антонио Варгас және судья Карлос Сольорзаномен бірге «ұлттық құтқару үкіметін» жариялады. Төңкеріс ұзаққа созылмады, бұрынғы үкімет қайта билікке келді, бірақ оның беделінен айырылған бұрынғы президенттің орнына жаңа президент келді. Гутьеррес және төңкерісті қолдаған басқа да адамдар алты айға түрмеге қамалып, армиядан қуылды. Латын Америкасының көптеген әскери саясаткерлері сияқты, Гутьеррес саяси және әлеуметтік дүрбелең кезеңінде алғаш рет қоғамдық сахнаға шықты. 2000 жылы Жамил Махуад үкіметі АҚШ долларын ұлттық валюта ретінде қабылдауға шешім қабылдағанда, эквадорлықтардың жергілікті және кедей топтары масштабты наразылық акцияларын ұйымдастырды. Гутьеррес наразылық білдірушілерді басу туралы үкіметтің бұйрығына бағынбай, әріптестерімен және әскерлерімен бірге президент Махуадты құлату қозғалысына қосылды. Бірнеше күннен кейін Эквадор Конгресі президентті қызметтен шеттетуге шешім қабылдады, ал вице-президент президенттік лауазымды иеленді.

Саяси өрлеу

Гутьеррес 2000 жылы Эквадордағы төңкеріс кезінде ұлттық назарға түсті. Бұл төңкеріс президент Джамиль Махуадты үш сағатқа биліктен уақытша шеттетуге және Китода мыңдаған Эквадордың жергілікті тұрғындары ұйымдастырған наразылықтардан кейін оны қызметтен кетуге мәжбүр етті. Наразылықтар Махуад үкіметінің неолибералды экономикалық саясатын, әсіресе долларға көшу жоспарларын сынады. Көтерілісшілерді таратуға бұйрық берудің орнына, полковник Гутьеррес пен әскер жақтан қалып, оларға ұлттық парламентті басып алуға рұқсат берді. АҚШ-тың қысымымен және жергілікті қозғалыстың қолдауы болмағандықтан, хунта генерал Карлос Мендоса тарапынан таратылды, ал Конгресс сол кездегі вице-президент Густаво Нобоаны елдің президенті етіп тағайындады. Қарулы күштер Гутьерресті алты айға түрмеге қамады, бірақ ол босатылып, тікелей қатысушы болғанына қарамастан қылмыстық жауапкершілікке тартылмады. 2000 жылғы төңкеріске дейін Гутьеррес бұрынғы президенттер Абдала Букарам мен Фабиан Аларконның жеке көмекшісі болды. Ол 1997 жылдың ақпан айында Букарамды құлатуға себеп болған демонстрациялар кезінде Каронделет сарайын қорғауға берілген бұйрыққа бағынбағанын, соның салдарынан Букарамға басқа амал қалмағанын мәлімдеді.

Төрағалық (2003-2005 жж.)

