Кіріспе

Голландияның негізгі жолаушылар теміржол операторы Nederlandse Spoorwegen (NS;;) – Нидерландыдағы басты жолаушылар теміржол операторы. Бұл 1938 жылы құрылған Нидерланд мемлекеттік компаниясы. Нидерланд теміржол желісі Еуропалық Одақтағы ең қызықты желі болып табылады және Швейцария мен Жапониядан кейін әлемдегі үшінші орында тұр. Теміржол инфрақұрылымын ProRail желі менеджері күтіп ұстайды, ол 2003 жылы NS-тан бөлініп шықты. Жүк операторы NS Cargo 2000 жылы DB Cargo компаниясымен бірікті. NS күніне 4800 жоспарланған ішкі пойыз қатынасын жүзеге асырады, олар 1,1 миллион жолаушыға қызмет көрсетеді. NS сонымен қатар Нидерландыдан басқа Еуропа елдеріне халықаралық теміржол қызметтерін ұсынады және өзінің Abellio еншілес компаниясы арқылы кейбір шетелдік теміржол нарықтарында концессияларды жүзеге асырады.

Алғашқы жылдар

Бірінші дүниежүзілік соғыс Нидерландыда экономикалық құлдырауға алып келді, бұл екі ірі голланд темір жол компаниясы – Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HSM) және Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) үшін пайдасыздыққа соқты. Компаниялар банкроттықтан қашу үшін операцияларын біріктірді, бұл процесс 1917 жылы аяқталды. Бұл ынтымақтастық экономикалық және идеологиялық себептермен туындады, ал мемлекет екі компанияның акцияларын сатып алып қолдау көрсетті. 1938 жылы мемлекет қалған акцияларды сатып алып, компанияларды біріктіріп NS құрды; NS мемлекеттік меншікке алынбады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер NS-ті Вестерборк транзиттік лагеріне темір жол салуға және шамамен жүз мың еврейді жою лагерлеріне тасымалдауға мәжбүр етті. Компанияның соғыс жылналарындағы жалғыз ереуілі 1944-45 жылдардағы голланд ашаршылығы кезінде болды; NS бір жыл бұрын ереуілге шығудан бас тартқан еді. NS Нидерландының соғыстан кейінгі қайта құруында маңызды рөл атқарды, темір жол көлігінен басқа балама болмаған кезде қажетті логистикалық қызметтерді ұсынды. 1960 жылдары компания, көптеген басқа темір жолдар сияқты, құлдырап, зиянға ұшырады. Көлік құралдарының арасындағы бәсекелестік күшейді. Сонымен қатар, Лимбургтен ұлттық көмір тасымалының тиімділігі төмендеді; Слохтерен маңында газ кенінің табылуы көмірдің электр станциялары мен үйлерде табиғи газға нарықтық үлесін жоғалтуына әкелді. NS-тің жауабы – Spoorslag '70 жоспары, қызмет көлемін ұлғайтып, қалааралық қатынастарды енгізді, бірақ бұл жоспар тиімділікті қалпына келтіре алмады. Компания ұлттық маңызы бар деп танылды және мемлекеттік субсидиялар алды.

Реформалар мен қайта құру

NS 1980-ші жылдардағы неолибералдық реформалар мен 1991 жылғы ЕО 91/440 директивасынан кейін қайта ұйымдастырылды; соңғысы теміржол инфрақұрылымы мен көлік қызметін тәуелсіз басқаруды талап етті. Мемлекет бұл процесті «корпоративтендіру» деп атаса да, шын мәнінде бұл субсидияларды тоқтатуды білдірді. Өзгерістерді Лео Плогер зейнеткерлікке шыққаннан кейін NS бас атқарушы директоры болған Роб ден Бестен жүзеге асырды. NS-тің инфрақұрылымдық бөлімі NS Railinfratrust болып бөлінді. NS-тің қалған бөлігін бөлу жоспарлары кәсіби одақтардың қарсылығына байланысты толыққанды жүзеге аспады; нәтижесінде NS Reizigers және локомотивтерді күту компаниясы NedTrain құрылды. Жолаушылар тасымалы коммерциялық негізде жүргізілуі тиіс еді, бірақ мемлекет тиімді емес маршруттарды субсидиялауды жалғастырды. Ішкі тұрғысынан маршрут менеджерлері де-факто бақылауды қолға алды. Жүк тасымалдау бизнесі, NS Cargo, Deutsche Bahn-мен біріктірілді; біріккен компания 2000 жылы Railion, ал кейін DB Cargo атауымен жұмыс істеді. Реформалардан кейін көрсеткіштер нашарлады және компания бірнеше рет ұйымдастырылмаған ереуілдерге тап болды. 2001 жылдың соңында директорлар кеңесінің барлық мүшелері отставкаға шықты. Одан кейін стратегияда тағы бір өзгеріс болды. Карел Нордзий 2002 жылы бас директор болып тағайындалды және компанияға деген сенімді қалпына келтіру үшін көптеген реформаларды кері қайтарды. Мемлекет енді бәсекеге қабілетті жолаушылар қызметін тиімді деп санамады және әр желіге бір концессия беру мақсатымен концессиялар беруді бастады. NS 2025 жылға дейін басты маршруттарды басқаруға концессия алды.

