Кіріспе

1962 жылдан 1967 жылға дейін Үндістан Президенті

Сәрвепалли Радхакришнан (; 5 қыркүйек 1888 – 17 сәуір 1975; туған аты Радхакришная) – үнді саясаткері, философ және мемлекет қайраткері. 1962 жылдан 1967 жылға дейін Үндістанның екінші президенті болды. Бұрын 1952 жылдан 1962 жылға дейін Үндістанның бірінші вице-президенті қызметін атқарған. 1949-1952 жылдары Кеңес Одағындағы Үндістанның екінші елшісі болды. Сондай-ақ, 1939-1948 жылдары Банарас индуистік университетінің төртінші вице-канцлері, ал 1931-1936 жылдары Андхра университетінің екінші вице-канцлері қызметін атқарды. Радхакришнан салыстырмалы дін және философия саласындағы 20 ғасырдың ең ықпалды және көрнекті ғалымдарының бірі саналады.

Радхакришнанның философиясы Адвайта Ведантаға негізделген, бұл дәстүрді қазіргі заманғы түсінік үшін қайта қарастырды. Ол Үндістан мен Батыста индуизмді түсінуді қалыптастыруда маңызды рөл атқарды және Үндістан мен Батыс арасындағы байланыс көпірі ретінде танылды. Радхакришнан өмірінде көптеген жоғары наградалармен марапатталды, соның ішінде 1931 жылы рыцарлық атақ, 1954 жылы Үндістанның ең жоғары азаматтық наградасы – Бхарат Ратна және 1963 жылы Британдық Корольдік Ардагерлік орденінің құрметті мүшесі болды. Ол сонымен қатар Үндістандағы мұқтаж зейнеткерлерге көмек көрсету үшін құрылған Helpage India коммерциялық емес ұйымының негісқалаушыларының бірі болды. Радхакришнан "мұғалімдер елдің ең білімді адамдары болуы керек" деп сенді. 1962 жылдан бері оның туған күні – 5 қыркүйек, Үндістанда Мұғалімдер күні ретінде аталып өтеді.

Ерте өмір және білім

Радакришнан Сервепалли Верасвами мен Ситамманың телугу ниёги брахман отбасында Сервепалли Радакришнаяя ретінде дүниеге келді. Ол бұрынғы Мадрас президенттігінің (қазіргі Тамил Наду штатының Тируваллур ауданы) Солтүстік Аркот ауданындағы Тируттани қаласында үш баланың екіншісі болып туды. Ұлының өмірбаяндық еңбегінде айтылғандай, ол заңды емес туылған. Оның әулеті Андхра-Прадеш штатының Неллоре ауданындағы Сарвепалли ауылынан бастау алады. Оның балалық шағы Тируттани және Тирупати қалаларында өтті. Әкесі жергілікті заминдардың (жер иесі) қызметіндегі төменгі дәрежелі кіріс шенеунігі болған. Ол бастауыш білімін Тируттанидегі К. В. орта мектебінде алды. 1896 жылы Тирупатидегі Германсбург евангелистік лютерандық миссионерлік мектебіне және Валажапеттегі мемлекеттік жоғары орта мектебіне ауысты.

Білім

Радакришнан өмірінің академиялық кезеңінде үнемі стипендиялармен марапатталды. Ол Веллоредегі Вурхис колледжіне жоғары білім алу үшін түсті. А.А. (Алғашқы өнер) класын бітіргеннен кейін, 16 жасында Мадрас Христиан колледжіне (Мадрас университетіне қарайтын) оқуға түсті. Ол 1907 жылы сол жерден бітіріп, сондай-ақ сол колледжде магистр дәрежесін аяқтады. Радакришнан философияны қалауымен емес, жағдайға қарай оқыды. Қаржылық қиындыққа тап болған студент болғандықтан, осы колледжді бітірген туысы өзінің философиялық оқулықтарын Радакришнанаға бергенде, оның академиялық бағыты автоматты түрде шешілді. Сарвепалли бакалаврлық диссертациясын "Ведантаның этикасы және оның метафизикалық негіздері" тақырыбында жазды. Бұл "Веданта жүйесінде этикаға орын жоқ деген айыптамаға жауап беру мақсатында жазылған". Оның екі профессоры, пастор Уильям Местон және доктор Альфред Джордж Хогг, Радакришнанның диссертациясын жоғары бағалады. Радакришнанның диссертациясы оның жиырма жасында жарық көрді. Радакришнанның өзі айтқанынша, Хогг және басқа христиан ұстаздарының үнді мәдениетін сынауы "менің сенімімді зерттеп, мен сүйенген дәстүрлі негіздерді шайқалтты". Радакришнан өзі студент кезінде Шанкараның майя тұжырымын қайта қарастырғанын айтады. Радакришнанның пікірінше, майя – қатаң абсолюттік идеализм емес, "әлемді соңғы шындық ретінде субъективті түрде қате түсіну". Радакришнанның сөзіне сүйенсек, интуиция барлық тәжірибеде ерекше роль атқарады.