Гутьеррес 2002 жылы 2000 жылғы наразылық күнінің атымен аталатын 21 қаңтар патриоттық қоғам партиясының (PSP) және Пачакутик қозғалысының кандидат ретінде, жемқорлыққа қарсы күрес және неолибералдық экономикалық реформаларды кері қайтару платформасымен президенттік сайлауға қатысты. Ол Эквадордағы банан магнаты және ең бай адам Альваро Нобоаны екінші турда 55% дауыспен жеңіп алды. Бұл сайлауға солшыл және үндістер қозғалысының партиялары – Демократиялық халық қозғалысы (Movimiento Popular Democratico/MPD) және Пачакутик қатысты. Гутьеррес Американың еркін сауда аймағын (FTAA) қолдап, экономикалық мәселелерде жағдайды сақтап, көптеген жақтастарын наразылыққа түсірді. Үш айлық үкіметтен кейін Гутьеррес солшыл партиялармен одағын үзді және Социал-христиандық партиямен (Partido Social Cristiano/PSC) келісімге келді, бұл оның алдыңғыларының экономикалық саясатын жалғастырып, АҚШ-пен байланысын күшейтті. Үкіметке жемқорлық және туыстық қатынас туралы жиі айыптаулар тағылды. Екі жылдан кейін Гутьеррес ПШК-мен келісімді бұзып, үкіметті саяси тұрғыдан одан әрі әлсіретті. 2004 жылдың қараша айында оның бұрынғы солшыл жақтастары консервативті ПШК-мен бірігіп, оны түрлі айыптаулар бойынша қызметтен шеттетуге тырысты. ПШК Гутьерресті 2004 жылғы сайлауда PSP кандидаттарының пайдасына қаражат, ресурстар мен мемлекеттік мүлікті пайдаланғаны үшін айыптады, ал Демократиялық солшыл (Эквадор) (Izquierda Democrática/ID), MPD және Пачакутик халықты сот ғимараттарын өртеп жіберуге итермелегені үшін мемлекет қауіпсіздігіне қауіп келтіргені үшін айыптады. Екі заң шығарушы партиялық тәртіпті бұзғандықтан, қызметтен шеттету процесі сәтсіз аяқталды және іс-қимылды жалғастыру үшін қажетті көпшілік дауыс (51) жиналмады. 2004 жылдың желтоқсанында Гутьеррес Жоғарғы Соттың ПШК-ның пайдасына бейтараптық танытқанын мәлімдеді. Оның саяси партиясы PSP, Альваро Нобоаның Ұлттық әрекетті жаңарту партиясымен (Partido Renovador Institucional de Acción Nacional/PRIAN), Эквадордың Ролдосист партиясымен (Partido Roldosista Ecuatoriano/PRE) Абдалла Букараммен, тәуелсіздермен және MPD бірге Конгресте көпшілік шешім арқылы Жоғарғы Сотты қайта ұйымдастыруға дауыс берді. Оның қарсыластары Конституция сот саласына дербестік береді және Конгреске судьяларды тағайындау немесе қызметтен шеттету арқылы сот жүйесіне араласуға рұқсат бермейді деп мәлімдеді. Сот төрешілері PRE, PRIAN және PSP саяси партияларының одақтастарымен ауыстырылды, бұл бұрынғы президент Абдалла Букарамға қатысты қылмыстық істерді тоқтату мақсатымен жасалды. Ол президенттік кезінде жасаған бірнеше жемқорлық әрекеттері үшін кінәлі деп танылды, нәтижесінде ол 1997 жылдан 2005 жылдың сәуір айына дейін Панамаға жер аударылды.

Дағдарыс

2005 жылдың 15 сәуірінде саяси дағдарыс күшейіп, Кито қаласында үкіметке қарсы наразылықтар өршіген кезде президент Гутьеррес Китода төтенше жағдай жариялады және жаңа тағайындалған Жоғарғы Сотты таратып жіберді. Бұл әрекет көптеген қайшылықтарға әкеп соқты және сарапшылар тарапынан диктаторлық акті деп бағаланды. Төтенше жағдай 16 сәуірде күшін жойды, себебі азаматтар мен армияның генерал Агуасы оны орындаудан бас тартты. Эквадор Конгресі Жоғарғы Сотты қызметтен босату туралы шешімді ратификациялау үшін сессия өткізуі күтілуде. 2005 жылдың 20 сәуірінде, бір апта бойы үзіліссіз жалғасқан жаппай наразылықтардан кейін, Эквадор Конгресі (оппозициялық делегаттар ғана қатысқан, CIESPAL ғимаратындағы арнайы отырыста) Гутьеррес конституциялық міндеттерін орындаудан бас тартқанын негізге ала отырып, 60 дауысқа 2 дауыспен (38 депутат, оның ішінде PRE/PRIAN/PSP депутаттарының көп бөлігі дауысқа қатыспады) Гутьерресті қызметтен босатып, вице-президент Альфредо Паласио Гонсалесті президенттік лауазымға тағайындады. Сонымен қатар, Эквадордың Бірлескен Қарулы Күштерінің Командалық құрамы (Comando Conjunto de las Fuerzas Armadas) Гутьерреске қолдауын кері тартып алғанын жариялады, осыған байланысты ол президенттік сарайды тікұшақпен тастап кетуге мәжбүр болды. Ол Китоның солтүстігіндегі Бразилия елшісінің резиденциясында саяси пана сұрады. Гутьеррес Квито халықаралық әуежайынан ұшақпен қаладан кетуге тырысқанда, әуежай қауіпсіздігін бұзып, ұшу-қону жолағын жапқан жүздеген наразылықшылардың кедергісіне тап болды.

Қабылдау рейтингі

Гутьеррес президенттік қызметін 64% мақұлдаумен бастады. CEDATOS сауалнамасы бойынша, Гутьеррес 32% мақұлдаумен қызметтен кетті.

