Кіріспе

Экваториалдық Гвинеяның 1-ші президенті (1968–1979)

Франсиско Макиас Нгуэма (туған Mez m Ngueme, кейіннен Masie Nguema Biyogo Ñegue Ndong деп аталды; 1 қаңтар 1924 – 29 қыркүйек 1979), көбінесе Макиас деп аталады, Экваториалдық Гвинеяның тәуелсіздік алған 1968 жылдан бастап 1979 жылы құлатқанға дейін елдің бірінші президенті болды. Ол тарихтағы ең қатыгез диктаторлардың бірі ретінде кеңінен еске алынады. Фанг халқының мүшесі Макиас 1968 жылы жақын арада тәуелсіздікке ие болатын елдің тұңғыш президенті болып сайланғанға дейін испан отаршылдығы тұсында көптеген лауазымдарды атқарды. Билікке келген соң, ол жеке басына табынушылықты орнатып, өз бірегей ұлттық жұмысшы партиясы (PUNT) басқаратын бір партиялық мемлекет құрды және 1972 жылы өзін өмір бойына президент деп жариялады, бұл мәселе келесі жылы референдум арқылы бекітілді. Оның диктатурасының ауыр адам құқықтарын бұзуы мен экономикалық басқарудың нәтижесінде ондаған мың адам қудалаудан қашу үшін елден қашып кетті. Осының салдарынан Экваториалдық Гвинея халықаралық жайында "Африканың Дахау" деп аталды. Оның билігі де зиялы қауым мен білімді топтар оның қудалауының басты нысаны болғандықтан, маңызды миграцияға алып келді. 1979 жылы ол өзінің жүрегіндегі інісі Теодоро Обианг Нгуэма Мбасого жасаған төңкеріс салдарынан құлатты және содан кейін сотталып, өлім жазасына кесілді. Әртүрлі дереккөздерге сәйкес, оның режимі кезінде елде тұратын шамамен 200 000-300 000 адамның арасында 20 000-дан 80 000-ға дейін адам өлтірілді, ал ондаған мыңдары елден қашып кетті. Өкіметінің зорлыққа толы, болжауға келмейтін және зиялылыққа қарсы сипаты үшін ол Пол Потпен салыстырылды. Месм Нгуэме ретінде Испан Гвинеясының Нзаньягонгында, ата-анасы бүгінгі Габонның Волеу Нтем провинциясынан, испандық отаршылдық гвардиясы әлі орманды аймаққа толық бақылау орнатпаған кезде, кландарымен бірге қуылған жерде дүниеге келді. Ол Фангтың басым этникалық тобының бөлігі болып табылатын Эсканги кланына жатады. Оның отбасы Монгомода қоныстанды, ол сол жерде өсті. Макиас Нгуэма бала кезінде бірнеше рет туберкулезбен ауырып, өмірінің соңына дейін өлімнен қатты қорқып қалды. Ол бастауыш сыныпқа дейін католик мектебінде оқыды. Испандық католик миссионерлері оны шомылдырып берген. Жастық шағында ол кейбір бай испандық қоныс аударушыларға қызметші болып жұмыс істеді, оны көмекші және мойынсұнушы деп сипаттады, бұл оны басқа христиан еместердің мазақ етуіне және жамандыққа ұшыратып, испандарға қатысты кемсінушілік сезімін көрсетті. Журналист Пол Кеньон Макиас Нгуэманы "қауіпті психикалық ауру" деп сипаттады.

Ерте мансап

Макиас Нгуэма 1930 жылдары мемлекеттік қызмет емтиханында үш рет сүре алмады. Дегенмен, ол төртінші рет емтиханды колониялық биліктің көмегімен және жақтастығымен тапсырып, сот аудармашысы болып қызмет етті. 1940 жылдары Батадағы Орман шаруашылығы қызметінде, Рио Бенитоның қоғамдық жұмыстар бөлімінде және Батаның қоғамдық жұмыстар қызметінде жұмыс істеді. Көптеген Эквато-Гвинеялық белсенділерден өзгеше, ол испандықтармен түрмеге қамалған жоқ. Макиас Нгуэма мансабының осы кезеңінде-ақ тұрақсыз мінез-құлық танытты. Мадридте Экваториальдық Гвинеяның болашақ тәуелсіздігін талқылауға арналған конференцияда ол кенеттен "нацистерді ұнамсыз мақтады", Адольф Гитлер африкалықтарды отаршылдықтан құтқаруды көздеген, бірақ "жаңылғандықтан" Еуропаны басып алуға тырысқан деді. Бір сәтте ол өзін "Гитлершіл марксист" деп жариялады. 1964 жылы Макиас Нгуэма өткен жылы құрылған автономиялық кезеңдік үкіметтің премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды.

