Кіріспе

Женева көлі (швейцариялық: Lac Léman, ағылшын: Lake Geneva, сирек кездесетін: Lac de Genève) – Альп тауларының солтүстік жағында орналасқан терең көл. Бұл Батыс Еуропадағы ең үлкен көлдердің бірі және Рона өзені бойындағы ең үлкен көл. Көлдің 60 пайызы Швейцарияға (Во кантоны, Женева және Вале кантондары) және 40 пайызы Францияға (Жоғарғы Савойя департаменті) тиесілі.

Атауы

Бұл есімнің нақты шығу тегі белгісіз болса да, Юлий Цезарь заманында Лакус Леман атауы қолданылған. "Леманус" ежелгі грек тіліндегі Liménos Límnē (Λιμένος Λίμνη) сөзінен шыққан, мағынасы – "порттың көлі". Кейін ол Lacus Lausonius аталып, бірақ бұл атау сондай-ақ көлдегі қала немесе ауданды да білдірген, Lacus Losanetes, ал орта ғасырларда Лакус де Лозанна деп аталған. Женеваның маңызы арта келе Lac de Genève (ағылшын тілінде Женева көлі деп аударылады) атауы пайда болды, алайда "Ле Леман" барлық жергілікті карталарда кеңінен қолданылып, француз тіліндегі дәстүрлі атау болып сақталды. Заманауи ағылшын тілінде Женева көлі атауы басымдыққа ие.

Климат

Климаттың өзгеруіне байланысты, терең судың (денгейінен артық) орташа температурасы 1963 жылыдан бастап 2016 жылға дейін (53 жыл ішінде) -тен -ге дейін өсті, ал беткі судың (денгейіне дейін) орташа температурасы 1970 жылыдан бастап 2016 жылға дейін (46 жыл ішінде) -тен -ге дейін өсті.

Бизе

Женева көліне (әсіресе Женева қаласының көл жағалауындағы бөліктеріне) солтүстік-шығыстан соққан суық "Биз" желі әсер етуі мүмкін. Бұл қыста күшті мұздануға алып келуі мүмкін. "Биз" желінің күшін Женева мен Тюргау кантонындағы Геттинген арасындағы ауа қысымының айырмасы арқылы анықтауға болады. "Биз" Геттингендегі ауа қысымы Женевадағыдан жоғары болғанда пайда болады.

Қоршаған орта

563 жылы Григорий Турский мен Мариус Авентиценсистің жазбаларына сәйкес, цунами толқыны көл бойымен өтіп, Тауредун бекінісін және басқа да елді мекендерді қиратты, Женевада көптеген адамның қаза болуына себеп болды. Модельдеулер көрсеткендей, бұл Тауредун оқиғасы Рона дельтасының жанындағы үлкен құлпырудың нәтижесінде туған болуы мүмкін, ол толқынды 70 минут ішінде Женеваға жеткізді. 888 жылы қала Бургундия Корольдігінің құрамына кірді, ал 1033 жылы Киелі Рим империясына қосылды. 1960 жылдардың соңында көлдің кейбір жағалауларындағы судың ластануы жүзуді қауіпті етті, тіпті су астында көру қабілеті дерлік жоқ еді. 1980 жылдары қоршаған ортаның күшті ластануы (эутрофикация) балықтың көбісін жоқ етті. Эндемикалық ақ балық Coregonus fera соңғы рет 1920 жылы көлде тіркелген, қазір жойылған. «Fera» атауы әлі де көлдегі жалғыз корегонидке қолданылса да, бұл бастапқы түр емес, енгізілген C. palaea. Бүгінде ластану деңгейі күрт төмендетілді және көлде жүзу қайтадан қауіпсіз деп есептеледі. Көлде кең таралған демалыс түрлері: желкендесу, виндсерфинг, қайықпен жүзу (су шаңғысы және вейкбордты қоса алғанда), ескек есу, суға батыру және жүзу. Женева көлінің тереңдігін төрт суасты кемесі зерттеді. 1964 жылы Жак Пиккард Швейцарияның Ұлттық көрмесі үшін туристік суасты кемесін – «Auguste Piccard» (әкесі, зерттеушінің құрметіне аталған) жасады, ол Expo 64 көрмесінде швейцариялық инженерлер мен өнеркәсіптің жетістіктерін көрсетуге арналған еді. 1965 жылға дейін Женева көлінде жұмыс істегеннен кейін Пиккард бұл кемені әлемнің басқа аймақтарында ғылыми зерттеулер үшін пайдаланды. Француз математигі Жак Шарль Франсуа Штурм және швейцариялық физик Даниэль Коллодон екі бекітілген қайықты, арасы өлшенген қашықтықта, жарылған ұңғылдың дыбысын тарату және қабылдау платформалары ретінде пайдаланды. Көлге тараған күшті дыбыс су астындағы дыбысты құрады, оны алыстан өлшеуге болады. Ұңғылдың жарығы уақыт өлшегіштің басталу белгісі болды, ал су астындағы жарылыс дыбысы қоңырауды соғу арқылы аяқталу белгісін берді. Көл жануарлар дүниесіне бай, әсіресе құстарға: қара құзғын мен қызыл құзғын мұнда көптеп көбейеді.

Спорттық іс-шаралар

Жатық желкенді қайықтармен жарысу танымал спорт түрі, және осы көл үшін арнайы жоғары өнімді катамарандар жасалған. 2010 жылғы Америка кубогының қорғаушысы болған "Алинги-5" дизайны осы жарыс катамарандарының ықпалында болды. "Tour du Lac" ескесу жарысы да Женева көлінде өтеді. Бәсекелесушілер көлдің айналасын бір рет ескесу арқылы айналып өтеді, бұл әлемдегі үздіксіз ескесу регаттасының ең ұзыны болып табылады. Жыл сайын жүзушілер үшін бірнеше жарыстар ұйымдастырылады, оның ішінде Лозаннадан Эвианға (13 км), Шильон қамалынан Женеваға (70 км), Монтрёдан Кларенске (1,8 км), Женевада (1,8 км) жүзу, барлығы жазда және желтоқсанда Женевада 125 метрлік қысқы жүзу жарысы өтеді.