Соңғы жылдары

2006 жылғы 10 желтоқсандағы сағат кестесінің өзгеруі көптеген бағыттарды сағат бетіндегі симметриялық минутты, Еуропаның көптеген басқа елдерінде қолданылатын стандартқа жақындатуға мүмкіндік берді. Бұрынғы 46 минуттық симметриялық минут шекаралық пойыз қатынасында мәселе туғызды. 2022 жылдан бастап компанияның бас директоры – бұрынғы министр Вутер Кульмис, ал Маржан Ринтел KLM компаниясының бас директоры болып тағайындалғаннан кейін бұл лауазымға келді. NS компаниясына COVID-19 пандемиясы ауыр соққы берді, нәтижесінде жолаушылар саны күрт төмендеді. Компанияның жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін ұлттық үкімет оған маңызды қаржылық көмек көрсетті. 2022 жылы персонал жетіспеуі салдарынан компания сағат кестесін қысқартты, пойыздардың саны мен ұзындығы азайды.

Даулар

NS түрлі дауларға қатысты. 2013 жылдың 29 шілдесінде қызмет көрсетуді бастаған және 2014 жылдың 17 қаңтарында аяқталған жоғары жылдамдықты V250 пойыздарының техникалық проблемалары 2016 жылдың маусым айында бас директор Берт Мерштадтың отставкасына және 2016 жылы парламенттік тергеуге әкелді. NS (80%) / KLM (20%) бірлескен кәсіпорны High Speed Alliance (HSA) пойыздардың кешіктірілуімен және компанияның Нидерланд үкіметіне төлеген концессияның тым жоғары бағасы салдарынан банкроттыққа дерлік келді. HSA 2017 жылы таратылды. 2013 жылы NS-дің Нидерландыдағы салық міндеттемесін азайту үшін Ирландиядағы еншілес компаниясы NS Financial Services Company (NSFSC) пайдаланғаны анықталды. Процедура заңды деп танылды, бірақ мемлекеттік компанияның ұлттық салықтан қашуы Нидерланд салық төлеушілері үшін тиімсіз болды. 1998 жылдан бастап NS Ирландиядағы қолайлы салықтық ахуалды пайдаланды, бұл NS үшін 270 миллион евродан астам пайда әкелді, ал Нидерланд мемлекеті 2012 жылы 21 миллион евро зиян шекті. Ирландиядағы корпоративтік салық ставкасы 12,5%, ал Нидерландыда 25% болды. NS өзінің ирландтық еншілес компаниясын, соның ішінде итальяндық AnsaldoBreda компаниясынан жоғары жылдамдықты V250 пойыздарын сатып алуға пайдаланды. Нидерландтың қаржы министрі Йерун Дайссельблум парламентке NS компаниясы салықтан қашуды тоқтататынын хабарлады. 2017 жылдың желтоқсанында жылжымалы құрамның көп бөлігі Нидерландыдағы NS Lease компаниясына берілді. NSFSC 2019 жылдың сәуір айында таратылды. 2015 жылы NS-тің еншілес компаниясы Abellio Лимбург провинциясындағы қоғамдық көліктерге арналған тендерде әділетсіз әрекеттер жасағаны белгілі болды. Компания Veolia компаниясының бұрынғы қызметкері арқылы Abellio еншілес компаниясы Qbuzz-ға жұмысқа алынған құпия ақпаратты алды. 2015 жылдың 5 маусымында NS бас директоры Тимо Хьюгстің тендерлік процедура туралы толық емес және дұрыс емес ақпарат бергені анықталды. Министр Дийселблумның сөзіне göre, Хьюг "жалаңдықпен, дұрыс емес және заңды бұзып" әрекет еткен. Осының салдарынан Хьюг лауазымынан кетті.

