Кіріспе

Португалиялық зерттеуші, португалиялық зерттеуші Тристо да Кунья (кейде Tristão d'Acunha деп қате жазылады; tɾiʃˈtɐ̃w dɐ ˈkuɲɐ; шамамен 1460 – шамамен 1540) – португал зерттеушісі және теңіз күштерінің командирі. 1499 жылы ол Португалия королі Мануэль I-нің Римдегі папа Лев X-ке жасаған сәнді елшілігін басқарды, Португалияның жаңа жаулап алынған жерлерін таныстырды. Кейін Португалияның құпия кеңесінің мүшесі болды.

Италия соғыстары

Да Кунья 1460 жыл шамасында Португалияда дүниеге келген. Ол Кастилиялық генерал Гонсало Фернандес де Кордоба басшылығымен болған үшінші итальян соғысында қызмет етті, Сериньола шайқасына қатысты және қаза тапқан француз генералы Луи д'Арманьяк, Немур герцогінің жерлеу рәсімін ұйымдастырумен тапсырылды. Ол сондай-ақ Гаета мен Салерно арасындағы Рока Гильерма бекінісіне қолбасшылық етті, онда жергілікті ақсүйектердің сатқындығы салдарынан француз әскері оны қысқа мерзімге тұтқынға алды. Кейін Да Кунья босатылды. Португалияға оралғаннан кейін, 1504 жылы Португалиялық Үндістанның бірінші вице-королі лауазымына тағайындалды, бірақ уақытша соқырлық салдарынан бұл қызметке кіре алмады.

1506 сапар

1506 жылы ол Африканың шығыс жағалауына және Үндістанға жіберілген 15 кемеден тұратын флоттың командирі болып тағайындалды. Оның туысы Афонсо де Альбукерки осы флотта бес кемеден тұратын эскадрильяға басшылық етті, бірақ кейіннен олар бөлініп кетті. Олардың міндеті – Сокотра аралын бағындырып, онда бекініс салу, соның арқасында Қызыл теңіздегі сауданы тоқтатуға үміттенді. Олар Мозамбикке жеткенше бірге жүзіп жүрді. Мозамбик бұғазында оның досы капитан Жоао да Нованы Үндістаннан қайтып келе жатқанда қаңғырып қалған күйде тапты. Олар оны және "Фрол де ла мар" кемесін құтқарып, екеуі де флотқа қосылды. Африканың шығыс жағалауындағы араб қалаларына бірнеше сәтті шабуылдардан кейін, олар Сокотраға бет бұрды.

Тристан-да-Кунья архипелагының ашылуы

Бұл саяхатында Тристо да Кунья Оңтүстік Африкадан Атлант мұхитының оңтүстігіндегі шалқая жатқан аралдар тобын ашты. Қатты толқындар сол кезде жағаға түсуге мүмкіндік бермесе де, ол ең ірі аралға өзінің есімін қойды – Илья де Тристао да Кунья, кейіннен ол Тристан да Кунья деп ағылшын тіліне аударылды.

Барава шайқасы

Содан кейін ол Ажуран империясының аумағына көз тікті, онда Барава шайқасы болды. Португалиялық әскерлер қаланы өртеп, тонады. Ішкі аймаққа қашқан тұрғындар кейін оралып, қаланы қайта жасай бастады. Бұл шайқаста Тристао да Кунья жараланды. Осы шайқастан кейін ол Сокотраны жаулап алды, Могадишу қасынан өтіп бара жатып.

Сокотраны басып алу

1507 жылы Тристао да Кунья мен Афонсу де Альбукерке басқаратын португалия флоты сол кездегі астана Сукқа қонды және қатал шайқастан кейін портыны басып алды. Олардың мақсаты – Үндістанға қарайтын жолда стратегиялық маңызға ие база құру және ислам үкімшілігінен босатылған, достық христиандар деп есептелетін елдерді азат ету еді. Сәулетші Томас Фернандес Сук қаласында Сан-Мигель де Сокотора бекінісін салуға кірісті. Қыстауға лайықты жағажайдың болмауы салдарынан көптеген португалдық кемелер жоғалып кетті, олардың ішінде капитан Мануэль Паис да Веига басқарған Санто-Антонио галеоны ең маңыздысы болды. Жердің өнімсіздігі гарнизон ішінде аштық пен ауруға себеп болды, және португалдар 1511 жылы аралды тастап кетті.

Үндістандағы іс-шаралар

Біраз уақыттан соң ол Үндістанда әртүрлі шайқастарда көзге түсті, мысалы Каннанор қамалында: португалдық гарнизон қоршауға түсіп, жайлы қалғанда, 27 тамызда Сокотрадан келген Тристао да Кунья басқаратын 11 кемелікті флот пайда болып, 300 сарбазбен оларды құтқарды.

Папа Лев X-ға елшілік

Еуропаға оралғаннан кейін, Тристао да Кунья 1514 жылы король Мануэл I-нің елшісі ретінде папа Лео X-ке Португалия империясының жаңа жаулап алынған жерлерін көрсету үшін жіберілді, оның хатшысы Гарсия де Ресенде болды. Жүз қырық адамнан тұратын зәулім, сәнді елшілік Аликанте мен Майорка арқылы өтіп, ақпан айында Римнің шетіне жетті. Олар 1514 жылдың 12 наурызында Рим көшелерінде экзотикалық жануарлар мен Үндістан байлығынан тұратын, көптеген адамдардың "үнділік стильде" киінген әсем шерумен жүрді. Шеруде папаға сыйлық ретінде Хано есімді піл мен тағы қырық екі жануар болды, олардың ішінде екі барыс, пантера, бірнеше попугайлар, түркиялық құстар және сирек кездесетін үнді жылқылары бар еді. Ханноның арқасында күмістен жасалған, сарай сияқты пішіні бар платформа орналасқан, ішінде патшалық сыйлықтар, оның ішінде інжу-маржан мен асыл тастармен кестеленген жилеттер және осы оқиғаға арналған алтын монеталар сақталған. Папа шеруді Сант-Анжело бекінісінде қарсы алды. Піл үш рет иіліп құрмет көрсетті, содан кейін үнді махутының (күзетшісінің) ишарасымен, өз түтігімен суды шелекке сорып алып, көпшілік пен кардиналдарға шашыратты. 1515 жылдың 29 сәуіріне қарай португалдардың қаржысы таусылды, бірақ олар папа қол қойған бұйрық алуға тырысты, ал папа король Мануэлге құнды сыйлықтар жіберді. Король оған дәмдеуіштерге толы кемемен жауап берді, кейін Гуджарат сұлтаны Музаффар Шах II-ден оған үнді мүйізбұрышы жіберді. Оны тасымалдаған кеме 1516 жылдың ақпан айының басында Генуя жанында сүңгіп кетті, ал мүйізбұрыштың суреті Альбрехт Дюрердің 1516 жылдың маусымында шыққан әйгілі "Мүйізбұрыш" ағаш кескінінде бейнеленді, оның эскиздері Нюрнбергке жеткен соң. Тристао да Кунья ешқашан Үндістанның вице-королі лауазымын атқармаса да, оның ұлы Нуньо да Кунья 1529 жылы Португалдық Үндістанның 9-шы губернаторы болды. Тристао да Куньяның қабірі Ольхалводағы (Аленкер муниципалитеті) Носса Сеньора да Энкарнасио монастырында орналасқан.