Ертедегі билік

Билікке келгеннен кейін Макиас Нгуэма бастапқыда Испаниямен орташа саясатты және жақсы қарым-қатынасты сақтады, бірақ бір жыл ішінде оны құлату үшін жоспарлар бар екенін айтып, қоздырғыш, Еуропаға қарсы сөздерді бастады. Оның қарсыласы Бонифасио Онда Эду Габонға қашып кетті. Сонымен қатар, Испания вице-премьері Луис Карреро Бланкомен қарым-қатынас тез нашарлады, жаңа елдің жалғыз екі банкі – Banco Exterior de España және Banco de Crédito – қазынасы бос қалды (демек, лауазымды тұлғаларға жалақы төленбеді), елде әлі де ұлттық банк немесе өз валютасы болған жоқ (сондықтан испан песетасы қолданылуға тиіс болды), ал Испаниямен жасалған келісімдерге сәйкес, тәуелсіздікке дейін аумақ үшін бекітілген екі жылдық бюджеттерді пайдалану қажет еді, бірақ Испания өз міндеттемелерін орындаудан бас тартты. 1969 жылдың наурыз айында Макиас Нгуэма өзінің сыртқы істер министрі және саяси қарсыласы Атанасио Ндонгоны мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптап, өлтірді; Макиас содан кейін Ндонгоның көшеде өлгенін суретке түсіріп, кейін Newsweek тілшісі Джон Барнске көрсетті. Эду да тұтқындалып, Экваториальдық Гвинеяға әкелінді, онда ол және бірнеше басқа жоғары лауазымды шенеуніктер Қара жағажайда өлтірілді. 1969 жылдың 5 наурызында Эду өз-өзіне қол жұмсады деп ресми түрде хабарланды, бірақ Эду қайта оралғаннан кейін көп ұзамай төңкеріс жасауды жоспарлаған деген жалған айыппен жазаға кесілді. Одан бөлек, елдегі испандықтардың барлық қару-жарағын тәркілеуді және олар иеленген барлық мүлікті тастап кетуді бұйырды. Испания үкіметі барлық азаматтарын (шамамен 7500 адам) және барлық азаматтық гвардия күштерін эвакуациялады, ал британ елшісі Эквато-Гвинея астанасы толық хаосқа ұшыраған деді. Осы кезде Макиас Нгуэма өзінің психикалық тұрақсыздығын мойындап, қайтадан көмек сұрады. Президенттікке келгеннен кейін ол Барселонаға құпия сапар жасап, психиатрдан көмек алды. Испаниялық сарапшы Макиас Нгуэмаға қандай кеңес бергені туралы көп мәлімет болмаса да, Кенион президенттің кейінгі дамуын ескере отырып, емдеу сәтсіз болған сияқты деді. Макиас Нгуэма да есірткіге тәуелді болды. 1969 жылғы Рождество қарсаңында ол Малабодағы ұлттық футбол стадионында 186 күдікті диссидентті атты. Ату кезінде күшейткіштерден Мэри Хопкиннің «Those Were the Days» әні ойнатылды. 150 адам атылып немесе асылып өлтірілді, ал қалған 36 адам мойындарына дейін көміліп, келесі бірнеше күнде қызыл құмырсқалар тірідей жеді. 1971 жылы ол бүкіл халықты ағаш мылтықпен күнделікті әскери жаттығуларға баруға мәжбүрледі. 1971 жылдың 7 мамырында Макиас Нгуэма 415-ші жарлыққа қол қойды, ол 1968 жылғы Конституцияның бір бөлігін жойды және оған «үкімет пен институттардың барлық тікелей өкілеттіктерін» берді, соның ішінде бұрын заң шығару және сот органдарының, сондай-ақ министрлер кабинетінің биліктерін берді. 1971 жылдың 18 қазанында 1-заң президентке немесе үкіметке қауіп төндіргендерге өлім жазасын тағайындады. Президентті немесе оның кабинетін қорлау 30 жылға бас бостандығынан айырылуға жазаланды. 1972 жылдың 14 шілдесінде президенттік жарлықпен барлық саяси партиялар Біріккен ұлттық партияға (кейін Біріккен ұлттық жұмысшылар партиясы) біріктірілді, ал Макиас Нгуэма мемлекет пен партияның өмір бойына президенті болды. Испандар оны құлатуды қалайды деп қорқып, Макиас Нгуэма испан шпионын ашқан әркімге лауазымға көтеру және басқа да сыйлықтар ұсынды; бұл қорқыныш пен күдік атмосферасына әкелді, өйткені дұрыс емес кітапқа ие болу немесе дұрыс емес адаммен сөйлесу жазаға, түрмеге қамауға немесе өлімге әкелуі мүмкін. Испанияға қарсы бұрылған Макиас Нгуэма Шығыс блогымен одақтасып, Кеңес Одағының, Кубаның және Солтүстік Кореяның қолдауын алды. Ол кеңестіктерге Экваториальдық Гвинея арқылы Анголадағы MPLA-ға қару-жарақ жеткізуге рұқсат берді, ал Шығыс блогын оған ақша беру үшін шантаж жасау үшін осы одақты тоқтатумен бірнеше рет қорқытты. Кубалықтар мен Солтүстік Кореялықтар Макиас Нгуэмаға сарбаздар мен қауіпсіздік күзетін ұсынды; оның Солтүстік Кореямен қарым-қатынасы оның құлатылуына дейін жақсы болды. Пагалу (Аннобонның бөлігі) 1973 жылғы холера эпидемиясы кезінде көмексіз қалды, нәтижесінде шамамен 100 адам қайтыс болды. немесе этникалық азшылықтарға жататын тілдер.