Ықпал

Радакришнан – ХХ ғасырдағы салыстырмалы дін және философия саласындағы әлемдегі ең көрнекті және ықпалды ғалымдардың бірі. Ринехарт сондай-ақ, "мәңгілікшілдердің талаптарына қарамастан, қазіргі индуистік ой – тарихтың өнімі" екенін, және ол "соңғы екі жүз жылда түрлі тарихи жағдайларда қалыптасып, айқындалған" деп көрсетіп өтеді. Бұл Радакришнанға да қатысты, ол миссионерлермен тәрбиеленген және басқа неоведантистер сияқты, Батыс сынға қарсы балама ұсыну үшін Үндістан және оның мәдениеті туралы Батыста кең таралған түсініктерді пайдаланған.

Универсализм, коммунизм және индуистік ұлтшылдық

Ричард Кингтің айтуынша, Ведантаны индуизмнің мәні ретінде және Адвайта Ведантаны отарлық индуист зерттеушілер мен неоведантистер "инду дінінің мистикалық табиғатының парадигмалық үлгісі" ретінде көтеру индуист ұлтшылдарына тиімді болды, олар Адвайта Ведантаны Үнді діндерінің ең жоғары деңгейі ретінде одан әрі танымал етті. Бұл "мүмкіндік" сынға түсті. Сухета Мазумдар мен Васант Кайвардың пікірінше, Ринехарт Радакришнаның бағыттарының әмбегептілігін де сынады, себебі ол "Веданттық шындықтың билігімен діни айырмашылықтарды қамтитын теологиялық схеманы" ұсынады. Ринехарттың сөзіне қарағанда, осы ойдың салдары – діни қақтығыстар, яғни "бір дінге жататын барлық адамдардың экономикалық, әлеуметтік және саяси мүдделері ортақ, ал бұл мүдделер басқа дінге жататын адамдардың мүдделеріне қарсы" деген идеяның тууы. Ринехарт индуизмнің ұлттық қозғалыста маңызды рөл атқаратынын және "жаңа индуист дискурсы Раммохан Рой мен Вивекананда сияқты ойшылдардың бастапқы қадамдарының бейкөрікті салдары" екенін атап көрсетті. Алайда Ринехарт сондай-ақ бұл да

Танымал мәдениетте

Sarvepalli Radhakrishna (1988) - Н. С. Тапаның режиссерлігімен, Үндістан Үкіметінің «Фильмдер бөлімі» тарапынан жасалған Радакришнан туралы деректі фильм.

Дәйексөздер

Құдайға емес, Оның атынан сөйлейтін билікке табынушылық етеді. Күнә – билікке бағынбау, адалдықты бұзу емес. "Кітап оқу бізге жеке ойланып, тереңдеуге және нағыз қуаныш сезінуге үйретеді." "Білдік деп ойлағанда, біз үйренуді тоқтатамыз." "Әдеби дарын иесі бәріне ұқсайды, бірақ оған ешкім ұқсамайды дейді." "Джайнизм Ведалар жазылғанға дейін де болған дегенімде ешқандай кереметтік жоқ." "Білімнің негізінде ғана қуаныш пен бақытқа қол жеткізу мүмкін." "Егер ол күреспесе, оның барлық күресті бекер деп санамағанынан емес, оның күресі бітіп қалғандықтан. Ол өзі мен әлем арасындағы барлық келіспеушіліктерді жеңіп, енді тыныштықта. Бізде соғыстар мен сарбаздар болады, егер ішкі жабайылығымызды бағындырмасақ."