Кіріспе
Үнді саясаткері және экономисі (1898–1998)
Гүлзарилал Нанда (4 шілде 1898 – 15 қаңтар 1998) – еңбек мәселелеріне маманданған үнді саясаткері және экономисі. Жавахарлал Неру 1964 жылы және Лал Бахадур Шастри 1966 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол Үндістанның уақытша премьер-министрі болып екі рет, әр реті 13 күнге тағайындалды. Оның екі мерзімі де биліктегі Үндістан Ұлттық Конгресінің парламенттік партиясы жаңа премьер-министрді сайлағаннан кейін аяқталды. 1997 жылы ол Үндістанның ең жоғары азаматтық наградасы – "Бхарат Ратна" орденімен марапатталды.
Туу
Нанда 1898 жылдың 4 шілдесінде Британдық Үндістанның Пәнджаб аймағындағы Сиалкот қаласында, пәнджабтық индус хатри отбасында дүниеге келді. 1947 жылы Үндістанның бөлінуінен кейін Сиалкот Пәкістанның Пәнджаб провинциясының бір бөлігіне айналды. Нанда Лахор, Амритсар, Агра және Аллахабад қалаларында білім алды. 1921 жылы Махатма Гандимен танысып, оның өтінішімен Гуджаратқа қоныстанды.
Ғылыми қызметкер
Нанда 1920-1921 жылдары Аллахабад университетінде еңбек мәселелері бойынша ғылыми зерттеуші болып жұмыс істеді және 1921 жылы Бомбей (Мумбай) қаласындағы Ұлттық колледжде экономика профессоры болды. Сол жылы ол британдық үстемдікке қарсы Үндістанның ынтымақсыздық қозғалысына қосылды. 1922 жылы ол Ахмадабад тоқыма жұмысшылары қауымдастығының хатшысы болып тағайындалды және 1946 жылға дейін осы қызметте жұмыс істеді. 1932 жылы Сатьяграха үшін түрмеге қамалды, сондай-ақ 1942 жылдан 1944 жылға дейін де түрмеде отырды. 2007-2008 жылдары қоғам туралы 1860 жылғы заң бойынша тіркелген, тіркеу нөмірі 407/2000 болатын «Аллахабад университетінің түлектер қауымдастығы» NCR, Газиябад (Ұлы Нойда) бөлімшесінің 42 мүшесінің тізімінде «Мақтанды түлектер» атағымен құрметтелді. Ол Лакшмиге үйленді, олардан екі ұл мен бір қыз дүниеге келді.
Лок Сабха мүшесі
Нанда 1957 жылғы сайлауда Лок Сабаға сайланды және Еңбек, жұмыспен қамту және жоспарлау министрі, кейіннен Жоспарлау комиссиясы төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 1959 жылы Германия Федеративтік Республикасына, Югославияға және Австрияға сапар шекті. Нанда 1962 жылғы сайлауда Гуджарат штатының Сабарканта сайлау округінен қайтадан Лок Сабаға депутат болып сайланды. Ол 1962 жылы Социалистік әрекеттер жөніндегі Конгресс форумын құрды. 1962–1963 жылдары Еңбек және жұмыспен қамту министрі, 1963–1966 жылдары Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Нанда 1967 және 1971 жылғы сайлауларда Харьяна штатының Кайтал сайлау округінен (Лок Сабха округі) қайтадан сайланды. Ол қағидалы адам еді. 1971 жылы ол сол заманғы саясатты ұнатпайтынын айтып, Конгресстен кетіп қалды.
Уақытша премьер-министр
Нанда екі рет Үндістанның уақытша премьер-министрі болды, әрқайсысы он үш күнге: бірінші рет 1964 жылы бірінші премьер-министр Джавахарлал Нерудің қайтысынан кейін, ал екінші рет 1966 жылы премьер-министр Лал Бахадур Шастридің қайтысынан кейін. Ол осы екі кезеңде де Үндістанның Ішкі істер министрі болды, осы себепті ол премьер-министр қызметіне таңдалды. Үндістан Конституциясында «міндетін атқарушы премьер-министр» деген ереже жоқ, бұл кеңінен тараған, бірақ дұрыс емес мәлімет. Оның екі мерзімі де ерекше оқиғаларсыз өтті, бірақ олар елге қауіп төндіретін сезімтал кездерде болды, себебі 1962 жылы Қытаймен соғыстан кейін Нерудің қайтысы және 1965 жылы Пәкістанмен соғыстан кейін Шастридің қайтысынан соң елге қауіп туындады. Нанда 1998 жылдың 15 қаңтарында 99 жасында қайтыс болды; 1997 жылдың 25 қарашасында Малавидің бұрынғы президенті Гастингс Банда қайтыс болғаннан бастап, өзінің қайтысына дейін ол ең қарт бұрынғы мемлекет басшысы болды. Нанда қайтыс болған кезде екінші және үшінші Неру кабинеттерінің соңғы тірі мүшесі және 19 ғасырда туған соңғы тірі мемлекет басшысы еді.
Гандилік өмір
Ол өте қарапайым өмір сүрді, қайтыс болған кезде ешқандай жеке мүлкі болмады. Ол саясаттың отбасылық өміріне әсер етуіне ешқашан жол бермеді. Бірақ ол отбасына үнемі уақыт табатын. Бірде ол мемлекеттік қызметкер жүргізушісін отбасы пайдаланатын көлікке тағайындады. Ол отбасына өзінің қызметтік көлігін пайдалануға рұқсат бермеді. Бір күні немересі Тежастың кеңсе қағазына сурет салғанын білгенде, ол қызметкерлеріне ашуланды. Ол дереу базардан қағаз сатып алып, немересіне сурет салу үшін берді. Ол сондай-ақ елдегі жемқорлықтың өсуіне алаңдады және лауазымды тұлғалардың да, жалпы халықтың тасымалдарының да ысырапты тұтынуын азайтуды ұсынды. Ол сонымен қатар Индира Гандинің төтенше жағдай саясатына қарсы болды, себебі ол Үндістанға демократияны әкелу үшін жасалған құрбандықтар тирандық салдарынан мәнсіз болып кетті деп ойлады.
Танымал мәдениетте
Талапкер жұмысшы – Шри Гүлзарилал Нанда 1999 жылы түсірілген қысқаметражды деректі фильм. А. К. Гурха режиссерлік еткен, Үндістанның Фильмдер бөлімшесі өндірген бұл фильм Нанданың премьер-министр болып жұмыс істегенде және басқа уақыттарда жұмысшылар мен басқалар үшін атқарған еңбегін көрсетеді.