Өсе келе жатқан параноя және жеке тұлғаны құлшылық ету

1973 жылғы 29 шілдеде өткен плебисцитте 1968 жылғы Конституция Макиас Нгуэмаға абсолютті билік берген және оның партиясын заңды түрде рұқсат етілген жалғыз партияға айналдырған жаңа құжатпен ауыстырылды. Ресми мәліметтерге сүйенсек, сайлаушылардың 99 пайызы жаңа құжатты мақұлдады. Сол жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының миссиясы елден шығарылды. Макиас Нгуэма үш маңызды тірекпен тоталитарлық режим орнатты: Біріккен Ұлттық Жұмысшылар партиясы, Juventud en Marcha con Macías (JMM) жастар ұйымы және Рио Мунидің Эсангуи кланы. Елдің қуғын-сүргін құралдары (әскери және президенттік күзет) толықтай Макиас Нгуэманың туыстары мен кланы мүшелерінің бақылауында болды. JMM күшейе түсті, ал оның мүшелері өз билігін теріс пайдаланды, көбінесе мас күйінде адамдарды диссиденттік идеяларға жанашырлық таныту деген күдікке сүйене отырып, қорқытып, түрмеге қамады. Президент өзінің жақын ортасын негізінен отбасы мүшелерімен толтырды, олардың ішінде оның немере інісі, Биоконың әскери губернаторы және Қарулы Күштер вице-министрі болған Теодоро Обианг Нгуэма Мбасого да бар еді. Ол бір ғана күдікті диссидентті жою үшін ауылдарды толығымен қиратуға бұйрық бергені белгілі. Оның түрмелері, ең бастысы Блэк-Бич, адам құқықтарының бұзылуымен танымал болды; тұтқындар кемсітілді, аштықтан зардап шекті, азап шекті және тиісті сот процесінсіз өлтірілді. Сотқа қатысқан жағдайда, диссиденттерге JMM ополченериясы ұйымдастырған кенгуру соттары қаралды, өйткені Макиас Нгуэма билігі кезінде елдің барлық судьялары қашып кетті немесе түрмеге жабылды. 1974 жылы осы көрсетпелі сот процестерінің бірінде тіпті айыпталушылардың қорғау тобы өз клиенттеріне өлім жазасын талап етті. Өлім жазасына кесілген тұтқындарды ағаш таяқпен ұрып өлтірген. Әйел тұтқындар да зорлық-зомбылыққа ұшырады, көбінесе күйеулерінің көз алдында. Ол өзінің есімін "Маси Нгуэма Бийого Ньего Ндонг" деп атады, бұл 1976 жылы Эквато-Гвинея халқының қалған бөлігінің испан есімдерін африкалық есімдермен ауыстыруын талап еткеннен кейін болды. Ол сондай-ақ қалған халыққа батыс киімдерін, азық-түлік пен дәрі-дәрмектерді тыйым салды, олар африкалық емес деп мәлімдеді, ал Макиас Нгуэма аз азық-түлікті сатып алып, оны халықтың басым көпшілігі жұмыс істегісі келмейді деп ойлағандарды жазалауға мүмкіндік бермейтін бағамен сатады. Ол сондай-ақ азық-түліктерді қай уақытта қайта сату керектігін шешкендіктен, өнімдердің мерзімі көп жағдайда халыққа ұсынылмастан бұрын аяқталатын. Христиан дініне қатысты кез келген заттың иесі үкіметке