Кіріспе

Үнді экономисі, журналисі және саясаткері (1941 жылы туған)

Арун Шори (2 қараша 1941 жылы туған) – үнді экономисі, журналисі, жазушы және саясаткер. Ол Дүниежүзілік банкте экономист, Үндістанның Жоспарлау комиссиясының кеңесшісі, "Индиан экспресс" және "Таймс оф Индия" газеттерінің бас редакторы, сондай-ақ Ваджпай үкіметінде Коммуникация және ақпараттық технологиялар министрі (1998–2004) қызметін атқарды. 1982 жылы Рамон Магсайсей сыйлығымен, ал 1990 жылы Падма-Бушан орденімен марапатталды. 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басындағы негізгі индуист ұлтшыл зиялыларының бірі ретінде танылды, мысалы, солшыл идеологтарды сынаумен қатар, ислам және христиан діндері туралы көңіл көтеріп, дау тудыратын еңбектер жазды. Ол діндерге, әсіресе ұйымдасқан дін түсінігіне күмәнмен қарайды.

Ерте өмір және білім

Арун Шоури 1941 жылғы 2 қарашада Британдық Үндістанның Жаландхар қаласында дүниеге келген. Шоури Барахамбадағы Modern School мектебінде оқыды және Делидегі Сент-Стефан колледжінен экономика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Одан кейін 1966 жылы Сиракуз университетінің Азаматтық және қоғамдық істер мектебінде экономика ғылымынан докторлық диссертациясын қорғады.

Жеке өмір

Шори Анитаға үйленген, олардың бір ұлы бар. Оның әпкесі – журналист Налини Сингх. Ол діндерге, әсіресе ұйымдасқан дін түсінігіне күмәмен қарады. 2011 жылы жарық көрген «Ана жүрегін біле ме ол?: Қайғы дінді қалай жоққа шығарады» атты кітабында ол өмірлік тәжірибесін бөлісті. 2020 жылы жарық көрген «Өлімге дайындық» кітабында ол өліммен қарым-қатынас жасау туралы жазды және басқалар Рамакришна Парамахамса, Гаутама Будда, Рамана Махарши, Махатма Ганди және Виноба Бхаве мысалында осы жағдайға дайындала алатынын айтты.

Экономист

Сиракуз университетінен экономика ғылымы бойынша PhD алғаннан кейін, Шоури 1967 жылы Дүниежүзілік банкке экономист ретінде қабылданып, он жылдан астам жұмыс істеді. Сонымен қатар, 1972-1974 жылдар аралығында ол Үндістанның Жоспарлау комиссиясының кеңесшісі болды және осы кезеңде экономикалық саясатты сынап, журналист ретінде мақалалар жаза бастады.

Журналистика

1975 жылы, сол кездегі премьер-министр Индира Ганди енгізген төтенше жағдай кезінде Шоури азаматтық бостандықтарға жасалған шабуыл деп есептеген нәрсеге қарсылық танытып, "Индиан экспресс" газетіне мақалалар жаза бастады. Раманат Гөенкаға тиесілі газет үкіметтің цензураға бағытталған күш-жігерінің орталық нүктесіне айналды. 1976 жылы ол Үндістанның әлеуметтік ғылымдар зерттеу кеңесінің мүшесі болды. 1979 жылдың қаңтарында Гөенка Шоуриді газеттің бас редакторы етіп тағайындады, оған газетті өз қалауынша басқаруға толық еркіндік берді. Ол зиялы, батыл жазушы және редактор ретінде танылды, ол баспасөз бостандығы үшін күресті, жемқорлықты әшкереледі және азаматтық бостандықтарды қорғады. Сондықтан Марта Нуссбаумның айтуынша, "оның шындыққа деген адалдығы саяси спектрдің барлық бөлігінде құрметке ие болды". Гандилік идеалдардың ықпалында болған Шоуриді "тәжірибелі журналист" деп атайды. Шоури 1982 жылы "қаламды жемқорлыққа, теңсіздікке және әділетсіздікке қарсы тиімді қару ретінде қолданған, алаңдаған азамат" ретінде Рамон Магсайсей сыйлығының иегері атанды, сыйлық "Журналистика, әдебиет және шығармашылық коммуникация өнері" номинациясы бойынша табысталды. 2000 жылы ол Халықаралық баспасөз институтының "Әлемдік баспасөз бостандығының батыры" атанды. Ол сонымен қатар "Жылдың халықаралық редакторы" сыйлығының және "Баспаға шығару бостандығы" сыйлығының иегері болды.