Қақпақ

NS елдің көп бөлігін қамтиды, барлық қалалар байланыстырылған, көбінесе сағатына екі немесе одан да көп пойызбен, ал ең ірі бес қала (Амстердам, Роттердам, Гаага, Утрехт және Эйндховен) арасында сағатына кемінде төрт пойызбен, сондай-ақ кішірек қалалар (Нижмеген, Аммерсфорт, Арнем, Гертогенбош, Дордрехт және Лейден) арасында да қызмет көрсетіледі. 2008 жылдың желтоқсанынан бастап пойыздардың жиілігі келесі бағыттарда арттырылды: Арнем–Нижмеген (сағатына 8 пойыз) және Гаага–Роттердам (сағатына 12 пойыз), Амстердам Централ–Хуфддорп (сағатына 16 пойыз). Утрехт, Гуда және Роттердам қалалары арасында түнгі пойыз қызметі қосылды. Пойыздар әдетте таңғы сағат 5:00-ден түнгі сағат 1:00-ге дейін жүреді, бірақ Рандстадтың ірі қалаларын түн бойы байланыстыратын түнгі бағыт та бар, сондай-ақ демалыс күндері Солтүстік Брабанттың да ірі қалаларына қатынайды. Ішкі қызметтерден басқа, NS Dutchflyer қызметінде де серіктес (Stena Line және оның британдық теміржол компаниясы Abellio Greater Anglia) болып табылады. NS KLM компаниясымен де серіктестік құрды, ол жаңа HSL Zuid желісінде Intercity Direct деген атпен Бреда және Брюссельге қатынайтын қызметтерді жүзеге асырады. Intercity Direct NS International құрамына кіреді; Thalys (Францияға) және Intercity Express (Германия мен Швейцарияға) сияқты басқа да қызметтер де NS International құрамында.

Темір жол желісі

Нидерландының ресми ішкі жолаушылар теміржол желісі – hoofdrailnet. Қазіргі уақытта NS компаниясы 2025 жылдың 1 қаңтарына дейін осы желідегі барлық жолаушылар қызметін қамтамасыз ету үшін концессияға ие, бірақ кейбір учаскелерде басқа операторлардың концессиясы бар желілермен қабаттасады. Осы қабаттасулардың ең айқын мысалдары – Эльст теміржол станциясынан Арнем Централь теміржол станциясына дейінгі учаске, онда NS Arriva компаниясымен рельстерді бөліседі, және Арнем Вельперпортқа дейінгі жол. Бұл жерде үш оператор рельстерді пайдаланады, себебі Transdev компаниясының бөлігі – Breng, бұрын аталған екі оператормен бірге жұмыс істейді. Ресми түрде, бұл қабаттасулар бірдей бағыттарда бәсекелестік құрамайды. 2009 жылға дейін концессия ақысыз болды, содан бері құны артты, 2014 жылы 30 миллион еуроға жетті. Концессия негізгі және басқа станцияларды ажыратады. Жаңа жыл қарсаңынан басқа, негізгі станциялар сағат 6:00-ден түнгі 00:00-ге дейін әр бағытта сағатына кемінде екі рет, ал басқа станциялар сағатына кемінде бір рет қызмет көрсетуге тиіс. Келесі концессия басталғанға дейін ерекшеліктерге рұқсат етіледі. Келесі концессиялық кезең 2025–2035 жылдарды қамтиды. 2015–2025 жылдар аралығындағы концессия талаптары: әрбір пойыз қызметінде жолаушылардың үштен бірінен астамы 30 минуттан ұзақ саяхат етсе, дәретханасы бар пойыз пайдаланылуы керек, жаңа тапсырыс берілген әрбір пойызда дәретхана болуы тиіс және 2025 жылға қарай барлық пойыздарда дәретхана болуы керек. Туалеті жоқ соңғы пойыздар – NS SGMm (әдеттегі «Спринтер», 2018–2021 жылдары қызметтен шығарылған) және Sprinter Lighttrain (SLT, бұл пойыздарға кейіннен дәретханалар орнатылды).