қарсы жоспарларды немесе төңкеріс әрекеттерін қолдады деп айыпталып, түрмеге қамауға алуға себеп болды. Оның қайта-қайта жүргізіп отырған тазалаулары мен болжауға болмайтын саясатынан кейін елдің үкіметі ыдырай бастады. Макиас Нгуэма билігі кезінде елде даму жоспары, мемлекеттік қаражаттың бухгалтерлік жүйесі немесе бюджеті болған жоқ. Орталық банк басқарушысын өлтіргеннен кейін ол ұлттық қазынадан қалған барлық заттарды өз Монгомо вилласына алып барды. 1973 жылдан кейін оның режимі жеке коммерциялық қызметті де басып тастады, ал экспорттың жетіспеушілігі 1975 жылы енгізілген Экваториалдық Гвинеялық эквеленің орнын алмастыру мүмкін емес дегенді білдірді. Осы уақыт ішінде тек Макиас Нгуэма, армия және полиция ғана тұрақты жалақы ала алды, ал басқалары кейде айлар бойы жалақы алмады, ақырында экономиканың күнкөріс бартер жүйесіне кері бұрылуына және мемлекеттік қызметтердің тек ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге дейін қысқаруына әкелді. 1976 жылдан бастап Макиас Нгуэма 7 мен 14 жас аралығындағы барлық балаларды әскери даярлықтан өткізуді және бас тартқан кез келген ата-ана немесе адам түрмеге қамалады немесе атып өлтіріледі деп бұйырды. 1979 жылы Time журналында "егерде 150 000" адам қашып кеткен болса, онда халықтың 70 пайызы елден кетіп, қауіпсіз жер іздеген болуы мүмкін. Оның билігінің соңында елдің білімді топтарының барлығы дерлік өлтірілді немесе жер аударылуға мәжбүр болды - бұл ел ешқашан қалпына келмеген мидың ағылуы. Заң шығарушы орган мүшелерінің үштен екісі мен оның алғашқы министрлерінің 10-ы да қаза тапты немесе жоғалып кетті. Адамдардың қашып кетуіне жол бермеу үшін Макиас Нгуэма елден шығатын жалғыз жолды минамен қаптады және құрлық шекарасында тікенектермен салынған арықтарды жамылтты. 1976 жылы Нигерия Масиас Нгуэма режимі "жұртқа қатыгездікпен қарағанын" айтып, 45000 келісімшарт бойынша жұмысшыны елден көшірді. 1977 жылы президент какао өндірісінің төмендеуіне (елдің...

Отбасы

Теодоро Обиан Нгуэма Мбасого бастаған Масиас Нгуэманың кең туысқандары әлі күнге дейін Экваториалдық Гвинеяны басқарып келеді. 2007 жылға қарай оның барлық балалары Солтүстік Кореядан кетіп қалған. Дегенмен, Масиас Нгуэманың қызы Моника Солтүстік Кореядан Оңтүстік Кореяға көшіп, Кореяны өз үйі деп, ал корей тілін ана тілі деп санайды; ол өз өмірі туралы корей тіліндегі естеліктер жинағын жариялаған. Масиас Нгуэманың әйелі мен қызы Марибель Испанияда, ал ұлдары Экваториалдық Гвинеяда тұрады. Оның ұлы Филиберто Нтутуму Нгуэма 2015 жылы Экваториалдық Гвинея Ұлттық университетінің ректоры болып тағайындалды.