Саясат

Арун Шоури Уттар-Прадеш штатынан екі мәрте Rajya Sabha-ға BJP өкілі ретінде ұсынылды, осылайша 1998–2004 және 2004–2010 жылдар аралығында Парламент мүшесі болды. Важпаидің премьер-министрлігі кезінде ол Үндістан үкіметінде инвестицияларды жекешелендіру, байланыс және ақпараттық технологиялар министрі қызметін атқарды. Жекешелендіру министрі ретінде ол Maruti, VSNL, Hindustan Zinc және тағы да басқаларын сатуға жетекшілік етті. Шоури 1986 жылы Раджив Ганди басқарған үкімет ұсынған, діни қақтығыстарды азайту және мұсылман дауысын сақтап қалу мақсадындағы «Мұсылман әйелдерінің (ажырасу кезіндегі құқықтарын қорғау) туралы» заңға қарсы шыққан көптеген адамдардың бірі болды. Үкімет бұл заңның Үндістанның конституциялық секуляризмін нығайтатынын мәлімдесе де, оны мұсылмандар да, индустар да кеңінен сынады. Айнсли Эмбридің айтуынша, либералдар бұл заңды «исламдық қараңғылық күштеріне бағыну, он үшінші ғасырға қайта оралу» деп қарады, ал индуистік қайта жаңғыруды жақтағандар «Үнді бірлігін әлсірету» деп ойлады. Шоури Құран талаптарына сәйкес әйелдерге қарау оларды қорғауға мүмкіндік беретінін көрсетуге тырысқан мақалалар жазды, бірақ іс жүзінде ислам заңдарын қолдану оларды қысымға салып отырғанын айтты. Бұл исламның өзіне жасалған сытыс шабуыл ретінде қабылданып, мұсылман ғалымы Рафиқ Закария Шоуридің исламды реформалауға деген алаңдаушылығының шын мәнінде индустардың мұсылман әйелдерінің жағдайын қоғамның артта қалуының мысалы ретінде пайдалануынан туындайтынын айтты. Вир Сангви бұл жағдайды «либералды бетперде артындағы индуист шовинизм» деп атады. 2009 жылғы жалпы сайлауда BJP жеңілгеннен кейін Шоури партия ішіндегі өзіндік ойлауды және жауапкершілікті талап етті. Ол партиядағы жікшілдікке және өздерінің жеке мақсаттары үшін журналистерге ақпарат берушілерге наразылық білдірді. Саяси ғалым Кристоф Жэфрело Шоуриді «радикалды индуисттік идеяларға жақын жазушы» деп сипаттап, ол Ұлттық еріктілер ұйымының (RSS) мақсаттарын жария түрде қолдағанын айтты. Бұл оның журналистикасын бағалайтындардың арасында алаңдаушылық тудырды. Шоури 2002 жылғы Годхра пойыз оқиғасы сияқты мұсылман зорлық-зомбылығынан қауіп бар екенін айтса да, «хиндұтва» терминін қайта анықтауға бейімділік бар екенін де атап өтті. Оның сөзіне göre, ол мүшесі болып табылатын және RSS-пен байланысы бар Бхаратия Джаната Партиясының (BJP) көрнекті өкілдері – әсіресе Л.К. Адвани мен Атал Бихари Ваджпаи – діни жеккөрушілікке қарсы екендіктерін көрсетіп, BJP-ны барлық кісіні қамтитын партия етуге тырысып, мұсылман және индус экстремистерінің мұндай жеккөрушілікті таратуын шектеуге ұмтылды. Шоури саясаттанушы ретінде қазіргі сайлау жүйесінің құзыреттілік пен адалдыққа баса назар аудармайтынын айтты. Ол бұл пікірін «Болашақ Үндістанның жаһандық саммиті» атты мәдени конференцияда жеткізіп, қазіргі сайлау жүйесінде өзгерістер енгізуге қоғамдық қысым көрсету қажет екенін қосты. Шоури Үндістандағы ресми құқықтық дискриминация жүйесіне, АҚШ-тағы «тең мүмкіндік» сияқты резервацияға қарсылық білдірді. 2017 жылы ол «Пандитжи (Джавахарлал Неру) осылай (резервация) ақымақтық ғана емес, апатқа ұшырататынын дұрыс айтқан еді» деді.

Жазушы

Арун Шөри көптеген кітаптар жазған. Марта Нуссбаумның пікірінше, оның туындыларының ерекшеліктері:

Сын

Махатма Гандиден басқа, ол ешқандай діни ойшылға көп уақыт бөлмейді, ал Нуссбаумның айтуынша, оның кітаптары "ешқашан тепе-теңдікке ұмтылмайды; ешбір жерде күрделілік байқалмайды. Барлығы да бірдей қысымшылдықпен, жоғарыдан қараушылықпен жазылған". Тарихшы Д.Н.Джа Шоуридің NCERT оқулықтарына қатысты дауларды қамтитын "Ең көрнекті тарихшылар" кітабын "жала жапқандық" және "тарихпен ешқандай қатысы жоқ" деген негіздермен сынады.

IIT Канпур

2000 жылы Шурье Парламент мүшелерінің жергілікті аумақтарды дамыту бағдарламасы (MPLADS) аясында оған қолжетімді барлық қаражатты (12 крор рупий) Үндістан Технология институтының Канпур бөлімшесінде Био ғылымдар және Био инженерия факультетін құруға бөлді. 2005 жылы ол институтта Экологиялық ғылымдар және Экологиялық инженерия үшін жеке ғимарат салуға тағы да 11 крор рупий бөлді.