Билеттер мен жол жүру ақысы

Контактсыз төлем арқылы сіз Нидерландының барлық қоғамдық көліктерінде саяхаттауға болады: барлық ішкі пойыздарда, метро, трамвайлар мен автобустарда, бүкіл елде. Контактсыз төлемді пайдаланып, сіз 2-сыныпта, толық бағамен саяхаттайсыз. Баға анонимді OV-картасымен (төменде қараңыз) бірдей. Сізге қосымша билет немесе тіркелу қажет емес, осы қызметті пайдалану үшін тіркелудің де қажеті жоқ. Apple Pay, Google Pay және көптеген контактсыз дебеттік және кредиттік карталарды тікелей пайдалануға болады.

Контактсыз төлеммен саяхаттау келесідей жүзеге асырылады: саяхатыңызды бастағанда, кіру үшін смартфоныңызды немесе банк картаңызды оқырманға тигізіңіз. Саяхатыңызды аяқтағанда немесе басқа маршрутқа ауысқанда, дәл сол әдіспен шығыңыз. Егер сіз банк картасын пайдалансаңыз, жүйе дұрыс картаны таңдағанын қамтамасыз ету үшін оны әмияннан алып шығаруды ұмытпаңыз. Келесі күні сіздің банк шоттауыңызда шығындар көрсетіледі, сонымен қатар саяхат жоспарыңызды алуға арналған веб-сайт сілтемесі мен код та бар.

OV-картасы – тағы бір танымал төлем түрі. Кездейсоқ саяхатшылар мен туристерге арналған бір реттік немесе барып-қайтатын билеттерді билет автоматтарынан және қызмет көрсету орталықтарынан 1 евро үстеме ақы төлеп алуға болады. Олар бір рет қолданылады. Электрондық билеттерді Нидерланд темір жолдарының веб-сайтынан сатып алуға болады. Электрондық билеттерді Бельгияның NMBS/SNCB B Europe веб-сайтынан да сатып алуға болады. Ұзақ мерзімді пайдалану үшін маусымдық билеттер қол жетімді. Осы карталар мен билеттерді пайдаланғанда, саяхатыңызды бастау (кіру) және аяқтау (шығу) уақытын тіркеу қажет. Әрқашан соңғы кірген жеріңізден алысқа саяхаттауыңыз керек. Сондықтан, ерікті түрде басқа маршрутқа бұрылсаңыз, жаңа саяхатты тіркеу үшін шығып, қайта кіруіңіз керек. Саяхатшылардың Нидерланд темір жолдарынан (Nederlandse Spoorwegen) басқа да компаниялар бар екенін білуі қажет. Кейбір станцияларда бір компаниядан шығып, екінші компанияға кіруіңіз керек. Төрт кіші жолаушылар пойыздарын басқаратын компаниялардың бірыңғай тарифтік жүйесі бар: Keolis Nederland және Connexxion орталық және шығыс бөліктерде, Veolia – "Maaslijn" және "Heuvellandlijn" желілерінде (оңтүстік-шығыста), Arriva – солтүстікте және елдің шығысының көп бөлігінде, сондай-ақ "Merwede Lingelijn" (Дордрехттен Гелдермалсенге дейін) желісінде. OV-картасын автобустар мен трамвайларда да қолдануға болады, онда жеткілікті қаражаты жоқ, бірақ қолма-қол ақшасы бар жолаушыларға сағаттық билеттер сатылады.

Шақырлық уақытында жеңілдіктер

NS компаниясы апта ішіндегі сағат 09:00–16:00 және 18:30–06:30 аралығын, сондай-ақ сенбі және жексенбі күндерін толық күнді сағаттардан тыс деп белгілейді. Сондықтан, апта ішінде сағат 06:30–09:00 және 16:00–18:30 аралығында толық баға төленуі керек. OV-картасы жеңілдік немесе тегін жол жүруге мүмкіндік берсе, кірген кезде жеңілдік немесе тегін жол жүру автоматты түрде қолданылады. Әрбір адамның қалауына қарай бірнеше маусымдық билеттер қол жетімді.

