Кіріспе
Италиялық діни қызметкер, биолог және физиолог Лазаро Спаланзани (12 қаңтар 1729 – 11 ақпан 1799) – итальяндық католик діни қызметкері (сол себепті оны Аббе Спаланзани деп лақап тағайындаған), биолог және физиолог. Ол дене функцияларын, жануарлардың көбеюін және жануарлардың эхолокациясын тәжірибелік түрде зерттеуге маңызды үлес қосты. Оның биогенез жөніндегі зерттеулері, тіршілік өздігінен пайда болады деген теорияның күйреуіне жол ашты, бірақ бұл идеяға соңғы нүкте бір ғасырдан кейін француз ғалымы Луи Пастер қойды. Оның ең маңызды еңбектері 1786 жылы жарық көрген «Жануарлар мен өсімдіктердің ұрпағының тарихына арналған тәжірибелер» (Experiencias Para Servir a La Historia de La Generación De Animales y Plantas) кітабында жинақталған. Оның еңбектерінің ішінде жұмыртқа жасушалары мен сперматозоидтар арасындағы ұрықтандыруды және сынақ түтігіндегі ұрықтандыруды тәжірибелік түрде көрсетуі бар.
Lazzaro Spallanzani (; 12 January 1729 – 11 February 1799) was an Italian Catholic priest (for which he was nicknamed Abbé Spallanzani), biologist and physiologist who made important contributions to the experimental study of bodily functions, animal reproduction, and animal echolocation. His research on biogenesis paved the way for the downfall of the theory of spontaneous generation, a prevailing idea at the time that organisms develop from inanimate matters, though the final death blow to the idea was dealt by French scientist Louis Pasteur a century later. His most important works were summed up in his book Experiencias Para Servir a La Historia de La Generación De Animales y Plantas (Experiences to Serve to the History of the Generation of Animals and Plants), published in 1786. Among his contributions were experimental demonstrations of fertilisation between ova and spermatozoa, and in vitro fertilisation.
Өмірбаян
Спанланци қазіргі Реджио-Эмилия провинциясындағы Скандиано қаласында Джанниколо Спанланци мен Люция Зиглиани отбасында дүниеге келді. Кәсіби заңгер болған әкесі жас Спанланциге көңіл бөлмеді, ол оқудан гөрі кішкентай жануарлармен көп уақыт өткізді. Валлисниери қорының қаржылық қолдауымен әкесі оны 15 жасында иезуит семинариясына бітірді. Оған орденге қосылу ұсынылғанда, ол бас тартты. Әкесінің ықпалымен және Реджио епископы Монсеньор Кастельветроның көмегімен Болонья университетінде заңгерлік мамандықты оқыды, бірақ көп ұзамай оны тастап, ғылымға бет бұрды. Сол жерде оның танымал туысы Лора Басси физика профессоры болды және оның ғылыми құштарлығы оның ықпалымен байланысты деп есептеледі. Ол онымен бірге табиғаттану философиясы мен математиканы оқыды, сондай-ақ ежелгі және қазіргі тілдерге де назар бөлді, бірақ оларды көп ұзамай тастады. Жақсы досы Антонио Валлисниери-ге әкесін заңгерлік мансабынан бас тартып, академиялық жолға түсуге көндіруге көмектесті. 1754 жылы, 25 жасында, дін қызметкері болып тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Реджио университетінде логика, метафизика және грек тілінен сабақ берді. 1796 жылы Спанланциге Париждегі Франция Ұлттық табиғи тарих мұражайында профессорлық қызмет ұсынылды, бірақ жасының қарттығына байланысты бас тартты. 1799 жылдың 12 ақпанында Павияда несеп қабысының қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін әріптестері оның несеп қабысын зерттеу үшін алып тастады, содан кейін ол Павиядағы мұражайда көпшілік назарына ұсынылды және бүгінге дейін сонда сақталып тұр. Оның саяхатшы ретінде аянбай еңбек етуі, коллекционер ретінде шеберлігі мен сәттілігі, мұғалім және түсіндіруші ретінде дарыны, сондай-ақ дауласушы ретінде қайраттылығы оның замандастары арасындағы ерекше даңқына үлкен үлес қосты; оның хаттары көптеген атақты ғалымдар мен философтармен, мысалы, Жорж Луи Леклерк, Конте де Буффон, Лавуазье және Вольтермен жақын қарым-қатынасын көрсетеді. Бірақ одан да маңызды қасиеттері болды. Оның өмірі табиғатты барлық жағынан қанағаттандыратын сұрақтарға толы болды, ал оның көптеген және әртүрлі еңбектерінің барлығы жаңа және түпнұсқалық дарынның белгісін таңбалайды, ол ғылымның барлық салаларындағы мәселелерді анықтап, шеше алады – бірде тас секірудің нақты себебін табады (бұрын судың серпімділігімен байланысты болған), енді бірде қазіргі вулканология мен метеорологияның негізін қалауға көмектеседі. Спанланцинің тәжірибесі заттың ішкі қасиеті емес екенін және бір сағат қайнату арқылы жойыла алатынын көрсетті. Материал герметикалық жабық болғандықтан микробтар қайтадан пайда болмады, ол микробтар ауа арқылы таралады және оларды қайнату арқылы өлтіруге болады деп болжады. Нидхам тәжірибелер өздігінен пайда болу үшін қажетті "өсімдік күшін" жойғанын дәлелдеді. Спанланци Луи Пастердің зерттеулеріне жол ашты, ол шамамен бір ғасырдан кейін өздігінен пайда болу теориясын жоққа шығарды. Спанланци кейбір жануарлардың, әсіресе тритонның, зақымданған немесе хирургиялық жолмен алынған дене мүшелерін қалпына келтіре алатынын көрсетті.
Эхолокация
Спаланзани 1793 жылы жарғанақтың түнде ұшып, заттарды (оның ішінде жемді) қалай анықтап, кедергілерден қалай қашып өте алатыны туралы кең ауқымды тәжірибелер жасағандығымен танымал. Ол жарғанақтардың навигация үшін көздерін пайдаланбай, басқа бір сезімге сүйенетініне тоқталды. Ол жарғанақтарға көру қабілеті қажет емес деген қорытындыға келді, бірақ оның себебін анықтай алмады. Осы кездегі басқа ғалымдар оның тұжырымдарына күмәнмен қарап, оны сықаққа алды. Дегенмен, ол жарғанақтың батпаққа түсуіне тек есту қабілетінің жоқтығы ғана себеп емес деп күмәнданып, естудің маңыздылығын анықтау үшін сыртқы құлақты күйдіру, алып тастау және ішкі құлақты тесу сияқты қиын тәжірибелер жүргізді. Осы операциялардан кейін ол естудің жарғанақтың қалыпты ұшуы үшін өте маңызды екеніне көз жеткізді және осыған байланысты былай деп жазды:
Бөжәктермен жұмыс
Гибелли, V. 1971 Л. Спаланзани. Павия. Лхост, Ж. 1987 Француз энтомологтары. 1750–1950 жылдар. INRA (Агрономиялық зерттеулер ұлттық институты), Париж. Осборн, Х. 1946 Энтомология тарихының үзінділері, соның ішінде жеке естеліктер мен оқиғалар. Колумбус, Огайо, Автор баспасы. Осборн, Х. 1952 Энтомологияның қысқаша тарихы, Демосфен мен Аристотель заманынан қазіргі заманға дейін бес жүзден астам суреттерімен. Колумбус, Огайо, "Спар және Гленн" компаниясы.