Төрайымнан кейінгі кезең

Бразилия Гутьерреске пана ұсынды және бұрынғы президентті Эквадордан әуе көлігімен шығарып жіберді. Ол 2005 жылдың 24 сәуірінде Рио-Бранко арқылы келді. Гутьеррес панадан бас тартып, Перу мен АҚШ-қа кетті. Қыркүйек айында ол Колумбиядан саяси пана сұрап бағатыны хабарланды. Бұл ұсыныс 4 қазанда жасалды, бірақ Гутьеррес оны 13 қазанда қабылдамады. Содан кейін 15 қазанда ол өз еркімен Эквадорға оралып, "үкімет билігін қайтару үшін барлық заңды және конституциялық құралдарды пайдалануға" уәде берді. Ол Мантадағы Элой Альфаро халықаралық әуежайында ағасы Гилмар Гутьеррес, оның серігі Фаусто Кобо және бірнеше жақтастарымен бірге SARPA компаниясының жалдама ұшағымен келгеннен кейін тұтқындалды. Ол Эквадор Республикасының заңды президенті екенін халықаралық БАҚ-қа қайта-қайта жариялап, Эквадордың ішкі қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге тырысқандығы айыбымен Китодағы түрмеге жеткізіліп, ең қауіпті камераға қамалды. 2006 жылдың 3 наурызында Эквадордағы судья Гутьерреске қарсы айыптауды жоққа шығарды. Гутьеррес пен PSC арасында белгілі бір саяси келісім жасалды. Гутьеррес пен PSP депутаттары елдің Конституциялық сотын бақылау үшін көпшілік дауысқа ие болу мақсатымен PSC-ге қосылды. Бостандыққа шыққан соң Гутьеррес эквадорлықтардың қолдауы үшін алғыс айтып, қазан айындағы президенттік сайлауда қатысып, жеңіске жететінін уәде берді. 2006 жылдың 15 қазанында Гилмар Гутьеррес басқаратын PSP экономикалық қиындыққа тап болған, жерсіз шаруалар мен үнді халқының қолдауымен ұлттық сайлауда 17% дауыс алып, үшінші орынға ие болды. 2009 жылғы президенттік сайлауда Лусио Гутьеррес PSP туы астында Эквадор президенті лауазымына кандидат болды. 26 сәуірде өткен президенттік сайлауда ол 26,8% дауыспен екінші орынды иеленді, Рафаэль Корреадан жеңілді. Лусио Гутьеррес сайлаудың бұрмаланғанын мәлімдеді, тіпті сайлау күніне дейін жүргізілген барлық сауалнамалар Рафаэль Корреаға үлкен артықшылық берген, тіпті Еуропалық Одақтың халықаралық байқаушылары сайлау процесінің толық ашықтығын жариялаған болатын. Ол 2021 жылы президенттік сайлауға тағы да қатысып, 1,8% дауыс жинады.

Сайлаудан кейінгі кезең

Лусио Гутьерресті қолдаушылардың көбісі оның туған жері – Амазония аймағында. Оның саяси партиясы осы шалғайдағы аймақтардың тұрғындарының қолдауын алу үшін осы байланысты пайдаланды. Гутьеррес президент Рафаэль Корреаның кабинетіне паралель кабинет құратынын мәлімдеді, осылайша "егер халық оған мүмкіндік берсе, оның тәжірибелі кабинеті болады" деді.

Төңкеріске ұмтылу

Ол 2010 жылы Корреаға қарсы полиция көтерілісін ұйымдастырды деген күдікпен айдалады. Ол Америкааралық қорғаныс колледжінде (оның түлегі) өткен шараға қатысу үшін Вашингтонға, содан кейін ХХІ ғасырдың социализмі тақырыбындағы конференцияға қатысу үшін Майамиге барғанын, ал соңында Бразилия президенттік сайлауында бақылаушы ретінде жұмыс істегенін айтып, бұл айыптамаларды жоққа шығарды. Ол оқиғаның мүлдем жасалма екенін мәлімдеді. Корреаның 2013 жылы құрған арнайы комиссиясы оқиғаны терген барысында, ол және оның партиясы, қашқан Исаиас ағайындылары (1998-2000 жылдардағы банк дағдарысы кезінде қашып, Майамиде тұрып жатқан Филанбанконың бұрынғы иелері), бұрынғы барлау қызметінің басшысы Марио Пазминьо (Корреа ЦРУ-мен байланыста болды және 2008 жылы Эквадор аумағына жасалған Колумбия шабуылына қатысқан, нәтижесінде FARC жетекшісі Рауль Рейес қаза тапты және аймақтық дағдарыс туды) және басқаларымен бірге құлық жасады деген қорытындыға келді.