Логотип

NS корпоративтік логотипі 1968 жылы графикалық дизайн компаниясы Tel Design-нен Герт Думбар мен Герт Ян Леувелинк екеуі жасаған. Сол жылы пайдалануға енгізілген бұл логотип 1946 жылдан бері қолданылып келген бұрынғы логотиптің орнына келді. Нидерландыдағы пойыздар мен теміржол станцияларында кеңінен таралған логотип, Nederlandse Spoorwegen компаниясының таңбалауыштарында, іс-шараларын жарнамалауда, жарнамаларында және графикалық дизайнында маңызды рөл атқарады. Логотип көбінесе күңгірт сары немесе ақ түсті фонға көк немесе қара түспен бейнеленеді. NS компаниясының вагондарының сыртқы түрі де осы логотип енгізілгеннен бері дәл осы күңгірт сары немесе ақ түсті болып келеді. Логотип кеңейтілген "N" әрпі мен бүйірге бұрылған ("кері") "S" әрпінен тұрады. Логотиптегі екі жебе пойыздың қозғалысын, ал ортадағы екі сызық теміржол жолын көрсетеді.

Саясат

Жолаушыларға жол жүру жарты сағат немесе одан да көп кешіктірілсе, билет бағасының жартылай немесе толық көлемінде қайтаруды ұсынатын кешіктіруді өтеу жүйесі бар. Бұл жүйе қысқа қашықтыққа (билеттер 2,30 евродан төмен) және кідіріс бірнеше күн бұрын хабарланған жоспарланған тоқтатулардың нәтижесінде болған жағдайларда қолданылмайды. Жалпы алғанда, 30 минуттан аса кешіктірілген бір бағытты жол жүру үшін билет бағасының жартысы, ал бір сағат немесе одан да көп кешіктірілген жол жүру үшін билет бағасының толық мөлшері қайтарылады. Бұл шарттар билеттердің көп бөлігіне қатысты. Қайтару жоғалған уақыт үшін ақшалай өтемақы емес, нашар қызмет көрсетілген жағдайда төлемдерді азайту болып есептеледі. Кейбір теміржол билеттерінің иелері үшін жүйе жақсартылды. Жобаның бір бөлігін ProRail төлейді, өйткені олар кешіктірулердің бір бөлігіне жауапты. Пойыздарда да, вокзалдарда да темекі шегуге тыйым салынған. Пойыздарда темекі шегуге 2004 жылдан бері тыйым салынған, ал вокзалдарда темекі шегуге рұқсат етілген, бірақ 2020 жылдың қазан айында бұл да тыйым салынды. 2003 жылдың маусым айынан бастап ішкі бағыттардағы пойыздарда кофе, суық сусындар, сыра, бутербродтар, тәттілер және т.б. сату тоқтатылды. Пойыз станцияларында Servex дүкендерінің санының артуы және Нидерландыдағы көптеген пойыз сапарларының қысқа болуы пойыздағы қызметтерге деген сұранысты азайтты. 2005 жылы ұзақ сапарларда ішімдіктер мен шағын тағамдарды қызмет көрсету көлемі едәуір қысқартылды. Қазіргі уақытта RailTender қызметі негізінен Утрехт – Цвольле/Эйндховен, Цвольле – Альмер, Гертогенбош – Ниймеген, Апельдорн – Аммерсфорт, Роттердам – Бреда/Рузендаал/Антверпен бағыттарындағы қалааралық пойыздарда жұмыс істейді.

Пойыз қызметкерлеріне техникалық көмек

Кондукторлардың смартфонында кесте, баға туралы ақпарат және OV чипкартасын оқуға арналған жеке карта оқығыш құрылғысы бар. Пойыз жүргізушілері энергияны үнемдеу және кестеге қалып отыру үшін "TimTim" деп аталатын қосымшасы бар планшет пайдаланады. Пойыз жүргізушісі өз пойызының алдында немесе артында жүрген басқа пойыздарды да көре алады.